II SA/Gd 303/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lipca 2025 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 stycznia 2025 r., znak sprawy 010070/680/7895549/2022, postępowanie 352456395 w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie świadczenia z programu "Dobry Start" uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 września 2024 r., znak sprawy 010070/680/7895549/2022, postępowanie 352456395 i postępowanie administracyjne umarza. P. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z 16 stycznia 2025 r. w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie świadczenia z programu "Dobry Start". Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 11 września 2024 r. zmienił skarżącej wysokość przyznanego informacją z 25 lipca 2022 r. świadczenia z programu "Dobry Start" na dziecko, L. P., z kwoty 300 zł na kwotę 150 zł. Jako powód organ wskazał ustalenie, że na podstawie wyroku Sądu z dnia 18 listopada 2021 r. dziecko jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. W takiej sytuacji kwotę świadczenia ustala się każdemu z rodziców w wysokości 150 zł, tj. połowy kwoty przysługującego świadczenia. Organ wyjaśnił też, że świadczenie wypłacone skarżącej w kwocie 300 zł, pomniejszone o kwotę 150 zł, jest nienależnie pobrane, w związku z czym skarżąca powinna wpłacić je na rachunek bankowy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W odwołaniu skarżąca podniosła, że pomiędzy nią a ojcem dziecka zawarta została ustna umowa, że to skarżąca będzie pobierać całość świadczenia na dziecko, mimo wyroku Sądu. Na potwierdzenie skarżąca przedłożyła oświadczenie byłego małżonka potwierdzające wyrażenie takiej zgody. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie rozpoznając odwołanie skarżącej decyzją z 16 stycznia 2025 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 11 września 2024 r. w całości podzielając poczynione przez niego ustalenia faktyczne i prawne. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz.U. z 2021 r., poz. 1092), dalej jako "rozporządzenie", w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców spracowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia dobry start ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia. Z ustaleń wynika, że część świadczenia została przez skarżącą nienależnie pobrana, więc jest świadczeniem nienależnie pobranym i należnym do zwrotu. W podstawie prawnej wskazano art. 187a ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2024 r, poz. 177), § 30 ww. rozporządzenia, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) – zwanej dalej k.p.a. P. K. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z 16 stycznia 2025 r. oświadczyła, że po rozwodzie sprawuje z mężem opiekę nad córką L. w systemie naprzemiennym oraz że ustalili z ojcem dziecka, że to skarżąca wystąpi o świadczenia należne dziecku. Od sierpnia 2024 r. postanowili składać odrębne wnioski, by pobierać świadczenia po połowie. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), dalej jako "p.p.s.a.", sądowa kontrola legalności polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy co do zasady nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola legalności przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie w tak zakreślonych granicach kognicji doprowadziła do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji w sposób istotny naruszają prawo. Podstawą prawną przyznania spornego świadczenia były przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry Start" (Dz.U. z 2021 r. poz. 1092), dalej jako "rozporządzenie", wydanego na podstawie art. 187a ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r., o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177 z późn. zm. - dalej jako "ustawa o wspieraniu rodziny"). Zgodnie z § 5 rozporządzenia, świadczenie dobry start przysługuje osobom, o których mowa w § 4 ust. 1, w wysokości 300 zł (ust. 1). Stosownie natomiast do § 4 ust. 1 rozporządzenia świadczenie to przysługuje: rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko (pkt 1) oraz osobom uczącym się - raz w roku (pkt 2). Świadczenie dobry start przysługuje w związku z rozpoczęciem roku szkolnego do ukończenia przez dziecko lub osobę uczącą się wieku określonego w § 4 ust. 2. Celem przedmiotowego świadczenia jest zatem częściowe zrekompensowanie rodzicom wychowującym dzieci wydatków ponoszonych na ich edukację w związku z rozpoczęciem roku szkolnego. Cel ten służy zaspokojeniu potrzeb dziecka związanych z rozpoczęciem roku szkolnego poprzez udzielenie wsparcia na częściowe pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem przez dziecko roku szkolnego, a więc wydatków ponoszonych także przez rzeczywistych opiekunów dziecka (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 17 grudnia 2024 r., II SA/Bd 710/24). W myśl § 8 rozporządzenia, postępowanie w sprawie świadczenia dobry start prowadzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia dobry start nie wymaga wydania decyzji (§ 15 ust. 1 rozporządzenia). W sprawach odmowy przyznania świadczenia dobry start, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia dobry start oraz nienależnie pobranego świadczenia dobry start Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (§ 15 ust. 4 rozporządzenia). Stosownie do treści § 29 rozporządzenia osoba, która pobrała nienależnie świadczenie dobry start, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie dobry start uważa się: 1) świadczenie dobry start wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 2) świadczenie dobry start wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia; 3) świadczenie dobry start wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona do tego świadczenia, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał to świadczenie. W § 30 rozporządzenia wskazano, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozporządzeniu stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735). Z niespornego stanu faktycznego wynika, że skarżąca P. K. i S.P. są rodzicami małoletniej L. P. oraz że zgodnie z wyrokiem Sądu z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt II C 926/21, dziecko jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. Wyroku tego w aktach sprawy brak, niemniej jego ustalenia nie są między stronami sporne. Wnioskiem z dnia 21 lipca 2022 r. P. K. wystąpiła o świadczenie z programu "Dobry Start" na rok szkolny 2022/2023 na dziecko L. P. Ojciec dziecka nie wystąpił z takim wnioskiem. W aktach znajduje się jego pisemne oświadczenie, że wyraził zgodę byłej małżonce P. K. na pobór całości świadczenia 500 plus (po zmianie 800 plus) oraz świadczenia Dobry Start w okresie od 1 czerwca 2022 roku do 31 lipca 2024 roku. Informacją z dnia 25 lipca 2022 r. ZUS przyznał skarżącej wnioskowane świadczenie. Następnie decyzją z dnia 11 września 2024 r. zmienił wysokość przysługującego skarżącej świadczenia z kwoty 300 zł na 150 zł oraz uznał wypłacone skarżącej świadczenie za świadczenie nienależnie pobrane. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 187a ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i ogólnie, bez przytoczenia konkretnych jednostek redakcyjnych, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry Start" (Dz.U. poz. 1092). W uzasadnieniu decyzji przywołano natomiast § 5 ust. 2 tego rozporządzenia. Prezes ZUS decyzją z dnia 16 stycznia 2025 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji (ZUS) z dnia 5 września 2024 r. W uzasadnieniu decyzji, oprócz § 5 ust. 2 rozporządzenia, Prezes ZUS przytoczył § 4 ust. 1, w podstawie prawnej wskazał zaś na § 30 tego rozporządzenia. W ocenie Sądu obie wydane w sprawie decyzje naruszają prawo materialne i procesowe w stopniu powodującym konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Zgodnie z § 5 ust. 2 rozporządzenia, na który powołały się organy, w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców spracowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia dobry start ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia. Na ten przepis powołały się organy, od jego zatem analizy należy wyjść. Przepis ten jest przepisem prawa materialnego, który statuuje ustalenie przez organ rodzicom sprawującym opieką naprzemienną prawa do świadczenia "Dobry start" w wysokości połowy kwoty dla każdego z nich, jednakże nie zawiera on warunku, że w takim wypadku każdy z rodziców musi wystąpić z własnym wnioskiem, jak przyjęły to organy. Nie można bowiem wykluczyć, że rodzice dokonają indywidualnych ustaleń co do sposobu wnioskowania i pobierania przedmiotowego świadczenia, stosownie do realiów danej rodziny tak, aby najpełniej realizować cel świadczenia. Jeżeli więc rodzice uzgodnią w dopuszczalnej prawem formie, że tylko jedno z nich będzie występować o pełne świadczenie, a drugie to wystąpienie poprze i samo nie wystąpi o przyznanie świadczenia, to taki stan nie narusza powołanej wyżej regulacji. Jeszcze raz bowiem należy podkreślić, że celem świadczenia "Dobry start" jest zaspokajanie potrzeb dziecka, nie zaś rodzica, związanych z rozpoczęciem roku szkolnego poprzez udzielenie wsparcia na częściowe pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem przez dziecko roku szkolnego, a więc wydatków ponoszonych przez rzeczywistych opiekunów dziecka (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 