II SA/Gd 29/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2025 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 20 listopada 2024 r. nr SKO.421.443.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. I. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku utrzymującą w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Chojnice o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu 5 września 2024 r. do organu I instancji wpłynął wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem H. B., który legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Chojnicach z 19 czerwca 2024 r., w którym został on uznany za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od urodzenie, a orzeczenie zostało wydane na stałe. W dniu 25 września 2024 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania Skarżącej. Z treści wywiadu wynika, że Skarżąca zamieszkuje wraz z mężem oraz dwójką synów. Niepełnosprawny cierpi na zespół Aspergera i niedowidzenie znacznego stopnia. Skarżąca pracuje na umowę o pracę na czas nieokreślony - wykonuje pracę zdalną ok. 6 godzin dziennie. Skarżąca legitymizuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Z racji tej niepełnosprawności mąż pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca cierpi na miastenię. Pracownik socjalny stwierdził, że Skarżąca nie może zapewnić całodobowej opieki, gdyż sama nie jest w stanie samodzielnie egzystować i wymaga stałej opieki. Pracownik uznał, że sprawowanie opieki przez Skarżącą wobec syna można bardziej potraktować jako opiekę w ramach wypełniania funkcji rodzicielskich. W wywiadzie wskazano ponadto, że syn nie jest osobą leżącą. Samodzielnie wychodzi tylko blisko domu, do szkoły zawożony jest przez Skarżącą i jej męża. Po mieszkaniu porusza się samodzielnie. Nie stwierdza się zaników pamięci. Przy wykonywaniu czynności domowych wymaga pomocy werbalnej i kontroli. Przygotowany ubiór sam zakłada. Posiłki spożywa samodzielnie. Nie jest pampersowany, samodzielnie korzysta z toalety. Wymaga regularnych specjalistycznych wizyt lekarskich i u psychologa. Przyjmowanie leków odbywa się raz dziennie (rano), dozuje i pilnuje matka, czasami ojciec. Niepełnosprawny uczęszcza do Technikum, gdzie spędza od czterech do ośmiu godzin dziennie. Do wywiadu zostało dołączone oświadczenie Wnioskodawczyni, gdzie wskazała czynności wykonywane na rzecz niepełnosprawnego: pomoc w komunikowaniu się syna, załatwianiu spraw szkolnych, lekarskich, umawianie wizyt lekarskich i uczestniczenie w nich wraz z mężem, zapewnianie synowi pomocy w kontaktach, kontrolowanie emocji, organizacja czasu pracy, pomoc werbalna w higienie, przygotowanie odzieży odpowiedniej do pogody. Decyzją nr MOPS.ŚR.8132.002559.24 z dnia 15 października 2024 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Chojnice o odmówiono Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku w dniu 14 stycznia 2022 r. J. B. - mąż Skarżącej, nabył uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad I. B. Uzasadniając decyzję Kolegium wskazało, iż charakter choroby Skarżącej wymaga stałego czuwania i obecności męża. Typowymi objawami miastenii jest szybka męczliwość mięśni, która występuje podczas wykonywania codziennych czynności, takich jak chodzenie czy wykonywanie prostych prac domowych. Skarżąca wymaga wsparcia męża przy wszystkich czynnościach życia codziennego. W czasie zaostrzenia choroby, która polega na zwiotczeniu mięśni, Skarżąca jest osobą leżącą i zależną od męża, wymaga pełnej opieki przy ubieraniu, higienie ciała, karmieniu (posiłki blendowane podawane łyżeczką), wymiany pampersów. W ocenie organu I instancji stan zdrowia Skarżącej, w związku z którym na mocy decyzji Kolegium przyznano jej mężowi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jest przesłanką do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na syna. W rozpatrywanej sprawie zaistniała zatem sytuacja, że osoba chora wymagająca wsparcia w czynnościach dnia codziennego oraz pielęgnacyjnych sama chce otrzymywać świadczenie z tytułu sprawowania opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej decyzją nr SKO.421.443.2024 z 20 listopada 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze Słupsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że z ustaleń organu I instancji wynika, iż z uwagi na stan zdrowia Wnioskodawczyni nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, wymaga zapewnienia stałej opieki ze strony męża, wobec czego nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem. W ocenie Kolegium pomimo, iż w aktualnym stanie prawnym przesłanka dotycząca znacznego stopnia niepełnosprawności opiekuna nie występuje, to należy zwrócić uwagę na konieczność sprawowania opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z okolicznością, iż Skarżąca z uwagi na stan zdrowia sama wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie może wypełnić warunku sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem. Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę zarzucając Kolegium wydanie decyzji bez podstawy prawnej, gdyż przepisy prawa nie zawierają podstawy wydania w takiej sytuacji takiej decyzji administracyjnej. Ponadto, zdaniem Skarżącej doszło do dyskryminacji opiekuna niepełnosprawnego i pozbawienia, z racji niepełnosprawności, do korzystania z przysługujących praw i obowiązków jako rodzica. Ponadto, organ naruszył art. 32 oraz art. 69 Konstytucji RP oraz art. 23 ust. 2 Konwencji o Prawach Dziecka. Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonych decyzji. