II SA/Gd 32/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu skarżącego od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku z dnia 8 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Gd 32/18 o odmowie przyznania wnioskodawcy prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Syndyk masy upadłości A., reprezentowany przez pełnomocnika, złożył wniosek o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 28.866 zł. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 maja 2018 roku odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślono, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, odmiennie niż w przypadku wniosku pochodzącego od osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy. W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 p.p.s.a. W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r. sygn. I FZ 325/14, LEX nr 1509799). Nadto prawo pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. GZ 61/04, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Referendarz sądowy zauważył, że za odmową przyznania prawa pomocy przemawiała przede wszystkim wysokość środków pieniężnych posiadanych przez stronę skarżąca zarówno na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, na dzień złożenia tego wniosku, jak i w kolejnym miesiącu. Spółka posiadała dwa rachunki bankowe nie podlegające zajęciu egzekucyjnemu, na jednym z nich mając zgromadzone środki w kwocie 13.357 zł, zaś na drugim na koniec lutego 2018r. kwotę 499.685,97 zł. Dokonując oceny możliwości finansowych strony skarżącej wzięto także pod uwagę wartość zbywczą majątku ruchomego spółki. Wartość rynkowa likwidacyjna netto sprzętu komputerowego i agd, telefonów komórkowych, telewizorów i mebli biurowych przekraczała kwotę półtora miliona złotych, zaś na koniec lutego 2018 r. wartość środków transportu wynosiła 574.797,83 zł. Wskazane składniki mienia ruchomego, w przeciwieństwie do nieruchomości, uznano za łatwo zbywalne. Na koniec grudnia 2017 roku żadne z zobowiązań spółki nie zostało zabezpieczone na jej majątku. Spółka posiadała także wierzytelności, dochodzone przez nią w drodze egzekucji komorniczej, w kwocie 37.781,92 zł, a kwota 35.201,65 zł została wyegzekwowana w I kwartale 2018 roku. Ponadto spółka osiąga okresowe dochody z dzierżawy terenu lotniska pod imprezy masowe. W roku 2017 osiągnęła przychody operacyjne i finansowe w łącznej kwocie 933.832,34 zł, w styczniu 2018 roku przychody operacyjne wyniosły 14.592,11 zł, zaś w lutym 2018 roku stanowiły kwotę 29.286,90 zł. Tym samym zauważono, że pomimo ogłoszonej upadłości likwidacyjnej spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności i nadal osiąga przychody. Oceny tej nie zmienia fakt, że w sprawozdaniach finansowych wykazywana jest strata, albowiem znaczną część kosztów stanowiły odpisy z amortyzacji, które nie odzwierciedlają wydatków faktycznie poniesionych. Pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od wydanego postanowienia, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne stwierdzenie, że spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazano, że spółka jest objęta postępowaniem upadłościowym likwidacyjnym, nie prowadzi bieżącej działalności gospodarczej, jedyny dochód, jaki osiąga to czynsz z tytułu dzierżawy raz w roku nieruchomości pod imprezę masową, a majątek trwały w postaci ruchomości nie przedstawia znacznej wartości handlowej. Zdaniem syndyka konieczność uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 28.866 zł naraziłaby wierzycieli na powstanie znacznego ryzyka umorzenia postępowania upadłościowego ze względu na brak środków na jego prowadzenie. Uszczegółowiono także, że środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym maleją z upływem czasu, co świadczy o ich wykorzystywaniu na bieżące utrzymanie podmiotu upadłości. Nadto wartość rynkowa posiadanego przez spółkę majątku ruchomego nie może być utożsamiana z wartością księgową, gdyż zawsze jest zdecydowanie niższa; jest to majątek trudno zbywalny z punktu widzenia gospodarczego oraz jego sprzedaż odbywa się w postępowaniu upadłościowym, a zatem nie jest możliwa ad hoc celem pokrycia kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), zwanej dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach o których mowa w § 1 wniesienie sprzeciwu od postanowienia wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Zgodnie z § 3 sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy – w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, iż strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów. W orzecznictwie podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy. Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Nadto rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną ma charakter uznaniowy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r. sygn. I FZ 147/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględnienie wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 p.p.s.a. (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r. sygn. I SA/GI 367/09, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, stanowisko zawarte w postanowieniu referendarza sądowego, opierające się na stwierdzeniu, że skarżący nie wykazał, by spełniał przesłankę przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, jest prawidłowe. Sytuacja majątkowa spółki, ustalona na podstawie oświadczenia oraz dokumentów nadesłanych w realizacji zarządzenia referendarza sądowego z dnia 28 lutego 2018 roku, nie uzasadnia stwierdzenia, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Wykazane zostało, że spółka na koniec stycznia 2018 roku - a zatem w dacie wniesienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych - posiadała realne, nie podlegające zajęciu, środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym w kwocie 619.342 złote, pozostające do dyspozycji skarżącego. Co prawda należało zgodzić się ze skarżącym, że powołana kwota była sukcesywnie wydatkowana, niemniej – jak ustalono – na koniec lutego 2018 roku nadal stanowiła równowartość 499.685,97 zł, a zatem gwarantowała skarżącemu możliwość poniesienia kosztów postępowania w zakresie omawianych kosztów sądowych. Należało podkreślić, że kwota ta znacznie przekraczała ustaloną w sprawie wysokość wpisu od skargi. Tempo jej wydatkowana zaś zdaniem sądu nie uzasadniało konstatacji, by środki te były w całości niezbędne do bieżącego utrzymania podmiotu upadłości, tym bardziej jeśli zważyć, że spółka osiąga także comiesięczne przychody operacyjne, które w styczniu 2018 roku stanowiły kwotę 14.592,11 złotych, zaś w lutym 2018 roku wyniosły 29.286,90 złotych. Jednocześnie skarżący sam przyznał, że spółka corocznie osiąga dochód z tytułu dzierżawy nieruchomości na organizację imprezy masowej, który jest dochodem w znacznej wysokości, bowiem pozwala na całoroczne utrzymanie podmiotu upadłości. W ocenie Sądu zatem, nawet jeżeli przyjąć, że posiadany przez spółkę majątek ruchomy i nieruchomy, wchodzący w skład masy upadłości, nie może stanowić podstawy ustalenia posiadania przez nią dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania – albowiem jego zbycie odbywa się zgodnie z procedurą postępowania upadłościowego, powołane środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym spółki i – co należy zwłaszcza podkreślić – pozostające w pełni w dyspozycji skarżącego – wykluczają możliwość uznania spełnienia warunku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. co do wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowią bowiem dostateczny majątek, by skarżący miał obiektywną możliwość uiszczenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego.