II SA/Gd 225/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Sekretarz Sądowy Izabela Adamowicz po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty oraz umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Burmistrza z dnia 23 marca 2010 r.[...]. Burmistrz decyzją z 23 marca 2010 r. odmówił J. R. rozłożenia na raty oraz umorzenia należności w wysokości 15.540 zł z tytułu wypłaconej na rzecz K. i P. R. zaliczki alimentacyjnej. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 104 i 107 Kpa oraz art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., nr 1, poz. 7 ze zm.) w związku z art. 12 ust. 1 i 2, art. 16 i art. 18 ust.2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005r., nr 86, poz. 732 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskiem z dnia 20 kwietnia 2009r. skarżący zwrócił się prośbą o rozłożenie na raty zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej w kwocie 15.540 zł ewentualnie jej umorzenie. Organ wskazał na art. 43 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych prowadzi się w dalszym ciągu aż do ich zaspokojenia na podstawie dotychczasowych przepisów. Zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Mając to na uwadze organ zbadał stan faktyczny sprawy z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej. I tak organ ustalił, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwiema córkami. Dochód rodziny stanowi wynagrodzenie skarżącego za pracę oraz zasiłek rodzinny. W ocenie organu żona skarżącego mogłaby podjąć pracę, żeby poprawić sytuację materialną rodziny. Nadto organ stwierdził, że zadłużenie z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej powstało w okresie odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności. W tym bowiem czasie organ wypłacał na rzecz dzieci zaliczkę alimentacyjną. Zdaniem organu skutki tej sytuacji obciążają skarżącego. W konsekwencji organ uznał, że sytuacja rodzinna skarżącego nie ma charakteru szczególnego, w związku z czym nie ma podstaw by przerzucić ciężar spłaty zadłużenia na MOPS. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania skarżącego, decyzją z dnia 13 stycznia 2011r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy orzekł w decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., nr 1, poz. 7 ze zm.) w związku z art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005r., nr 86, poz. 732 ze zm.). W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał na art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, który stanowi, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej powiększonej o 5%. Z kolei zgodnie z treścią art. 16 tej ustawy organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Powyższa ustawa już nie obowiązuje. Stosownie do art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Zasadne jest więc przyjęcie, że także postępowanie administracyjne wszczęte w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu zaliczek alimentacyjnych należy prowadzić na podstawie dotychczasowych przepisów. W ocenie Kolegium organ I instancji rozstrzygając sprawę i rozważając przesłanki umorzenia należności nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. R. wnosząc o wnikliwe rozpatrzenie sprawy i wskazując, że nie uchyla się od spłaty zadłużenia, jednakże chciałby rozłożenia należności na raty po 160 zł miesięcznie. Wyjaśnił, że ma jeszcze zobowiązania z tytułu świadczeń wypłaconych przez ZUS z funduszu alimentacyjnego. Do skargi dołączył decyzje z 2009r. i 2010r. o rozłożeniu należności z tego tytułu na raty. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację oraz stwierdzając, iż inne rozstrzygnięcie organu nie było możliwe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Stosownie do art. 6 Kpa organ administracji zobligowany jest do rozpoznania sprawy na podstawie obowiązującego prawa, mającego zastosowanie w konkretnym stanie faktycznym. W przypadku zastosowania przepisów nieobowiązujących, decyzja wydana na ich podstawie dotknięta jest wadą nieważności jako pozbawiona postawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa). Zaliczka alimentacyjna była wypłacana na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732 ze zm.). Ustawa ta obowiązywała do dnia 30 września 2008r., jako że została uchylona przez ustawę z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., nr 1, poz. 7 ze zm.), która to weszła w życie dnia 1 października 2008r. Z przepisów przejściowych nowej ustawy wynika, że dotychczasowe przepisy, tj. przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej mają zastosowanie jedynie do spraw o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy (art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007r.), spraw o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42 ust. 2) i egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43 ust.1). Zarówno sprawa o rozłożenie na raty należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jak i sprawa o umorzenie takich należności, nie należą do żadnej z kategorii spraw wymienionych w przepisach przejściowych nowej ustawy. Z tego też względu nie mogą być rozpatrywane na podstawie dotychczasowych przepisów (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4.11.2009r., I OW 89/09 i z dnia 22.12.2009r., IOW 113/09 oraz wyrok z dnia 27.10.2010r., I OSK 980/10 Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie organy obu instancji rozpatrzyły i rozstrzygnęły wniosek J. R. o rozłożenie na raty oraz o umorzenie należności w kwocie 15.540 zł z tytułu zaliczki alimentacyjnej wypłaconej na podstawie nieobowiązującego już art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W tej sytuacji stwierdzić należy, że rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały wydane bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdził nieważność decyzji organów obu instancji. Z uwagi na stwierdzenie nieważności decyzji sprawa z wniosku J. R. o rozłożenie na raty ewentualnie umorzenie należności w kwocie 15.540 zł z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej będzie ponownie rozpoznawana przez organ I instancji, który winien uwzględnić powyższe uwagi przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.