27 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 1427/23), zaś cel ten może w praktyce każdej rodziny być osiągany w innej formie. Natomiast stanowisko organów zakładające, iż w sytuacji braku wniosku jednego z rodziców o przyznanie świadczenia (jak na gruncie rozpoznawanej sprawy), świadczenie na dziecko powinno być przyznane tylko rodzicowi imiennie występującemu z wnioskiem i tylko w połowie wysokości świadczenia, sprzeczne jest z celem powołanej wyżej regulacji. Nie było bowiem kwestionowane, że opieka wykonywana jest naprzemiennie przez rodziców, a ojciec dziecka świadomie zrezygnował z otrzymywania tego świadczenia i zadeklarował, że nie wystąpi o to świadczenie oraz oświadczył, że jeden wniosek o każde tego typu świadczenie będzie składała matka. W ocenie Sądu takie rozwiązanie nie stoi w sprzeczności z celem świadczenia, a wręcz go realizuje, jak też nie narusza interesu społecznego. Niezależnie bowiem od sposobu pobierania świadczenia – przez jednego rodzica w pełnej wysokości czy też przez dwoje w równych częściach, istotne jest to, że łączna kwota świadczenia wynosi 300 zł zostaje pobrana dla zaspokojenia potrzeb dziecka. Do takiej bowiem kwoty Państwo partycypuje w wydatkach związanych z rozpoczęciem roku szkolnego. Nie bez znaczenia jest też to, że ojciec dziecka nie mógłby już wystąpić o przyznanie mu przysługującej mu połowy świadczenia. Pozbawienie dziecka pełnego świadczenia w okolicznościach niniejszej sprawy w wyniku literalnej wykładni § 5 ust. 2 rozporządzenia narusza zatem konstytucyjne zasady uwzględnienia dobra rodziny (art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP) oraz ochrony praw dziecka (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Stąd też w niniejszej sprawie należało zastosować celowościową wykładnię tego przepisu, gdyż żadne wartości chronione konstytucyjnie nie przemawiają za innym rozwiązaniem zaistniałej sytuacji. Przedmiotowe świadczenie jest świadczeniem "na dziecko" i charakter oraz cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka w tak ważnej sferze życia, jaką jest kształcenie. Brak było zatem podstaw, aby nie uwzględniać tej istotnej w sprawie okoliczności, jaką jest przeznaczenie (sposób wydatkowania) środków pochodzących z otrzymanego od Państwa świadczenia. Orzekające w sprawie organy dokonały więc błędnej wykładni § 5 ust. 2 rozporządzenia. W konsekwencji błędnej wykładni ww. przepisu doszło do naruszenia przepisów postępowania poprzez brak zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i nieuwzględnienie istotnych okoliczności faktycznych mających wpływ na wynik sprawy. Z akt, skargi oraz rozstrzygnięcia Prezesa ZUS wynika, że organ ten nie uwzględnił dokumentów przedłożonych przez stronę. Organ skupił się wyłącznie na wyroku Sądu orzekającego m.in. o sprawowaniu przez skarżącą i jej byłego męża opieki naprzemiennej nad małoletnim dzieckiem (przy czym w aktach brak jest tego wyroku). Uznał przy tym, że wyłącznie ten wyrok może być przez organy uwzględniony i wiążący z uwagi na treść § 5 ust. 2 rozporządzenia. Pominął jednakże, że do odwołania strona przedłożyła oświadczenie ojca dziecka, z którego wynikają szczególne uwarunkowania sprawy, które należało uwzględnić, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy niezbędnego do jej wyjaśnienia. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). W konsekwencji, zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy uznać należy, że wniosek o świadczenie został przez skarżącą złożony zgodnie z wolą obojga rodziców, której treść była znana organowi. W sytuacji zatem, gdy ojciec dziecka zrezygnował ze świadczenia w wyniku uzgodnienia tego w jakiejkolwiek formie ze skarżącą, nie ma podstaw do stosowania § 5 ust. 2 rozporządzenia, który dotyczy zupełnie innych stanów faktycznych – gdy oboje rodzice złożyli wnioski o przedmiotowe świadczenie. Przechodząc do kwestii procesowych, należy zwrócić uwagę, że żaden z organów nie wskazał i nie wyjaśnił podstawy rozstrzygnięcia w zakresie: po pierwsze, zmiany wysokości przyznanego świadczenia, a po drugie, co jest kwestią zupełnie odrębną, uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane. Co więcej, postępowanie w tym zakresie toczyło się z naruszeniem prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu. W § 30 rozporządzenia wskazano, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozporządzeniu stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Z unormowań k.p.a. wynika natomiast, że w toku postępowania administracyjnego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Stoją także na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy zobligowane są w sposób wyczerpujący zebrać i wnikliwie rozpatrzyć cały materiał dowodowy, mając na względzie fakt, że dana okoliczność może zostać uznana za udowodnioną dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.). Kompletny materiał dowodowy powinien stanowić następnie podstawę do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Wyniki ustaleń poczynionych przez organy orzekające obu instancji winny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym z poszanowaniem reguł zdefiniowanych w art. 107 k.p.a. Stosownie do tego przepisu, decyzja administracyjna powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej (art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a.) oraz uzasadnienie faktyczne i prawne (art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a.) Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). Uzasadnienie prawne decyzji nie może ograniczać się wyłącznie do powołania przez organ wydający decyzję jednostkowego przepisu prawa czy też ogólnego wskazania daty, tytułu i publikatora aktu prawnego, na podstawie którego podjęte zostało rozstrzygnięcie. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi w postępowaniu administracyjnym realizację zasady przekonywania, unormowanej w art. 11 k.p.a., według której organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji. Motywy decyzji powinny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji. W rozpoznawanej sprawie decyzje wydane przez organy obu instancji nie zawierają uzasadnień odpowiadających opisanym powyżej wymogom k.p.a. Istotne jest przy tym, że decyzje te rozstrzygają dwie odrębne sprawy administracyjne - sprawę zmiany wysokości świadczenia oraz sprawę nienależnie pobranego świadczenia. W tej drugiej kwestii w ogóle brak jest uzasadnienia faktycznego i prawnego rozstrzygnięć organu obu instancji, co samo w sobie powoduje konieczność ich eliminacji decyzji z obrotu prawnego, natomiast uzasadnienie zmiany wysokości świadczenia ogranicza się jedynie do wskazania wyroku rozwodowego i opisania przebiegu postępowania w sprawie, pomijając całkowicie wyjaśnienie podstawy prawnej zmiany wysokości świadczenia. Podkreślić należy, że postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany świadczenia z programu "Dobry Start" jak też postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia z programu "Dobry Start" są to nowe postępowania wobec postępowania zakończonego materialnoprawną czynnością ustalenia prawa do tego świadczenia. Nie jest to kontynuacja postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia z programu "Dobry Start". Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany świadczenia z programu "Dobry Start" jak też postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia z programu "Dobry Start" wymagają więc wszczęcia i prowadzenia zgodnie z przepisami prawa procesowego zawartymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie zawiadomiono skarżącej o wszczęciu z urzędu postępowania zgodnie z wymogami art. 61 § 4 k.p.a., a tym samym nie określono, w jakiej sprawie, tj. w jakim przedmiocie organ prowadzi postępowanie. Skarżąca o toczącym się postępowaniu dowiedziała się dopiero w momencie doręczenia jej decyzji Zakładu z dnia 5 września 2024 r., co stanowi oczywiste naruszenie art. 61 § 4 i art. 10 § 1 k.p.a. Ze względu na brak określenia przedmiotu sprawy nie mogła też przed jej wydaniem zgłosić argumentów w celu obrony swojego interesu prawnego. Takie postępowanie ZUS świadczy także o naruszeniu zasad z art. 6 i art. 7 k.p.a. (zasad praworządności, prawdy obiektywnej i uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli) oraz zasady zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Skarżącej na żadnym etapie postępowania administracyjnego przed organem I instancji nie zapewniono czynnego udziału w postępowaniu, a tym samym wpływu na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia. Wobec braku w obu decyzjach wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, wątpliwości budzi to, na jakiej podstawie prawnej ZUS wszczął i prowadził postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany wysokości świadczenia z programu "Dobry Start" i nienależnie pobranego świadczenia. Niewystarczające jest w tej kwestii powołanie się przez ZUS na § 5 ust. 2 rozporządzenia jako na podstawę zmiany wysokości świadczenia. Przepis ten wskazuje jedynie, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia dobry start ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia. Nie upoważnia on organów administracji do wydawania decyzji w sprawie zmiany wysokości spornego świadczenia. Jednocześnie przepisy rozporządzenia nie przewidują trybu zmiany