II SA/Gd 223/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2010 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie przeniesienia nieodpłatnie prawa własności nieruchomości oddala skargę. Wnioskiem z dnia 19 maja 2008 r. E. P. wystąpiła do Starostwa Powiatowego w S. o przyznanie jej nieodpłatnie własności działki nr [...] obręb B. o pow. 0,49 ha stanowiącej własność gminy [...] nr KW [...] oraz działki nr [...] obręb B. o poz. 1,57 ha stanowiącej własność Skarbu Państwa w zarządzie Lasów Państwowych Nadleśnictwa S.. Jako podstawę prawną wniosku E. P. wskazała art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U Nr 10, poz. 53 z 1989 r.). Decyzją z dnia 21 lipca 2008 r. Starosta S., działając na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25, z późn. zm.) dalej jako U.u.s.r., oraz art. 104 k.p.a., odmówił E. P. przeniesienia nieodpłatnie na jej rzecz własności obu działek nr [...] oraz [..]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. decyzją z dnia 14 listopada 2008 r. uchyliło powyższą decyzję jako powód podając nierozważnie przez organ I instancji podstawy prawnej wskazanej przez E. P. we wniosku. W wyniku powtórnego rozpatrzenia sprawy Starosta S. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe stając na stanowisku, iż przepis ustawy wskazany przez skarżącą utracił moc. Ta decyzją również została uchylona przez organ II instancji który wyjaśnił, że wprowadzone przez ustawodawcę nowelizacje nie pozbawiły mocy obowiązującej art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz zmianie ustawy o podatku rolnym wobec czego jest on przepisem obowiązującym i może stanowić podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Zdaniem Kolegium przy ponownym rozpatrzeniu sprawy żądanie E. P. należało ocenić również w oparciu o przepisy art. 118 i 119 U.u.s.r. Decyzją z dnia 30 czerwca 2009 r. Starosta S. ponownie odmówił przeniesienia nieodpłatnie na własność E. P. działek nr [...] i [...] płożonych w gminie S. obręb B. W uzasadnieniu organ wskazał, iż decyzją Urzędu Gminy w S. z dnia 25 września 1975 r. przejęto na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami o powierzchni 11,27 ha, stanowiące własność W. S. i J. K. (rodziców skarżącej) w zamian za świadczenia emerytalne. Rodzice skarżącej nie pozostawili sobie również prawa własności budynków znajdujących się na przekazanej nieruchomości, a także przysługującej im z tego tytułu własności działki na której budynki zostały wzniesione, jak również nie zastrzegli sobie prawa do zamieszkania w wymienionych budynkach w zamian za co uzyskali zwiększenie świadczenia rentowego. Tymczasem zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz zmianie ustawy o podatku rolnym, właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodził w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Skarbowi Państwa na podstawie przepisów przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Skoro jednak J. K. i W. S. nie pozostawili sobie prawa własności budynków to nie jest możliwy zwrot działki gruntu, na której te budynki zostały wzniesione ich następcom prawnym. Tym bardziej, że w przypadku zstępnego osoby uprawnionej zwrot jest możliwy jedynie wówczas, gdy faktycznie włada on nieruchomością po śmierci uprawnionych, a taka sytuacja we wskazanym przypadku nie zachodzi. Dlatego też niezabudowana nieruchomość nie może być przedmiotem zwrotu na rzecz wnioskodawczyni. Decyzją z dnia 15 stycznia 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 118 U.u.s.r. oraz art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz zmianie ustawy o podatku rolnym, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał na dyspozycję art. 118 ust. 1 U.u.s.r., stanowiącego przesłanki nieodpłatnego przyznania własności działki, treść art. 118 ust. 2a określającego, że z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków oraz treść art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz zmianie ustawy o podatku rolnym, zgodnie z którym właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Skarbowi Państwa na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie własność działki gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Organ odwoławczy podniósł, iż w przedmiotowej sprawie skarżącej nie przysługuje prawo własności działki, gdyż nie spełnia żadnego z kryteriów wskazanych w przytoczonych wyżej przepisach. E. P. nie jest bowiem właścicielem budynków położonych na działce nr 25 i z tego powodu nie przysługuje jej prawo własności na mocy art. 6 ustawy zmieniającej U.u.s.r. Z uwagi na fakt, iż rodzice skarżącej zrzekli się na rzecz Skarbu Państwa całego gospodarstwa rolnego wraz z budynkami oraz prawa do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego wraz z pomieszczeniami gospodarskimi oraz nie przysługiwało im prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, uprawnienie do bezpłatnego uzyskania własności działki nie mogło przejść na skarżącą (zstępną) gdyż pozytywne rozpoznanie wniosku zależne jest od zaistnienia przesłanki faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom. Z tych względów Kolegium odmówiło E. P. uwzględnienia wniosku wskazując na zasadność argumentacji, na którą powołał się w swojej decyzji organ I instancji. