II SA/Gd 219/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Przybielski (spr.) Sędziowie: NSA Jan Jędrkowiak WSA Janina Guść Protokolant: Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 grudnia 2001 r., nr [[...]] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 lipca 2001 r., NR [[...]] i zasądza od organu administracji na rzecz skarżącego 10 (dziesięć) zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania. Ostateczną decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 14 lipca 1994 r. odmówiono E. W. przyznania uprawnień kombatanckich z tej przyczyny, że w ocenie organu administracji nie spełniał on warunków określonych w przepisach art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 17, poz. 75 ze zm.). Organ administracji wskazał, że z dokumentów załączonych do wniosku wynika, iż E. W. w dniu 12 marca 1945 r. został wcielony do armii niemieckiej, w której służył jako żołnierz [[...]] batalionu piechoty. Do niewoli radzieckiej wzięty został podczas kapitulacji w dniu 9 maja 1945 r. w G. Po zatrzymaniu przez wojska radzieckie został osadzony w obozie dla jeńców wojskowych na terenie ZSRR, skąd powrócił w czerwcu 1946 r. Nie był on zatem osadzony w obozie jenieckim w ZSRR za walkę o wolność suwerenność Polski. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 23 listopada 1995 r. sygn. akt SA/Gd 2556/94 oddalił skargę E. W. od opisanej wyżej decyzji z 14 lipca 1994 r. Podzielając argumentację organu administracji Sąd wskazał, że skarżącemu nie przysługują uprawnienia kombatanckie w sytuacji gdy został on wywieziony do obozu jenieckiego na terenie ZSRR, nie za działalność na rzecz niepodległości Polski lecz jako żołnierz armii niemieckiej, co skarżący przyznawał w swoich oświadczeniach. W lipcu 2001 r. E. W. za pośrednictwem Związku Sybiraków Oddział w T., przesłał do Urzędu do Spraw Kombatantów ponowny wniosek o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z tytułu deportacji do ZSRR od maja 1945 r. do czerwca 1946 r., tj. z tego samego tytułu. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 20 lipca 2001 r., powołując się na art. 149 § 3 K.p.a. oraz przepisy art. 21 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach[...], po ponownym rozpoznaniu wniosku odmówił wznowienia postępowania w sprawie przyznania E. W. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji organ administracji ponownie wskazał, że z materiałów nadesłanych przez Centrum Przechowywania Kolekcji Historyczno - Dokumentalnych Komitetu do Spraw Archiwalnych przy Rządzie Rosji wynika, że wnioskodawca był żołnierzem [[...]] batalionu piechoty armii niemieckiej i z tego tytułu został osadzony w obozie jenieckim w ZSRR. Nie brał on zatem udziału w walce o niepodległość Państwa Polskiego. E. W. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wywodził, że nie był żołnierzem armii niemieckiej a jedynie był zatrudniony do kopania okopów i przeszedł z oddziałami niemieckimi do Gdańska gdzie po kapitulacji zatrzymali go Rosjanie i wywieźli do obozu jako Niemca. Nie uwzględniając tego wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów utrzymał w mocy własną decyzję z 20 lipca 2001 r. podzielając w całości faktyczne i prawne podstawy jej rozstrzygnięcia. Organ administracji wskazał, że skarżący nie wykazał się żadną działalnością ani też nie był represjonowany z przyczyn, które dawałyby podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich. E. W. wniósł skargę do Sądu, w której ponawiając zarzuty wniosku i odwołania domagał się przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu zatrzymania przez armię radziecką jako żołnierza armii niemieckiej i osadzenia w obozie jenieckim na terenie ZSRR. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ administracji wyjaśnił, że zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która przymusowo pełniła służbę w armii niemieckiej, jeżeli potem do końca wojny nie brała udziału w walce o niepodległość Polski. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (por. art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270) zważył, co następuje: Z opisanego wyżej przebiegu postępowania w sprawie przyznania E. W. uprawnień kombatanckich z tytułu osadzenia go w obozie jeńców wojskowych w ZSRR, po zatrzymaniu go jako żołnierza niemieckiego [[...]] batalionu piechoty wynika, że sprawa ta została zakończona ostateczną decyzja administracyjną, od której skargę Sąd oddalił prawomocnym wyrokiem. W uzasadnieniu tego wyroku wyrażono jednoznaczny pogląd prawny, że skoro skarżący został zatrzymany w Gdańsku wraz z żołnierzami niemieckimi jako osoba udzielająca im pomocy, to nie przysługują mu uprawnienia kombatanckie z tego tytułu. Składając w lipcu 2001 r., za pośrednictwem Związku Sybiraków w T., ponowny wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z tego samego tytułu skarżący nie odwoływał się do żadnej przesłanki wznowieniowej, ani też nie wskazywał w jakim trybie i na jakiej podstawie prawnej ubiega się o zmianę ostatecznej decyzji administracyjnej korzystającej z domniemania zgodności z prawem w oparciu o art. 16 § 1 Kp.a. W tej sytuacji prawnej organ administracji na podstawie art. 9 Kp.a. zobowiązany był do należytego i wyczerpującego poinformowania go, że wniosek dotyczy sprawy zakończonej ostateczną decyzją administracyjną, która może być uchylona lub zmieniona wyłącznie w trybie i na zasadach określonych w przepisach o wznowieniu postępowania i stwierdzenia nieważności, co może nastąpić wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w Kp.a. (por. art. 16 § 2 Kp.a.). Dopiero wyjaśnienie tej kwestii z udziałem skarżącego pozwalałoby na ewentualne wdrożenie procedury w zakresie zmiany bądź uchylenia ww. decyzji ostatecznej lub wszczęcie postępowania o stwierdzenie jej nieważności albo wznowienie postępowania. Tymczasem organ administracji, z naruszeniem przytoczonych wyżej przepisów Kp.a., powołując sie na przepis art. 149 § 3 Kp.a. oraz przepisy art. 21 ust. 1 i art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jedn. tekst Dz.U z 1997 r.. Nr 142, poz. 950 ze zm.) przystąpił do ponownego merytorycznego badania sprawy wydając rozstrzygniecie o odmowie wznowienia postępowania w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich. Powołany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia przepis art. 149 § 3 Kp.a. o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją administracyjną ma zastosowanie wówczas, gdy wznowienie postępowania z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych jest niedopuszczalne oraz gdy strona złożyła żądanie wznowienia postępowania z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 i § 2 Kp.a. Niedopuszczalność taka będzie miała miejsce wówczas, gdy żądanie nie będzie pochodziło od strony postępowania w rozumieniu art. 28 Kp.a., gdy wniosek złoży osoba nie mająca zdolności do czynności prawnych lub gdy sprawa nie została załatwiona ostateczną decyzją administracyjną (por. Komentarz do Kp.a. B. Adamiak i J. Borkowski. Wydawnictwo c.H. Beck Wa-wa 2000 r., str. 601-603). Ponowne merytoryczne badanie sprawy w postępowaniu wznowieniowym jest możliwe tylko wówczas, gdy organ wyda oparte na przepisie art. 149 § 2 Kp.a. postanowienie o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją, które dopiero stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (por. art. 149 § 2 Kp.a.). Warunkiem wydania tego postanowienia jest odwołanie się do jednej z przesłanek wznowieniowych określonych w art. 145 § 1 i art. 145a Kp.a. oraz wykazanie istnienia tej przesłanki i udokumentowanie zachowania terminu do wniesienia podania w sprawie wznowienia postępowania określonego w art. 148 § 1 i § 2 K.p.a. Naruszenie przez organ administracji w zaskarżonych decyzjach omówionych wyżej przepisów K.p.a. uzasadniało ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153, poz. 1270) tj. z powodu innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia o jakim mowa w art. 152 p.s.a., skoro zaskarżona decyzja odmawiająca w istocie przyznania uprawnień kombatanckich nie nadawała się do wykonania. W dalszym postępowaniu w tej sprawie organ administracji będzie zobowiązany uwzględnić ocenę prawną wyrażoną zarówno w wyroku Sądu z 23 listopada 1995 r. jak i w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Ponadto jednoznacznie wskazać należy, że zgodnie z przepisami art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach..., uprawnienia kombatanckie przysługują wyłącznie takiej osobie, która z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych (tj. za polskość) przebywała na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Organ administracji w dalszym postępowaniu zobowiązany będzie uwzględnić również przepis art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy przewidujący, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która przymusowo pełniła służbę w armii niemieckiej, jeżeli potem do końca wojny nie brała udziału w walce o niepodległość Polski oraz fakty opisane przez E. W. w życiorysie i wyjaśnieniach znajdujących się na kk. 7 i 11 akt administracyjnych. Z dowodów tych wynika, że skarżący, jeżeli nie był żołnierzem [[...]] niemieckiego batalionu piechoty (kk. 8 i 9 akt), to co najmniej dobrowolnie podążył z wojskami niemieckimi do Gdańska, przy których został wzięty do niewoli w dniu 9 maja 1945 r. w Gdańsku i tylko z tego powodu został osadzony w obozie dla jeńców wojskowych w ZSRR. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 p.s.a.