II SA/Gd 313/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. Ł. i M. Ł. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z ich skargi na decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: odmówić wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. D. Ł. i M. Ł. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawcy oświadczyli, że oboje są emerytami, a koszty leczenia ciężko chorego M. Ł. pochłaniają całkowicie budżet domowy. Według oświadczenia zawartego w formularzu urzędowym PPF skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, posiadają mieszkanie spółdzielcze własnościowe o wartości 80.000 zł oraz samochód osobowy marki Toyota, rok produkcji 2008. Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, ani innych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. D. Ł. uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości 1957 zł, M. Ł. natomiast w wysokości 2002 zł. Stałe miesięczne wydatki na utrzymanie określili na łączną kwotę 2066 zł, w tym za czynsz – 393 zł, gaz – 80 zł, energię elektryczną – 90 zł, kredyty – 1203 zł, ubezpieczenia – 150 zł, lekarstwa – 100-150 zł. Dodali, że ponoszą nadto koszty prywatnych wizyt lekarskich w miarę potrzeb. Do wniosku dołączono dokumentację medyczną dotyczącą M. Ł. Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych wnioskodawców zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 25 sierpnia 2016 r. wezwano wnioskodawców do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów: a) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawców zeznań podatkowych za rok 2015, bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych za 2015 rok; b) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawców rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych; c) dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych emerytur; d) kopii rachunków związanych z opłatami za mieszkanie i ponoszonymi kosztami leczenia i zakupu leków. W dniu 15 września 2016 r. wnioskodawcy przedłożyli następujące dokumenty: zaświadczenia z urzędu skarbowego o dochodach za 2015 roku, wyciągi z rachunków bankowych, decyzje ZUS. Oświadczyli, że rachunki opłacają przez internet, zaś rachunków za leki nie posiadają, przedkładając jedynie paragony za lekarstwa wystarczające na 2 miesiące. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawcy ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, nie przedstawili w pełni żądanych dokumentów i oświadczeń mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, więc nie dołożyli należytej staranności w wykazaniu, że są osobami, które nie mogą ponieść pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawcy zostali pouczeni, jakie dokumenty i oświadczenia oraz w jakim celu mają złożyć, a pomimo to wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń nie przedstawili. Uniemożliwia to uwzględnienie wniosku, albowiem nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF stwierdzenia wnioskodawców, że ich dochody są niewystarczające do pokrycia kosztów sądowych, a w szczególności oświadczenia, że koszty leczenia M. Ł. pochłaniają całkowicie budżet domowy wnioskodawców. Mimo wezwania do udokumentowania kosztów leczenia wnioskodawcy nie przedłożyli w tym zakresie żadnych dokumentów. Ponadto z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawców wynika, że każde z nich osiągnęło w miesiącu sierpniu 2016 r. dochód w wysokości 2000 zł z polisy ubezpieczeniowej. W złożonych oświadczeniach wnioskodawcy nie wyjaśnili, czy dochód ten jest jednorazowy, czy też stały. Mimo oświadczenia wnioskodawców, że wszelkie opłaty stałe znajdują odzwierciedlenie w przedstawionych wyciągach z rachunków bankowych, w wyciągach tych brak jest pozycji obejmującej wskazane w formularzu PPF koszty ubezpieczenia w wysokości 150 zł miesięcznie. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Analizując złożone przez wnioskodawców oświadczenia i dokumenty referendarz sądowy stwierdził, że wobec niewykazania wysokości wszystkich ponoszonych miesięcznie niezbędnych stałych wydatków, wysokość pozostawionych do dyspozycji skarżących środków pieniężnych pozwala na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, na które na obecnym etapie postępowania składają się koszty wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Wynikające bowiem z przedłożonych rachunków bankowych salda końcowe na dzień 31 sierpnia 2016 r. wynoszą łącznie 4.234,67 zł. W konsekwencji przeprowadzona w niniejszym postępowaniu analiza nie pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawcy nie mają dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w żądanym zakresie. Z tych względów referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.