II SA/Gd 2202/01

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA S. Nowakowski (spr.), Sędziowie NSA J. Guść, J. Hyla, Protokolant, po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 25 maja 2001r., sygn. akt [...] w przedmiocie zasiłku okresowego gwarantowanego uchyla zaskarżoną decyzję oraz po uprzedzająca ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia 7 listopada 2000r., nr [...] II SA/Gd 2202/01 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 7 listopada 2000r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka pomocy Społecznej w S., na podstawie art. 1 ust 3, art. 31 ust 4a, art. 43 ust 1 i ust 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jedn. z 1998r. Dz. U. Nr 64, poz. 414 ze zm.) odmówił H. C. udzielenia pomocy społecznej w formie gwarantowanego zasiłku okresowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskująca jest osoba bezrobotną, bez prawa do zasiłku a także wychowuje samotnie 4-letniego syna. H. C. spełnia również przesłankę kryterium dochodowego niezbędnego do uzyskania gwarantowanego zasiłku okresowego. Organ wskazywał jednak, iż z oświadczenia majątkowego wnioskującej wynika, iż posiada ona samochód osobowy marki Opel Ascona, rok produkcji 1978, a zatem zachodzi dysproporcja pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu a rzeczywista sytuacja majątkową rodziny, ponieważ utrzymanie samochodu wiąże się z ponoszeniem znacznych dodatkowych kosztów. Organ wywodził również, iż H. C. powinna, w celu polepszenia swojej sytuacji majątkowej ubiegać się o alimenty na 4-letniego syna O. Zgodnie bowiem z art. 1 ust 3 ustawy rodziny korzystające z pomocy zobowiązane są do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej wykorzystując w pierwszej kolejności własne środki, możliwości i uprawnienia. Powinna ona także zrezygnować z posiadania samochodu, natomiast dwaj starsi synowie, prowadzący z nią wspólne gospodarstwo domowe powinni usilnie poszukiwać pracy. H. C. wniosła odwołanie od tej decyzji, w którym wywodziła, że zarówno ona, jak i jej dwaj starsi synowi są zarejestrowani w Urzędzie Pracy, jak również poszukują pracy na własną rękę. Odnosząc się do zarzutu organu dotyczącego konieczności wystąpienia o przyznanie alimentów na naj młodszego syna wskazała, iż dobrowolnie otrzymuje od ojca dziecka 150 zł. miesięcznie. Nie chce jednak z nim toczyć sporów sądowych, albowiem są to dla niej bolesne przeżycia. Wskazywała także, iż posiadany przez nią samochód osobowy jest już "wrakiem" i nie nadaje się do użytku. Nie ponosi żadnych kosztów napraw, ponieważ wszelkie niezbędne prace wykonują przy nim synowie. Nie jest w stanie go jednak sprzedać, gdyż nie może znaleźć kupca. Podniosła, iż spełnia przesłanki niezbędne do otrzymania zasiłku gwarantowanego i decyzję organu I instancji uważa za niesłuszną i krzywdzącą. Nie uwzględniając zarzutów odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G., w dniu 25 maja 2001r., na podstawie art. 138 § 1 pkt l k.p.a. w związku z art. 31 ust 4a i art. 43 ust 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, w pełni podzielając faktyczne i prawne podstawy jej rozstrzygnięcia. Ponadto organ II instancji wskazał, że skarżąca posiada również kiosk RUCH, w którym prowadził działalność gospodarczą i z którym również muszą wiązać się odpowiednie koszty (podatek od gruntu, na którym stoi ect.). Powinna ona zatem wznowić swoją działalność gospodarczą w celu uzyskania brakujących jej środków utrzymania. Zdaniem organu zachodzi rażąca dysproporcja między deklarowanym stanem majątkowym wnioskującej a jej rzeczywistą sytuacją majątkową. H. C. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której wywodziła, że zaskarżona decyzja wydana została bez podstawy prawnej. Spełnia ona bowiem wszelkie przesłanki do uzyskania zasiłku gwarantowanego. Jest osobą bezrobotną, straciła prawo do zasiłku, samotnie wychowuje 4-letniego syna, a także spełnia kryterium dochodowe. Zarzuty organu dotyczące posiadania samochodu osobowego z 1978r. są jej zdaniem bezzasadne. Wskazała, iż nie ponosi żadnych opłat z nim związanych, albowiem dawno zaprzestała ich dokonywania. Sprzedaż tego samochodu jest jednak niemożliwa ze względu na brak kupca. Również zarzut posiadania przez nią Kiosku RUCH jest jej zdaniem chybiony. Wywodziła, że przedmiotowy kiosk jest własnością babci, a sama wnioskująca nie ponosi z tego tytułu ani żadnych opłat, ani też nie osiąga żadnych korzyści. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o Jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ wskazywał, iż wnioskująca z całą pewnością posiada inne, nie deklarowane źródło dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie będąc związany granicami skargi (por. art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 ust 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jedno z 1998r., Nr 64., poz. 414 ze zm) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. (por. art. 1 ust 3 tej ustawy) Art. 31 ust 4 a ustawy stanowi, że osobie, która utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, pobieranego na podstawie przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, z powodu upływu okresu jego pobierania, a dochód rodziny nie przekracza ustalonego zgodnie z wymogami ustawy kryterium dochodowego - przysługuje gwarantowany zasiłek okresowy, jeżeli w dniu utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz w okresie pobierania gwarantowanego zasiłku okresowego samotnie wychowuje co najmniej jedno dziecko do dnia ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia, a od dnia 1 września 2001 r. nie dłużej niż do 16 roku życia. Zasiłek przysługuje, jeżeli osoba uprawniona wystąpiła z wnioskiem o jego wypłatę nie później niż w terminie 30 dni od dnia ustania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, lub 30 dni od dnia otrzymania decyzji urzędu pracy o ustaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca spełniła te kryteria. Wyjątek od zasady przyznania świadczenie osobie spełniającej wyżej wymienione kryteria jest wskazany w art. 43 ust 4 cyt. wyżej ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w razie wystąpienia rażących dysproporcji między wysokością dochodu udokumentowaną przez rodzinę ubiegającą się o pomoc a rzeczywistą sytuacją majątkową stwierdzoną -przez pracownika socjalnego, kierownik ośrodka pomocy społecznej może odmówić przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Odmawiając przyznania pomocy, organ jest obowiązany wykazać, na jakiej podstawie oparł swoje twierdzenia i w czym wyrażają się przesłanki odmowy. Wszak art. 43 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej mówi o wystąpieniu dysproporcji i to rażących, i tylko udowodnienie, że taka właśnie sytuacja ma miejsce w sprawie, może spowodować odmowę przyznania świadczenia. To samo dotyczy braku współdziałania z pracownikiem w rozwiązywaniu trudnej sytuacji.. Powołanie się jedynie na przepisy i ograniczenie do samego stwierdzenia, że takie sytuacje mają miejsce, jest niewystarczające, godzi to bowiem w zasady określone przepisami art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa. Tylko wyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych po wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz danie temu wyrazu w uzasadnieniu decyzji można uznać za zgodne z prawem (por. wyrok NSA z dnia 8 września 1998r., sygn. akt I S.A. 307/98, Lex 45781). Zgodnie z art. 7 kp.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego. Wynika z niej obowiązek organu administracji publicznej "wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, ustalenie stanu faktycznego sprawy jest bowiem niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego" (por. B. Adamiak, J. Borkowski - Komentarz do kodeksu postępowania Administracyjnego, CH Beck, W-wa 2000, str. 56) Stosownie do art. 77 § 1 kp.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z art. 7 i 77 § 1 kp.a. wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności. Organ administracji zobowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. Zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia: stanu faktycznego i załatwienia sprawy. (por. wyrok NSA z 21.12. 2000, sygn. akt V SA 1816/00, LEX nr 77645). Strona jest uprawniona, a nie zobowiązana do przedstawienia dodatkowych dowodów. W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje jednak formalna teoria dowodowa, wg której daną okoliczność można udowodnić wyłącznie przy pomocy takiego, a nie innego środka dowodowego, ani też zasada, że rola organu orzekającego to rola biernego podmiotu oczekującego na dowody zaoferowane przez stronę. Wręcz przeciwnie, rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, 75 k.p.a.) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z 2911.2000.sygn. akt V SA 948/00, LEX nr 50114). Dokumenty i oświadczenia składane przez stronę w postępowaniu administracyjnym korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie są oczywiście sprzeczne z innymi dowodami lub okolicznościami i faktami znanymi organowi administracyjnemu z urzędu. Organ odmówił przyznania H. C. świadczenia, powołując się na rażącą dysproporcję między wysokością dochodu udokumentowaną przez nią a rzeczywistą sytuacją majątkową stwierdzoną przez pracownika socjalnego. Z akt sprawy wynika jednak, iż organ nie przedstawił żadnych dowodów na to, iż kiosk RUCH stanowi własność skarżącej. Nie wezwano skarżącej, jak również nie przeprowadzono żadnego dowodu z urzędu, który potwierdziłby, iż skarżąca ponosi jakiekolwiek koszty związane z wyżej wskazanym kioskiem, jak również, iż otrzymuje z niego jakiekolwiek korzyści. Posiadanie przez skarżącą samochodu, rok produkcji 1978 nie można nazwać rażącą dysproporcją. Organ nie przedstawił żadnych dowodów na to, iż skarżąca ponosi w związku z jego utrzymaniem jakiekolwiek koszty. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się jednak w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące jedynie częściowe potwierdzenie w materiale dowodowym, niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. W dalszym toku postępowania organ powinien ustalić, czy i w jakim zakresie skarżąca ponosi koszty lub uzyskuje korzyści w związku z posiadanym kioskiem RUCH oraz samochodem Opel Ascona. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt l lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji.