II SA/Gd 265/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. C. i S.C. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 27 lutego 2017 r., nr[...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. J. C. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni wskazała, że wraz mężem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, oboje są emerytami, wnioskodawczyni otrzyma świadczenie emerytalne w październiku 2017 r., choć próbuje jeszcze pracować, zaś jej mąż uzyskuje emeryturę w wysokości 2.304 zł, a nadto prowadzi on działalność gospodarczą, która za 2016 r. wykazała stratę. Ponoszą koszty zakupu leków w wysokości 150 zł. Posiadają mieszkanie własnościowe o wartości 80.000 zł, samochód osobowy o wartości 12.000 zł oraz przyczepę typu holenderskiego o wartości 12.000 zł. Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, ani innych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Stałe wydatki na utrzymanie wnioskodawczyni określiła na kwotę 735 zł (mieszkanie, media i lekarstwa). Do wniosku załączone zostało wspólne - wnioskodawczyni i jej męża - zeznania podatkowe za 2016 r., z którego wynikało, że mąż wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą. Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych skarżących zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2017 r. wezwano wnioskodawczynię do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów: 1. wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża osobistych rachunków bankowych oraz rachunków związanych z prowadzoną przez męża działalnością gospodarczą, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem zestawienia operacji na tych rachunkach we wskazanym okresie oraz aktualnych sald rachunków oraz wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub złożenia oświadczenia o ich nieposiadaniu; 2. wskazania dochodów w roku 2017 z prowadzonej przez męża wnioskodawczyni działalności gospodarczej i załączenia na tę okoliczność stosownych dokumentów księgowych; 3. przedstawić należy nakaz podatkowy dotyczący posiadanych nieruchomości; 4. dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanej przez męża emerytury; 5. oświadczenie w przedmiocie wysokości miesięcznych wydatków wnioskodawczyni przeznaczonych na niezbędne potrzeby (żywność, media, lekarstwa, itp.); przedstawić należy rachunki za media wystawione na wnioskodawczynię i jej męża. W wezwaniu powyższym zawarto nadto pouczenie, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni w piśmie z dnia 28 lipca 2017 r. oświadczyła, że nie posiada własnego rachunku bankowego, jak również nie posiada zgromadzonych środków finansowych. Do pisma załączyła dokumenty księgowe dotyczące działalności gospodarczej prowadzonej przez jej męża – S. C. pod nazwą A, wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych dla skarżącego S. C. za okres od 1 kwietnia 2017 r. do 25 lipca 2017 r., plany spłaty dwóch kredytów bankowych zaciągniętych w listopadzie i grudniu 2016 r. przez skarżącego S. C., potwierdzenie wysokości świadczenia emerytalnego uzyskiwanego przez S. C. oraz dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania, tj. opłat za gaz, telewizję, telefon, czynsz, energię elektryczną, a także kosztów utrzymania lokalu, w którym prowadzona jest przez S. C. działalność gospodarcza. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z przedstawionych przez wnioskodawczynię oświadczeń i dokumentów wynikało, że nie spełnia ona przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że ocenie w powyższym zakresie podlegała sytuacja majątkowa wnioskodawczyni oraz jej męża pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak to wynikało z treści wniosku skarżąca nie pracuje i nie osiąga żadnego dochodu, jednakże jej mąż – skarżący S. C. pobiera stale świadczenie emerytalne w wysokości 2.304 zł, a ponadto jest aktywnym przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą A w E. Skarżąca przedłożyła dokumenty wskazujące na ponoszone stale koszty utrzymania mieszkania wysokości ok. 650 zł miesięcznie, a nadto oświadczyła, że ponosi koszty zakupu lekarstw w wysokości 150 zł miesięcznie. Z kolei z dokumentów księgowych dotyczących prowadzonej przez skarżącego S. C. działalności gospodarczej wynika, że osiąga on stałe przychody z tego tytułu, których wysokość znajduje odzwierciedlenie w przedłożonych wyciągach z rachunków bankowych posiadanych przez S. C. Za 2016 r. skarżący uzyskał z tego tytułu przychód w wysokości [...] zł, zaś w okresie od stycznia do czerwca 2017 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, zaś w tym samym okresie wykazał rozchody w wysokości [...] zł. Nie ma przy tym znaczenia wskazywana okoliczność poniesienia straty za rok 2016. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Oznacza to, że prowadzenie przez męża wnioskodawczyni działalności gospodarczej generuje powstanie realnych środków finansowych, które wraz ze stale uzyskiwanym przez niego dochodem z tytułu świadczenia emerytalnego znacznie przekraczają zarówno wykazane stałe koszty utrzymania skarżących, jak również należne na obecnym etapie postępowania w niniejszej sprawie koszty sądowe w postaci wpisu sądowego od skargi (500 zł), czy ewentualne dalsze koszty (100 zł opłaty kancelaryjnej, 250 zł wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej). Nie można przy tym pominąć okoliczność zaciągnięcia przez skarżącego S. C. dwóch kredytów, których raty wynoszą łącznie 1.072,81 zł, przy czym w treści wniosku nie podano, aby regulowanie obciążeń z tytułu tychże zobowiązań napotykało jakiekolwiek trudności. Z tych względów referendarz sądowy uznał, że wnioskodawczyni nie przedstawiła informacji wykazujących zasadność wniosku, to jest że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawczyni, przy uwzględnieniu sytuacji materialnej wspólnie z nią gospodarującego męża jest bowiem w stanie ponieść koszty sądowe należne w niniejszej sprawie. Nie została zatem w stosunku do wnioskodawczyni spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.