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem E. P. zaskarżyła decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W uzasadnieniu skargi powtórzona została w znacznej części argumentacja sformułowana w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Zdaniem skarżącej jej rodzice co prawda zrzekli się prawa do lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich, jednakże nigdy nie zrzekali się prawa do budynku mieszkalnego. Okoliczność tę potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. Dlatego w myśl U.u.s.r. rodzicom skarżącej przysługiwało prawo do bezpłatnego przejęcia prawa własności budynku mieszkalnego, co nie pozostaje bez wpływu na uprawnienia skarżącej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie podnosząc, że wnioskodawczyni nie włada faktycznie przedmiotową nieruchomością, a tym samym brak przesłanek do uwzględnienia wniosku. Kolegium podniosło też, że wszystkie zgromadzone w sprawie dokumenty zostały w trakcie postępowania przeanalizowane przez organy, co znalazło wyraz w uzasadnieniach decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest jedynie pod względem legalności czyli kontroli zgodności zaskarżonego aktu z prawem. Zgodnie natomiast z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie zaś kwestionowana decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. W przedmiotowej sprawie podstawę materialnoprawną wydania decyzji stanowił przepis art. 118 U.u.s.r. oraz art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz zmianie ustawy o podatku rolnym. Zgodnie z art. 118 ust. 1 U.u.s.r. osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Ustęp 2 cytowanego przepisu stanowi, że osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków. Natomiast zgodnie z art. 118 ust. 2a U.u.s.r. z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Wreszcie na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz zmianie ustawy o podatku rolnym właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego. Z powyższych przepisów wynika, że uprawnienia określone w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. i w art. 118 U.u.s.r. są od siebie niezależne. Celem uprawnienia określonego w pierwszym z tych przepisów jest zwrócenie właścicielowi budynków działki gruntu ściśle związanej z tymi budynkami, a tym samym zniesienie odrębnej od gruntu własności budynków. Celem natomiast przepis art. 118 U.u.s.r. jest także przyznanie własności niezabudowanej działki gruntu rolnego przyznanej rolnikowi do bezpłatnego użytkowania (por. wyrok NSA z dnia 9 maja 1995 r., sygn. akt SA/Łd 983/94, LEX nr 23872). Przenosząc powyższe rozważania prawne na grunt przedmiotowej sprawy podkreślić należy, że zgodnie z art. 133 P.p.s.a. podstawą wyrokowania sądu administracyjnego są akta sprawy. W aktach sprawy natomiast znajduje się wypis z księgi wieczystej KW [..] prowadzonej w Biurze Notarialnym w M. sporządzam w dniu 12 sierpnia 1974 r. zgodnie z którym w skład gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,27 ha stanowiącego własność W. S. wchodzą działki o numerach Ew. [...], [..], [..], [..], [...] i [...] położone w B. gmina S. W aktach sprawy znajdują się również decyzja wydana przez Naczelnika Gminy w S. z dnia 25 września 1975 r. na mocy której rodzice skarżącej W. S. oraz J. K. przekazali na własności Państwa gospodarstwo rolne położone we wsi B. gmina S. o powierzchni 11,27 ha. W przywołanej decyzji znajduje się zapis, iż gospodarstwo zostaje przejęte na rzecz Państwa wraz z budynkami oraz że przekazujący zrzekają się prawa do lokalu mieszkalnego oraz pomieszczeń gospodarskich. Dodatkowo akta zawierają dwie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z dnia 14 listopada 1975 r. wydane w przedmiocie przyznania renty J. K. oraz W. S. z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność. Z treści tych rozstrzygnięć wynika, że na wysokość renty ustalonej każdej z osób wpływ miało nie tylko wielkość przekazanego gospodarstwa, ale również jakość produkcji, przekazanie budynków oraz zrzeczenie się praw do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich. Wreszcie organy uzyskały zaświadczenie wydane przez Sołtysa Sołectwa B. z dnia 23 czerwca 2008 r. z którego wynika, że co prawda E. P. interesowała się losem działek [...] i [..] położonych we wsi B. to jednak budynki znajdujące się na działce nr [...] dzierżawi rodzina Ś. Potwierdza to umowa dzierżawy z dnia 2 stycznia 2006 r. zawarta przez gminę S. z R. Ś. Zatem zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy pozwala, w przekonaniu Sądu, przyjąć, że rodzice skarżącej przekazali na własność Państwa swoje gospodarstwo rolne (w tym działki nr [...] i [..] wraz z budynkami z równoczesnym zrzeczeniem się prawa do bezpłatnego korzystania lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich w zamian za rentę. Przy czym działki te nie są użytkowane przez skarżącą, gdyż dzierżawione są innym osobom. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, tak ustalony stan faktyczny wyklucza zastosowanie w stosunku do skarżącej tak art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. jak i art. 118 U.u.s.r. Zatem stanowisko organów w tym przedmiocie uznać należało za prawidłowe. Zastosowanie art. 118 U.u.s.r. jest wykluczone, przy czym w ocenie Sądu analiza treści tego przepisu nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych, gdyż jest on jednoznaczny w swym brzmieniu. Zgodnie z tą normą prawną uprawnienie do żądania bezpłatnego przekazania działki pozostawionej rolnikowi do dożywotnego użytkowania obwarowane jest dwoma przesłankami, które muszą zaistnieć łącznie. Mianowicie wnioskodawca musi być zstępnym osoby, której przysługiwało prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki i jednocześnie faktycznie władać nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi. To znaczy najpóźniej z chwilą śmierci uprawnionego rolnika działka gruntu pozostająca w dożywotnim użytkowaniu powinna zostać przejęta w posiadanie przez zstępnego i być nieprzerwanie użytkowana zgodnie z jej przeznaczeniem. Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie, w prawidłowo ustalonym przez organy orzekające stanie faktycznym nie zaistniała przesłanka przedmiotowa objęta zakresem powyższej regulacji. Pomimo, iż skarżąca jest zstępną W. S. i J. K., to nie przysługuje jej roszczenie o nieodpłatne przyznanie własności działki nr [...] i [..], gdyż faktycznie nie włada, ani nie władała w przeszłości gruntem ani nieruchomościami posadowionymi na działce nr [...] w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłym rolnikom. Z akt sprawy natomiast wynika, że doszło do faktycznego przekazania tej działki na rzecz rodziny Ś. Z kolei zastosowanie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz zmianie ustawy o podatku rolnym jest wykluczone, gdyż przepis ten odnosi się do właścicieli budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Co prawda, zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z dnia 30 sierpnia 2006 r. sygn. akt II OSK 1136/05 "prawo do nieodpłatnego nabycia na własność działki gruntu, na której wzniesione zostały budynki, przysługuje każdemu aktualnemu właścicielowi budynków, niezależnie od tego, czy jest on tą osobą, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., czy też jego spadkobiercą" (LEX nr 267149). To jednak interpretacja dokonana przez NSA w dalszym ciągu nie umożliwia skarżącej uzyskania własności działki gruntu na której posadowione były budynki. Wynika to z faktu, iż po pierwsze skarżąca właścicielką budynków posadowionych na działce nr [...] nie jest, przy czym działka nr [...] jest niezabudowana. Po drugie rodzice skarżącej przekazali swoje gospodarstwo rolne na rzecz Państwa wraz ze znajdującymi się na nim budynkami wyzbywając się tym samym ich własności. Tym samym skarżąca nie mogła nabyć w drodze dziedziczenia własności owych budynków w myśl obowiązującej w prawie cywilnym zasady, iż nikt nie może przenieść na drugą osobę więcej praw, aniżeli sam posiada (łac. nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet). E. P. nie mogła odziedziczyć po rodzicach prawa, którego zmarli nie posiadali. I chociaż zakwestionowała okoliczność zrzeczenia się budynków w skardze, to tutejszy Sąd uznał, że wątpliwości przez nią podnoszone w tym zakresie nie są zasadne. Fakt przekazania gospodarstwa rolnego wraz budynkami na rzecz Państwa znajduje bowiem potwierdzenie w zgromadzonych w sprawie dokumentach, natomiast twierdzenia skarżącej w tym przedmiocie są gołosłowne. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 P.p.s.a.