II SA/Gd 238/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy zawieszenia postępowania dotyczącego lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia przyznać K. G. prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. J. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 stycznia 2010 r. sygn. akt [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy zawieszenia postępowania dotyczącego lokalizacji inwestycji celu publicznego. Uczestnikiem przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego jest K. G.. W dniu 29 września 2010 r. K. G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Wnioskujący wskazał, że jego dochody pochodzą wyłącznie z gospodarstwa rolnego i wynoszą 710 zł miesięcznie. Ponadto oświadczył, że jest właścicielem domu o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4,2303 ha (3,60 ha to grunty orne) a także, że nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Wnioskujący stwierdził, iż jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z nadesłanych przez wnioskującego dokumentów i oświadczeń wynikało ponadto, że wnioskujący nie posiada rachunków bankowych innych niż wskazane w nadesłanych wyciągach. W okresie od sierpnia do października 2010 r. obroty na koncie wnioskodawcy nie przekraczały 70 zł. Wnioskodawca wyjaśnił nadto, że w 2010 r. jego dochody są niższe niż to wynika z zaświadczenia Prezydenta Miasta, z powodu klęski w uprawach. W roku 2010 nie otrzymał dopłat bezpośrednich z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Na parterze jego domu zamieszkują rodzice, jednak prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca oświadczył, że zaświadczenie o dochodach rodziców przedstawi z opóźnieniem z powodu święta państwowego – 11 listopada i dni wolnych od pracy. Jednocześnie wnioskodawca wskazał, iż rodzice posiadają dwa samochody ciężarowe, które on użytkuje na cele prowadzenia gospodarstwa i utrzymania domu, tj. FS Lublin 3352 (o wartości około 1 500 zł.) oraz Mercedes 307D (o wartości również około 1 500 zł.). Wojewódzki Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 18 stycznia 2011 r., odmówił przyznania K. G. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu zarówno osiągane przez wnioskującego dochody w gospodarstwie rolnym jak i posiadany majątek, z którego można czerpać pożytki, nie uzasadniają twierdzenia o niemożności poniesienia przez wnioskodawcę pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. K. G. wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wnioskujący wskazał, iż nie może czerpać pożytków z nieruchomości, ponieważ parter jego domu zamieszkują rodzice a piętro zamieszkuje on z narzeczoną, która jest w ciąży. W domu nie ma więc miejsca na wynajem. Natomiast tylko 3 ha nieruchomości rolnej nadają się do uprawiania, jednak jest to teren depresyjny i poldery uprawne w ostatnich latach nie przynoszą dochodów z powodu klęsk żywiołowych oraz ingerencji w stosunki wodno – melioracyjne inwestycji budowy obwodnicy G.. Wnioskodawca wskazał również, iż rodzice utrzymują się z renty w wysokości: ojciec – 797,82 zł. a matka – 685,05 zł. a posiadane przez nich samochody dostawcze są w złym stanie technicznym i nadają się tylko do sprzedaży lub kasacji. Wnioskodawca oświadczył, że ma kłopoty ze spłatą kredytu klęskowego, zadłużenie w banku wynosi 10 000 zł. a ponadto ma zadłużenie w płaceniu składek na KRUS. Do zażalenia skarżący dołączył dokumenty potwierdzające informacje zawarte w zażaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 23 marca 2011 r. sygn. akt II OZ 190/11 uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2011 r. i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania. NSA wskazał, iż ponowienie rozpoznając wniosek K. G. o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien wziąć pod uwagę załączone do zażalenia dokumenty . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 art. 245 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wskazać należy, iż celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa. Z tych przyczyn, w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 p.p.s.a.. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może ona mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica). Zgadzając się z przytoczonymi wyżej poglądami oraz uwzględniając okoliczności podniesione we wniosku oraz w zażaleniu, wskazujące na trudną sytuację finansową K. G., Sąd doszedł do przekonania, iż wnioskodawca wykazał, że nie ma realnych możliwości finansowych pozwalających mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego, Sąd na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.