II SA/Gd 327/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. H. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 28 lutego 2011 r., Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania F. H. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. F. H. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie nie mają nikogo na utrzymaniu. Źródłem utrzymania małżonków są ich emerytury w łącznej wysokości 2026,23 zł miesięcznie netto. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawca posiada majątek w postaci mieszkania o powierzchni 40 m2 oraz nieruchomość gruntową, na której znajdują się dwa domki letniskowe. Małżonkowie ponoszą koszty miesięczne związane z utrzymaniem i opłacaniem mediów na poziomie 470 zł (rata roczna spłaty za mieszkanie, podatek od nieruchomości, opłata za wodę i ścieki, energię, telefon, leki). Poza powyższym, według oświadczenia, wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności, przedmiotów wartościowych, ani nieruchomości. Zobowiązany do przedłożenia dokumentów źródłowych wnioskodawca oświadczył, że jest właścicielem jednego domku letniskowego, zaś drugi domek stanowi własność jego syna. Miesięczne dochody z wynajmu tegoż domku wnioskodawca określił na kwotę 3 000 zł. Dochody te mają charakter sezonowy. Wnioskodawca wskazał nadto, że wraz z żoną nie posiada żadnych kont bankowych, ani lokat. Podał, że posiada samochodów osobowy [...] rok produkcji 1996. W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Wskazać należy, iż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może ona mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo naszego kraju, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Z uwagi na okoliczności podniesione we wniosku i dane zawarte w oświadczeniu skarżącego oraz w dołączonych dokumentach źródłowych, wskazujących na wysokość dochodów wnioskodawcy i jego żony, kwoty ponoszonych wydatków na utrzymanie mieszkania, w tym koszty mediów i leków, należało uznać, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie ma realnych możliwości finansowych pozwalających mu na poniesienie kosztów sądowych, w tym w szczególności kosztu wpisu, który w niniejszej sprawie wynosi 500 zł, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i swojej żona. Zauważyć należy, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, nie mając nikogo na utrzymaniu. Ich łączne dochody osiągane z tytułu emerytur wynoszą ponad 2 000 złotych netto miesięcznie, a dodatkowo dochody te powiększa w sezonie letnim kwota 3 000 zł, uzyskiwana z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, polegającej na wynajmie domku letniskowego. W ocenie referendarza, taka wysokość dochodów w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, w skład którego wchodzą dwie osoby, nawet przy wskazaniu przez skarżącego miesięcznych kosztów utrzymania na poziomie około 500 zł, nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazał on bowiem w swoim oświadczeniu by wszystkie środki finansowe pozostające w jego dyspozycji były pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne) związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Należy także podkreślić, że niniejsza sprawa dotycząca legalizacji domków letniskowych, z których notabene skarżący osiąga pożytki w postaci dochodów z wynajmu, toczy się od 2007 r. Wnioskodawca zatem miał czas, by zabezpieczyć środki na toczące się z jego udziałem sprawy sądowe, związane z wybudowanymi obiektami budowlanymi, tym bardziej, że jak wskazano powyżej – przynoszą one dochody. Należy podzielić pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji - w razie nie wykazania omawianego uprawnienia - próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.