II SA/Gd 312/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Janina Guść Protokolant Sekretarz Sądowy Dorota Kotlarek po rozpoznaniu w dniu 15 września 2010 r. na rozprawie sprawy ze skargi I. M. na decyzję Kolegium Odwoławczego w z dnia 12 marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz pełnomocnika skarżącej adwokata A. M. kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia 7 sierpnia 2009 r., Nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta G., Kierownik Filii I Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. udzielił I. M. pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego w kwocie 100 zł od 1 sierpnia 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. na wykonanie drobnego remontu (częściowe pokrycie kosztów oszklenia okien). Decyzja podjęta została na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit c, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728), art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950). Organ I instancji rozpatrując wniosek I. M. z dnia 28 lipca 2009 r. stwierdził, iż wnioskodawczyni nie spełnia kryteriów przyznania jej pomocy społecznej w formie zwykłego zasiłku celowego, gdyż dochód strony w wysokości 968,36 zł (przypadający na jedną osobę) przekracza kryterium dochodowe ustalone zgodnie z ustawą o pomocy społecznej i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. - 477,00 zł. Uwzględniając jednak sytuację strony organ postanowił przyznać specjalny zasiłek celowy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, mając na uwadze potrzeby strony i możliwości finansowe ośrodka. I. M. powołując się na trudną sytuację finansową złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznania zasiłku. W piśmie zwróciła się także o przyznacie pomocy na inne cele bytowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. decyzją z dnia 12 marca 2010 r., sygn. akt [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium ponowiło ustalenia, iż dochód wnioskodawczyni wynosi 968,36 zł miesięcznie, a kryterium dochodowe, uprawniające do przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społeczne wynosi 477 zł, co oznacza, iż wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania zasiłku pieniężnego z pomocy społecznej. Kolegium wskazało następnie, iż zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zasiłek celowy przyznaje się w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej (art. 39 ust. 1-2). Organ podkreślił, iż przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej skonstruowany jest na zasadzie uznania administracyjnego. Przyznanie zasiłku specjalnego uwarunkowane jest koniecznością uprzedniego ustalenia, że w sprawie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, który pozwoli na przyznanie pomocy finansowej osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium ustawowe. Trudna sytuacja materialna i życiowa konkretnej osoby lub rodziny, która nie odbiega w sposób znaczący od sytuacji innych osób ubiegających się o pomoc społeczną, nie kwalifikuje się do szczególnie uzasadnionych przypadków, o których stanowi przepis art. 41 ustawy. Kolegium wskazało, że z uwagi na trudne warunki mieszkaniowe wnioskodawczyni, w tym konieczność oszklenia okien oraz ponoszenia wysokich opłat za leki (tu organ I instancji oparł się tylko na ustnym oświadczeniu strony), występuje szczególnie uzasadniony przypadek, pozwalający na przyznanie specjalnego zasiłku celowego w kwocie 100 zł na częściowe pokrycie remontu okien. Przyznając ten zasiłek organ kierował się potrzebami strony, informacją od zarządcy lokalu, że oszklenie okien w kuchni i łazienki oraz inne prace remontowe, jak naprawa tynku w przedpokoju i podłogi w kuchni zostały ujęte w grafiku prac remontowych wykonywanych przez zarządcę domu, a także miał na uwadze ograniczenia wynikające z możliwości finansowych Ośrodka. Ośrodek pomocy społecznej dysponował w 2009 r. bardzo ograniczonymi środkami budżetowymi przeznaczonymi na pokrycie zasiłków celowych. W 2009 r. pod opieką Ośrodka Pomocy Społecznej w G. znajdowały się 7674 środowiska (rodziny i osoby samotne), zaś ośrodek dysponował w 2009 r. kwotą przeznaczoną w budżecie na zasiłki celowe pozwalającą na przyznanie miesięcznie pomocy jednemu środowisku w kwocie jedynie 51,67 zł (dowód: zestawienie środków budżetowych i środowisk w aktach SKO sygn. [...]). Ośrodek obowiązany jest nieść pomoc w pierwszej kolejności tym środowiskom, których sytuacja materialna i życiowa kwalifikuje się do przyznania pomocy społecznej. Skoro rodziny, których dochód był mniejszy niż kryterium ustawowe, mogły otrzymać nie więcej niż ok. 50 zł zasiłku celowego miesięcznie, to przyznanie wnioskodawczyń mającej dochód wyższy niż kryterium ustawowe zasiłku w większej kwocie, zmniejszałoby jeszcze te niewielkie możliwości pomocy osobom znajdującym się w trudniejszej sytuacji. Zadaniem pomocy społecznej jest wsparcie osób wymagających pomocy, ale nie ich utrzymywanie. Ponadto Kolegium podniosło, że z informacji uzyskanych od MOPS w toku postępowania odwoławczego wynika, że skarżąca nie przeznaczyła zasiłku przyznanego zaskarżoną decyzją na wnioskowany przez siebie cel. Na opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego I. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wskazując, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej a z otrzymanych pieniędzy była w stanie oszklić tylko jedno okno. Przedstawiła sytuację związaną z chuligańskimi czynami skierowanymi przeciwko jej mieniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jako niezasadna nie polegała uwzględnieniu. Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej legalności, stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd uznał, że nie narusza ona prawa. Oba rozstrzygające sprawę organy ustaliły prawidłowo, że skarżąca nie spełniła przesłanki przewidzianej w art. 8 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2004 r. Nr 64 poz. 593, ze zm.) do przyznania świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie, z wyjątkami określonymi w tym przepisie. Według treści art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej. Wnioskodawczyni, według prawidłowych i niekwestionowanych ustaleń organów prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w wysokości 968,36 zł, jest przy tym osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Ponieważ w ocenie Sądu organy prawidłowo przyjęły niekwestionowaną w istocie okoliczność, że skarżąca przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej, co uniemożliwia przyznanie świadczenia na podstawie art. 39, zasadnie rozważyły możliwość przyznania, stosownie do treści art. 41 pkt 1 ustawy, specjalnego zasiłek celowego. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wymaga podkreślenia, że przyznanie zasiłku na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem organów administracji, bowiem w ramach uznania administracyjnego decydują one, biorąc pod uwagę zarówno sytuację osoby wnioskującej jak i własne możliwości finansowe, czy i w jakim zakresie powinna być przyznana ta forma pomocy. Specjalny zasiłek celowy przewidziany art. 41 ust. 1 może być przyznany m.in. na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu i innych uzasadnionych potrzeb bytowych. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w sprawie zasiłku celowego nie pozwala organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, organ jest bowiem związany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i art. 77 § 1, jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej – sformułowane w art. 2-4 ustawy (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 116/10, dostępny w Internecie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ramach takiej kontroli nie mieści się badanie samego uznania administracyjnego (także: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08). Według wskazanych wyżej przepisów pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna ma wspierać osoby i rodziny w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, przy czym rodzaj, forma i i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W kontrolowanej sprawie oba organy wzięły pod uwagę wyjątkowe okoliczności uzasadniające przyznanie stronie skarżącej tej formy pomocy społecznej, z przeznaczeniem na konkretną i uzasadnioną okolicznościami potrzebę bytową (drobny remont – wymiana stłuczonych szyb w oknach), słusznie i w zgodzie z określonymi wyżej zasadami kwalifikując sytuację skarżącej jako "przypadek szczególnie uzasadniony". Zaskarżona decyzja, poza szczegółową analizą sytuacji wnioskodawczyni, zawiera także ocenę możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej w G., uzasadniającą przyznanie skarżącej pomocy w kwestionowanej w istocie wysokości (100 zł). Sąd aprobuje stanowisko organu przyjmując, iż kontrolowana decyzja jest poprawna pod względem prawnym, nie przekracza granic uznania administracyjnego, a wybór rozstrzygnięcia został prawidłowo uzasadniony. Jak już wskazano wyżej odwołując się stanowiska judykatury, w sprawach z zakresu pomocy społecznej rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej pomocy finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 116/10, j.w.). Z powyższych przyczyn zarzuty skargi nie mogą zostać uwzględnione. Natomiast w ocenie Sądu rozpatrujący odwołanie organ II instancji naruszył przepis art. 107 § 3 kpa o tyle, że nie ustosunkował się do żądań odwołania w zakresie przyznania kolejnych świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb bytowych. Kierując się zarówno celami i zasadami pomocy społecznej jak i regułą wynikającą z art. 9 kpa należało wyjaśnić skarżącej, iż może ponownie ubiegać się o przyznanie pomocy, kierując wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. Jednakże tak opisane naruszenie art. 107 § 3 kpa nie miało istotnego wpływu na wynik przedmiotowej sprawy. Jednocześnie wyjaśnia się skarżącej, że formułowanie kolejnych potrzeb bytowych w skardze nie może zostać uwzględnione przez sąd administracyjny, który kontroluje jedynie legalność aktów administracji i nie może zastąpić organu poprzez wydanie rozstrzygnięcia w sprawie administracyjnej. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku skargę jako niezasadną oddalił, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 października 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm). Sąd rozstrzygnął także o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, przyznając od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku rzecz adwokata A. M. kwotę 292,80 zł, obejmującą wynagrodzenie towarów kwocie 240,00 zł wraz z podatkiem od towarów i usług VAT, stosownie do treści § 19 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.).