informacji o przyznaniu świadczenia. W § 30 przewidują, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozporządzeniu stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. W rozważanym wypadku mamy do czynienia ze świadczeniem już zrealizowanym, skonsumowanym – świadczenie "Dobry start" jest bowiem wypłacane jednorazowo w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia złożenia wniosku wraz z dokumentami – a nadto zmieniona informacja była aktem, na mocy którego strona nabyła uprawnienie. Strona więc nabyła uprawnienie i je skonsumowała, w związku z czym zmiana lub uchylenie tego uprawnienia wymaga oparcia się na konkretnej normie kompetencyjnej, której ZUS nie wskazał. W kontrolowanych decyzjach jako podstawę prawną podano m.in. § 30 rozporządzenia odwołujący się do odpowiedniego stosowania k.p.a., lecz nie podano przy tym, który z przepisów k.p.a. stał się podstawą prawną orzekania organów o zmianie rozstrzygnięcia, na podstawie którego strona nabyła prawo. Z akt sprawy wynika też, że organy - przed dokonaniem takiej zmiany - nie uzyskały zgody strony. Nie wszczęły także żadnego postępowania nadzwyczajnego. Wobec tego nie sposób przyjąć, aby istniały podstawy prawne do tego, aby orzekać o zmianie wysokości świadczenia już zrealizowanego bez zgody strony, zaś organy nie wykazały, aby podstawą ich działań były inne regulacje k.p.a. dopuszczające weryfikację i wzruszanie rozstrzygnięć ostatecznych. W realiach przedmiotowej sprawy oznacza to, że postępowanie ZUS w sprawie zmiany wysokości świadczenia z programu "Dobry Start" przyznanie Skarżącej było bezprzedmiotowe. Odnosząc się natomiast do tej części zaskarżonej decyzji, w której orzeczono o zwrocie kwoty 150 zł tytułem nienależnie pobranego świadczenia - poza wadami tego rozstrzygnięcia opisanymi wyżej, Sąd rozpoznający sprawę podziela wyrażone w skardze i orzecznictwie stanowisko, że przepisów o nienależnie pobranym świadczeniu, w szczególności § 29 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, nie można interpretować ani stosować w sposób, który prowadziłby do rezultatów niedających się pogodzić z ratio legis regulacji prawnej. W szczególności, skoro świadczenie to jest wypłacane na potrzeby dziecka, to należy wziąć pod uwagę czy świadczenie zostało spożytkowane w taki właśnie sposób. Trzeba bowiem pamiętać, że świadczenie "Dobry Start" służyć ma dziecku i do niego jest w rzeczywistości skierowane. Rodzic jest jedynie podmiotem, któremu z formalnego punktu widzenia przysługuje prawo do pobrania świadczenia i które powinien spożytkować na potrzeby dziecka. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji okazały się zatem wadliwe. Zgromadzony materiał dowodowy nie uprawniał organu do uznania świadczenia za nienależnie pobrane, z pominięciem oceny czy środki przyznane i wypłacone na podstawie przyznanego uprzednio prawa do świadczenia zostały wykorzystane zgodnie z celem, jaki został przez prawodawcę określony dla tego rodzaju świadczeń. Tylko poczynienie takich ustaleń uprawnia do oceny, czy było ono nienależnie pobrane. W sytuacji ustalenia przez organ przeznaczenia środków pochodzących ze świadczenia na pokrycie wydatków związanych z potrzebami dziecka uzasadnione stałoby się ustalenie, że w sprawie nie zaistniała podstawa do uznania świadczenia za nienależnie pobrane (por. wyrok WSA w Gliwicach z 5 czerwca 2024 r., II SA/Gl 412/24). W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie wykazały w żaden sposób, aby otrzymane przez skarżącą świadczenie nie zostało spożytkowane na potrzeby dziecka związane z obowiązkiem szkolnym. Brak było zatem podstaw do uznania świadczenia za nienależnie pobrane, a prowadzone postępowanie - wobec braku jakichkolwiek dowodów na nieprawidłowe spożytkowanie świadczenia oraz wobec przedstawionej interpretacji § 5 ust. 2 rozporządzenia, uznać należy również za bezprzedmiotowe w tym zakresie. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia z programu "Dobry Start" i uznania części świadczenia za nienależnie pobrane stwierdzając, że zostały one wydane z istotnym naruszeniem wskazanych w uzasadnieniu przepisów postępowania oraz prawa materialnego, które to naruszenia maja istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. Ponadto Sąd na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył jednocześnie postępowanie. Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił bowiem aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na wniosek Prezesa ZUS zawarty w odpowiedzi na skargę. Stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Przywołane orzecznictwo dostępne jest w Centralnej Bzie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl.