II SA/Gd 290/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenie [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie obowiązku przeprowadzenia oceny odziaływania na środowisko postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z 16 czerwca 2016 r. Stowarzyszenie złożyło na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Przedstawiciele Stowarzyszenia nie wskazali żadnych okoliczności uzasadniających złożony wniosek, w rubryce formularza przeznaczonej do uzasadnienia złożonego wniosku przytoczyli argumenty na poparcie wniesionej skargi. Ze złożonego formularza wynika, że stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, czyli na dzień 31 maja 2016 r., wynosił 2106,05 zł. Stan środków w kasie to 250 zł. Wpis w wysokości 100 zł od wniesionej skargi został uiszczony. Wedle dodatkowego oświadczenia złożonego na wezwanie referendarza dochód w roku 2016 stanowiły składki członkowskie w wysokości 320 zł oraz darowizny w kwocie 1700 zł przekazane w całości na organizacje Dnia Dziecka. Stowarzyszenie liczy 17 członków. Składka członkowska wynosi 5 zł miesięcznie. Starszy referendarz sądowy zważył, co następuje: Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ono więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów tego postępowania, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie w sytuacji, gdy Stowarzyszenie wykazałoby, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym, zaś jeśli nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a.), można byłoby przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba jednak przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Zgodnie z zapisami Statutu Stowarzyszenia realizuje ono swoje cele poprzez różne formy działalności, ale nie zostało przewidziane aby mogło wnosić skargi do sądów administracyjnych. Dalej podkreślenia wymaga, że określając cele i formy działania założyciele mają obowiązek przewidzieć źródła pozyskiwania środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie nie tylko odpowiednie postanowienia w regulaminie czy statucie, ale także podejmowanie kroków celem uzyskania takich środków. Realizując cele działalności, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności w prowadzeniu działalności statutowej - podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie liczby członków czy okresowe zwiększenie składki członkowskiej. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Członkowie Stowarzyszenia podejmując decyzje o pobieraniu składek na poziomie 5 zł miesięcznie od osoby i otrzymaną darowiznę przeznaczając na organizacje Dnia Dziecka pozbawili Stowarzyszenie możliwości opłacenia zainicjowanej sprawy w sądzie administracyjnym w zakresie reprezentacji przez fachowego pełnomocnika. Skarżące Stowarzyszenie ubiegając się w takiej sytuacji o prawo pomocy w istocie dąży do stworzenia sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia realizowana będzie z budżetu Państwa. "Przerzucanie" ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06, niepublikowane). Z powyższych względów referendarz uznał, że nie zachodzi przesłanka z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 cytowanej wyżej ustawy, pozwalająca na przyznanie skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.