II SA/Gd 22/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. D. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 września 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 22/17 w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 29 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 8 września 2017 r. skarżący M. D. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. We wniosku skarżący wskazał, że z uwagi na brak wykształcenia prawniczego nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie z prowadzeniem sprawy będącej przedmiotem wniesionej przez niego skargi w niniejszej sprawie. Skarżący oświadczył jednocześnie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dorosłym synem. Wspólny dochód rodziny wynosi około 8.700 zł i składa się na niego: dochód uzyskiwany przez skarżącego w łącznej wysokości 4.650 zł (2.800 zł – dochód z emerytury i 1 850 zł - dochód z umowy zlecenia); dochód uzyskiwany przez żonę skarżącego z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.500 zł oraz dochód uzyskiwany przez syna skarżącego z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.600 zł. Skarżący oświadczył także, że posiada mieszkanie o pow. 45 m2 i wartości 250 tys. zł. oraz działkę rolną o pow. 400 m2 a także oszczędności w wysokości 5.000 zł. Jako miesięczne koszty utrzymania i stałe wydatki skarżący wskazał z kolei: czynsz – 950 zł, media – 150 zł, telefon - 270 zł, koszty leczenia – 500 zł, paliwo – 500 zł, karta miejska – 110 zł, żywność i środki czystości – 2.000 zł. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, postanowieniem z dnia 18 września 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 22/17, wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2017 r., poz. 1369) – w skrócie jako "p.p.s.a.", odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Jednocześnie referendarz zauważył, że wniosek skarżącego rozpoznaje w trybie art. 165 p.p.s.a. z uwagi na to, że skarżący już raz wnosił o przyznanie prawa pomocy w całości wnioskiem z dnia 2 marca 2017 r. Wniosek ten nie został uwzględniony (vide postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 18 maja 2017 r., sygn. II SA/Gd 22/17). Nie uwzględniając wniosku skarżącego referendarz sądowy podkreślił, że z przedłożonego przez skarżącego oświadczenia dotyczącego jego sytuacji majątkowej i rodzinnej nie wynika aby sytuacja majątkowa skarżącego pogorszyła się w relacji z sytuacją poprzednio ocenianej. Wręcz przeciwnie, rodzina skarżącego znajduje się w lepszej sytuacji, gdyż w chwili obecnej posiada oszczędności, a syn skarżącego uzyskał zatrudnienie w oparciu o umowę o pracę, w miejsce poprzedniej umowy zlecenia. Referendarz dodał też, że w sytuacji skarżącego nie ma okoliczności, które powodowałyby potrzebę nagłego przeznaczenia posiadanych oszczędności na konsumujące je całkowicie, niezbędne życiowo wydatki. Ponadto z bieżących dochodów rodzina jest w stanie opłacić profesjonalnego pełnomocnika celem uczestnictwa w niniejszej sprawie. Od postanowienie referendarza sądowego z 18 września 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw podkreślając, że w obecnej chwili nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów pomocy prawnej w osobie profesjonalnego pełnomocnika. Zmuszony jest bowiem pomagać swojemu starszemu synowi, który znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Ponadto, jak podkreślił, z uwagi na odległość jaka dzieli jego miejsce zamieszkania (W.) od Sądu w Gdańsku oraz długość i zawiłość przedmiotowego postępowania nie można w żaden logiczny sposób oszacować kosztów związanych z pełnomocnikiem i jego wynagrodzeniem. Rozpoznając wniesiony sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zawyżył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z art. 165 p.p.s.a. wynika zaś, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Dlatego też, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego i co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.; z dnia 9 sierpnia 2011 r., sygn. akt II GZ 379/11, Legalis). Co więcej, w orzecznictwie ustalono również, że strona postępowania przed sądem administracyjnym powinna partycypować w kosztach tego postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 711/04, Legalis). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. w zasadzie nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających własny majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Z uwagi na powyższe nie można uznać skarżącego za osobę, która nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika bowiem z przedłożonego przez skarżącego oświadczenia dotyczącego jego sytuacji rodzinnej i majątkowej, skarżący wraz z żoną i synem, który pozostaje w jego gospodarstwie domowym, uzyskują co miesiąc dochód w łącznej wysokości 8.700 zł. Dochód ten uzyskiwany jest z umów o pracę żony i syna skarżącego, emerytury skarżącego oraz umowy zlecenia skarżącego. Skarżący posiada ponadto mieszkanie o pow. 45 m2 , którego wartość oszacował na 250 tys. zł, a także działkę rolną o pow. 400 m2. Ma również oszczędności w wysokości 5.000 zł. Miesięczne koszty utrzymania i stałe wydatki rodziny skarżący określił zaś w sumie na kwotę 4.480 zł, która jest kwotą znacznie niższą niż osiągany miesięcznie dochód jego rodziny. Zasadnie również referendarz przyjął, mając na uwadze stan majątkowy skarżącego wykazany w poprzednim postępowaniu o przyznanie pomocy, że jego sytuacja majątkowa nie uległa zmianie w sposób uzasadniający zmianę wydanego w sprawie poprzednio rozstrzygnięcia. Ze złożonego w marcu 2017 roku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego wynikało bowiem, że – tak jak obecnie - prowadzi on trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną i pełnoletnim synem. Dochody w rodzinie wnioskodawcy kształtowały się na poziomie 8.800 zł. Majątek obejmował: mieszkanie (o powierzchni 45 m2), działkę gruntową o pow. 400 m2 (wartości 30.000 zł) oraz samochód osobowy, którego wartość wnioskodawca oszacował na kwotę 9.000 zł. Miesięczne koszty utrzymania i stałe wydatki wnioskodawca określił wtedy na 2.300 zł. Wprawdzie obecnie wydatki wzrosły, ale nadal stanowią kwotą znacznie niższą niż osiągany miesięcznie dochód rodziny skarżącego. Słusznie referendarz wskazał także na posiadane obecnie przez skarżącego oszczędności. Należy dodać, że brak jest podstaw aby uznać, że pomoc finansowa jaką udziela skarżący starszemu synowi (według oświadczenia skarżącego - zadłużonemu) ma pierwszeństwo przed potrzebą pokrycia kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego nie zasługiwał na uwzględnienie, a zatem rozstrzygnięcie referendarza sądowego było prawidłowe. Co za tym idzie, sprzeciw skarżącego był niezasadny. Z tej przyczyny - na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 165 i art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.