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że w dniu 8 sierpnia 2024 r. wysłała zapytanie do Ministerstwa Rodziny Pracy i Polityki Społecznej prosząc o rozstrzygnięcie i interpretacje prawną. W odpowiedzi wskazano, że z treści art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczenia rodzinnych nie wynika, aby posiadanie przez rodzica niepełnosprawnego dziecka znacznego stopnia niepełnosprawności stanowiło przeszkodę w przyznaniu rodzicowi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Również pozostałe przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. nie zawierają zapisu, że niepełnosprawność osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, czy też otrzymywanie przez opiekuna tej osoby świadczenia pielęgnacyjnego, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby niepełnosprawnej, o które ubiega się z tytułu opieki nad swoim dzieckiem. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje rodzicowi niepełnosprawnego dziecka niezależnie od faktu, czy rodzic ten legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i czy z tego tytułu jego opiekun otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne - pod warunkiem spełnienia przez rodzica pozostałych niezbędnych przesłanek do przyznania tego świadczenia. Należy również zauważyć, że jednym z podstawowych warunków otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna osoby niepełnosprawnej jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Odpowiedź ta znajduje się w aktach organu II instancji. Zdaniem Skarżącej ustawa wyraźnie mówi "opieki", nie opieki stałej, całodobowej, wykluczającej opiekuna ze względu na stan zdrowia opiekuna czy posiadania opiekuna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalanie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. W tak zakreślonych granicach przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 20 listopada 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Chojnice z 15 października 2024 r. o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym synem H. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej jako u.ś.r.) – w brzmieniu po 1 stycznia 2024 r. (t.j. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zatem do przywołanego art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Skarżąca jako matka niepełnosprawnego dziecka do 18. roku życia jest uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego. Przy rozstrzyganiu w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego kluczowe jest ustalenie zakresu sprawowanej opieki nad niepełnoletnią osobą niepełnosprawną. Należy zauważyć, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r. wskazywał na przesłankę nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast od 1 stycznia 2024 r. ten sam przepis wskazuje na przesłankę sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w wieku do ukończenia 18. roku życia. Wobec tego w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne kluczowe będzie ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie tego świadczenia faktycznie sprawuje ową opiekę. A zatem konieczna będzie ocena zakresu i rozmiaru sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną, w szczególności codziennej aktywności i stałego zaangażowania opiekuna. Jednocześnie należy podkreślić, że w art. 17 u.ś.r. brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jednakże opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres powinien być wyznaczony niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. W niniejszej sprawie organy obu instancji odstąpiły od oceny charakteru opieki sprawowanej przez Skarżącą nad jej niepełnosprawnym synem i oparły swoje odmowne decyzje na fakcie, iż Skarżąca jest osobą niepełnosprawną, w związku z opieką nad którą jej mąż pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym organy obu instancji wskazały na stan zdrowia Wnioskodawczyni jako przeszkodę w otrzymaniu przez nią świadczenia na niepełnosprawnego syna. Skład orzekający stwierdza, że ograniczenie postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego do arbitralnego uznania, że skoro Wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i pobierane jest na nią świadczenie pielęgnacyjne, to nie można jej przyznać świadczenia pielęgnacyjnego na syna jest przedwczesne i nie ma oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Z żadnego bowiem przepisu nie wynika, aby osoba niepełnosprawna nie mogła opiekować się inną osobą niepełnosprawną i wystąpić w związku z tym o świadczenie pielęgnacyjne. Art. 17 ust. 5 u.ś.r. zawiera katalog pięciu przesłanek, w których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje. Jednakże żaden z opisanych tam przypadków nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Tym samym Sąd uznał, że naruszając przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. organy naruszyły również przepis prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem odstąpiły od zbadania kluczowej przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie Sąd doszedł do przekonania, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy umożliwia organowi odwoławczemu orzekanie w sprawie bez naruszenia zasady dwuinstancyjności, tym bardziej, że Kolegium może skorzystać z art. 136 k.p.a. i przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., będzie związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym orzeczeniu sądowym. Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. zgodnie z wnioskiem Skarżącej zawartym w piśmie z 22 stycznia 2025 r. i wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ.