II SA/Gd 327/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi B. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 14 marca 2025 r. sygn. akt SKO Gd/6118/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej B. F. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z 18 października 2020 r. B. F. (dalej: "Strona", "Wnioskodawczyni", "Skarżąca") wystąpiła do Burmistrza Nowego Dworu Gdańskiego (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matka M. F. Decyzją z 3 lutego 2021 r. Burmistrz, na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem organu pierwszej instancji rozmiar opieki sprawowanej przez Stronę nad matką jest na tyle duży, że uniemożliwia jej podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze, przez co w sprawie występuje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), jednak w sprawie zachodzi przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność M.F. powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawczynię Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 19 lipca 2021 r. uchyliło ją w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Kolegium nie podzieliło stanowiska Burmistrza w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło, że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Za przedwczesne organ odwoławczy uznał natomiast stwierdzenie organu pierwszej instancji, że w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki przez Wnioskodawczynię a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Uchylając decyzję Kolegium zobowiązało Burmistrza do uzupełnienia materiału dowodowego o wskazane przez organ odwoławcze kwestie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz wydał w dniu 24 sierpnia 2021 r. decyzję, którą odmówił Stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji ponownie ocenił, że rozmiar opieki sprawowanej przez Wnioskodawczynię nad matką jest na tyle duży, że uniemożliwia jej podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze, przez co w sprawie występuje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), jednak w sprawie zachodzi przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność M. F. powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawczynię Kolegium decyzją z 28 lutego 2022 r. uchyliło ją w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Zdaniem organu odwoławczego stan faktyczny sprawy nie został ustalony w stopniu pozwalającym na bezsporne stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez Stronę. Uchylając decyzję Kolegium zobowiązało Burmistrza do uzupełnienia materiału dowodowego o wskazane przez organ odwoławcze kwestie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz wydał w dniu 22 kwietnia 2022 r. decyzję, którą odmówił Stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że odmówił prawa do wnioskowanego świadczenia, ponieważ nie ustalono, od kiedy istnieje niepełnosprawność M. F., przez co w sprawie istnieje negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawczynię Kolegium decyzją z 13 grudnia 2022 r. utrzymało ją w mocy. Organ odwoławczy ponownie nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie Kolegium nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez TK za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Zdaniem Kolegium w sprawie nie zaistniał bezpośredni i ścisły związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a podjęciem się sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, bowiem Strona nie zaprzestała aktywności zawodowej z uwagi na zakres sprawowanej opieki nad matką, lecz z innych powodów. W ocenie organu odwoławczego przy odpowiedniej organizacji dnia oraz przy wsparciu rodzeństwa Wnioskodawczyni mogłaby pogodzić wykonywanie pracy zarobkowej ze sprawowaniem opieki. W tym zakresie wskazano, że M. F. wsparcia swoich dzieci w codziennym funkcjonowaniu wymagała od co najmniej 1991 r., kiedy owdowiała, a na pewno od 2007 r., kiedy została uznana za osobę całkowicie ubezwłasnowolnioną, zaś Strona została jej opiekunem prawnym. Kolegium zauważyło, że Wnioskodawczyni zdołała jednak wówczas podjąć pracę na pół etatu i wziąć udział w stażu w latach 2009-2010, musiała zatem godzić obowiązki opiekuńcze z wykonywaniem pracy zarobkowej. W ocenie organu odwoławczego w momencie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego również było to możliwe. Wskazano, że opieka nad matką, poza przypadkami, kiedy matka gorzej się czuła, zajmowała Stronie około 6 godzin dziennie. Wnioskodawczyni pomagała matce w czynnościach higienicznych i przy korzystaniu z toalety, ubieraniu i rozbieraniu, przygotowywała jej posiłki, pomagała przy przemieszczaniu się w domu, asystowała przy wychodzeniu poza dom, w razie potrzeby jeździła z nią do lekarza. Kolegium zauważyło, że M. F. pozostawała sama w domu w ciągu dnia oraz w nocy. W tym czasie nie zdarzało się, by niepełnosprawna podejmowała zachowania nieracjonalne lub stwarzające zagrożenie dla niej lub otoczenia. Ponadto wszystkie dzieci M. F. były zobowiązane do świadczenia wobec niej opieki i pomocy. W toku postępowania nie wykazano zaś, aby bracia Wnioskodawczyni z jakichś obiektywnych przyczyn nie byli w stanie zadośćuczynić temu obowiązkowi. Organ odwoławczy podkreślił, że zamieszkiwanie w innym województwie, czy nawet za granicą, nie stanowi przyczyny, która zwalniałaby z obowiązku zapewnienia pomocy i opieki niepełnosprawnemu rodzicowi. Nawet jeśli nie jest możliwe osobiste sprawowanie opieki, osoba zobowiązana do alimentacji jest zobowiązana do zapewnienia opieki i pomocy w inny sposób, przykładowo poprzez dostarczenie środków finansowych na opłacenie profesjonalnej opieki. Zdaniem Kolegium nie bez znaczenia pozostaje też fakt, że Strona, w czasie, gdy matka już była niepełnosprawna w stopniu znacznym, podejmowała zatrudnienie. Oznacza to, że sprawowanie opieki można było pogodzić z pracą zarobkową. W ocenie organu odwoławczego Wnioskodawczyni miała prawo oczekiwać od braci, że pomogą zorganizować opiekę nad matką, aby Strona mogła podjąć pracę. Podsumowując Kolegium podniosło, że w sprawie brak jest bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez Wnioskodawczynię z aktywności zawodowej a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. W ocenie organu odwoławczego Strona miała możliwość takiego zorganizowania opieki, aby jednoczesne wykonywanie pracy zarobkowej było możliwe, być może konieczne byłoby wówczas uzyskanie środków finansowych od braci i opłacenie profesjonalnej opiekunki, która zajmowałaby się niepełnosprawną w czasie pobytu Wnioskodawczyni w pracy, jednak Kolegium zauważyło, że bardzo wiele osób mających starszych i niepełnosprawnych rodziców postępuje w taki właśnie sposób. Godzą oni wówczas sprawowanie opieki nad rodzicem z pracą zarobkową. Zdaniem organu odwoławczego osoba, która sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny ma możliwość pozostania aktywną zawodowo nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego. Na decyzję Kolegium z 13 grudnia 2022 r. Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (dalej: "WSA w Gdańsku", "Sąd"), który wyrokiem z 10 października 2023 r. w sprawie II SA/Gd 161/23 uchylił ją. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy w sposób właściwy opisuje, na czym polegała opieka Skarżącej nad matką, która była znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Zdaniem WSA w Gdańsku konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności M. F. ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi matce w sposób ciągły i stały przez Skarżącą nie pozostawia wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwiał Stronie podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że organ odwoławczy nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad matką z zajęciem zarobkowym. Burmistrz odmiennie aniżeli Kolegium nie kwestionował zaś, że Skarżąca nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, która wymagała pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Ocenę w tym zakresie organ pierwszej instancji sformułował na podstawie wywiadu środowiskowego, z którego wynikało, że Skarżąca nie podejmowała zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki nad matką, która nie była w stanie funkcjonować bez wsparcia córki. Zdaniem WSA w Gdańsku zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Stronę był zgodny z wymogami i z rozmiarem potrzeb określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. W ocenie Sądu przedstawiony przez Skarżącą zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez nią w stosunku do matki każdego dnia świadczy o tym, że opieka ta miała w istocie charakter kompleksowy i stały. Za nieuzasadnione Sąd uznał przy tym sprowadzenie przez Kolegium sprawowanej przez Stronę opieki nad matką jedynie do czynności polegających na pomocy w czynnościach higienicznych i korzystaniu z toalety, ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków, przemieszczaniu się i zawożeniu na wizyty lekarskie. Zwrócono uwagę, że M. F. ze względu na swój stan zdrowia wymagała pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego i stałej asysty, co konsekwentnie podkreślała Skarżąca i czemu nie zaprzeczono żadnym dowodem przeciwnym. Pomimo tego, że podopieczna nie była osobą leżącą i wykazywała pewne przejawy samodzielności, wymagała asysty m.in. przy wykonywaniu higieny osobistej, czynnościach fizjologicznych, posiłkach i poruszaniu się. Wskazano, że Skarżąca przez większość czasu czuwała nad chorą matką, aby nieść jej niezbędną i niezwłoczną pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego oraz w razie nagłej potrzeby, pozostając tym samym w stałej gotowości. Mając to na uwadze WSA w Gdańsku ocenił, że związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a zakresem sprawowanej opieki i świadczonej nieustannie pomocy przez Skarżącą był w tej konkretnej sprawie bezpośredni i ścisły. W ocenie Sądu z materiału dowodowego wynika, wbrew temu co przyjęło Kolegium, że zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką był szeroki i uniemożliwiał jej podjęcie aktywności zawodowej nawet w częściowym zakresie, ze względu na niepodważoną potrzebę pozostawania Strony w stałej dyspozycyjności związanej ze stanem zdrowia matki. WSA w Gdańsku ocenił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż matka Skarżącej wymagała stałej opieki, a Strona jej taką opiekę zapewniała. Mając powyższe na uwadze WSA w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy zaznaczając, że organ odwoławczy posiada kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu wyroku. Od ww. wyroku Kolegium wywiodło skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA"), który wyrokiem z 27 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 3142/23 oddalił ją. W uzasadnieniu NSA wskazał m.in., że w niniejszej sprawie brak jest innych niż konieczność opieki na niepełnosprawną matką okoliczności stanowiących obiektywną przeszkodę podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. NSA nie zgodził się tym samym ze stanowiskiem Kolegium, że zakres i wymiar czasowy sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia przez Stronę zatrudnia lub innej pracy zarobkowej. NSA podzielił ocenę WSA w Gdańsku, że czynności opiekuńcze wykonywane przez Skarżącą i wskazane w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz zebrana w aktach sprawy dokumentacja uzasadniają niepodejmowanie przez opiekuna pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie NSA całokształt i rozmiar schorzeń, na które cierpiała matka Skarżącej i związany z nimi konieczny zakres opieki Strony oraz brak osoby wspólnie zamieszkującej z chorą skutkuje uznaniem, że w sprawie niewątpliwie zachodzi związek przyczynowy między koniecznością stałej opieki nad matką a tym, że Skarżąca nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia. W związku z powyższym NSA podniósł, że Kolegium dokonało nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaś stan faktyczny sprawy został bezspornie ustalony (tak w zakresie stanu zdrowia matki Skarżącej, jak i następczego braku możliwości podjęcia przez Stronę zatrudnienia). Decyzją z 14 marca 2025 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z 22 kwietnia 2022 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania odnotowując m.in., że wcześniejsza decyzja tego organu z 13 grudnia 2022 r. została uchylona przez WSA w Gdańsku wyrokiem z 10 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 161/23, który jest prawomocny od 27 listopada 2024 r. Kolegium podało, że rozpatrując sprawę po otrzymaniu ww. wyroku zwróciło się do pełnomocnika Wnioskodawczyni o wskazanie, czy po śmierci niepełnosprawnej (co miało miejsce 22 lutego 2022 r.) Strona podjęła zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. W odpowiedzi pełnomocnik Wnioskodawczyni podał, że Strona po śmierci matki poszukiwała pracy i w tym celu zarejestrowała się w urzędzie pracy, z dniem 15 marca 2022 r. została uznana za osobę bezrobotną z prawem do zasiłku, na chwilę obecną Strona nie podejmuje zatrudnienia. W ocenie organu odwoławczego opisana wyżej okoliczność, tzn. to, że w ciągu trzech lat od śmierci niepełnosprawnej matki Wnioskodawczyni nie podjęła zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stanowi dowód na to, że opieka sprawowana nad niepełnosprawną matką nie stanowiła dla Strony przeszkody w podjęciu aktywności zawodowej. Bierność zawodowa Wnioskodawczyni była zatem skutkiem wyboru życiowego, a nie konieczności wynikłej ze sprawowania opieki nad matką. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że w okresie od złożenia wniosku o świadczenie do momentu śmierci niepełnosprawnej Strona wprawdzie sprawowała opiekę nad niepełnosprawną, jednak opieka ta nie stanowiła przyczyny bierności zawodowej Wnioskodawczyni. W ocenie organu odwoławczego tego rodzaju sytuacja nie może zostać uznana za spełnienie przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zdaniem Kolegium gdyby opieka sprawowana nad matką faktycznie stanowiła jedyny powód niepodejmowania przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej Wnioskodawczyni po śmierci matki podjęłaby aktywność zawodową. Ponieważ pomimo upływu znacznego czasu Strona pracy nie podjęła złożone przez nią oświadczenie, gdzie wskazywała, że opieka nad matką stanowi jedyny powód niepodejmowania pracy, Kolegium postanowiło potraktować jako złożone wyłącznie na potrzeby postępowania w przedmiocie ustalenie prawa do świadczenia, nie zaś jako dowód na istnienie związku przyczynowego, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W skardze na decyzję Kolegium z 14 marca 2025 r. B. F., reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: 1. dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (w brzmieniu sprzed dnia 1 stycznia 2024 r.) poprzez zaniechanie wykładni systemowej oraz celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą, w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 22 lutego 2022 r., a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla Strony rozstrzygnięcia; 2. naruszenie dyspozycji przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", poprzez wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie oceny prawnej organu wykraczającej, a wręcz wprost sprzecznej z oceną prawną wyrażoną w sprawie wyrokiem WSA w Gdańsku z 10 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 161/23 oraz wyrokiem NSA z 27 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 3142/23, którymi ww. sądy jasno wyraziły pogląd, że zachodzi niewątpliwy związek pomiędzy sprawowaniem przez Skarżącą opieki nad matką w okresie od dnia złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne do dnia śmierci matki (tj. od 1 grudnia 2020 r. do 22 lutego 2022 r.) a powstrzymywaniem się w tym okresie od zatrudnienia. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, że stanowisko Kolegium zaprezentowane w zaskarżonej decyzji jest niesłuszne i krzywdzące. W ocenie strony skarżącej niedopuszczalne jest oparcie decyzji na tak nieuprawnionym i nieznajdującym oparcia w niespornych ustaleniach stanu faktycznego wywodzie, zgodnie z którym fakt niepozostawania w zatrudnieniu w chwili wydawania decyzji przez organ jest "dowodem", który zdaniem organu jest równoznaczny z brakiem kolidowania sprawowanej przez Skarżącą w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 22 lutego 2022 r. nad matką opieki z możliwością podjęcia pracy. Ponadto wydając zaskarżoną decyzję organ całkowicie pominął fakt, że Skarżąca jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku. Warunkiem posiadania statusu osoby bezrobotnej jest gotowość podjęcia zatrudnienia a rejestracja jako osoba bezrobotna jest z zasady formą poszukiwania pracy. Strona skarżąca wskazała, że zasadniczym zarzutem stawianym skargą jest naruszenie przez organ art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na błędnej wykładni tego przepisu. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych zwrócono uwagę, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. Podkreślono, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy tez jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o nie. Podniesiono, że na gruncie niniejszej sprawy matka Skarżącej w spornym okresie wymagała jej pełnej opieki - czego de facto organy nie kwestionują. Tym samym za wzajemnie sprzeczne uznano tezy Kolegium: fakt ustalenia zakresu sprawowanej w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 22 lutego 2022 r. opieki (jako pełnej i absorbującej całą dobę) i wniosek, że z uwagi na aktualny brak zatrudnienia opieka wówczas sprawowana dawała się połączyć z zatrudnieniem. Podsumowując wskazano, że prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż Skarżąca opiekująca się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Podniesiono, że skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 14 marca 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Nowego Dworu Gdańskiego z 22 kwietnia 2022 r. odmawiającą B. F. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. F. Należy wskazać, że powyższa decyzja Kolegium została wydana po uprzednim uchyleniu przez WSA w Gdańsku (wyrokiem z 10 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 161/23) decyzji Kolegium z 13 grudnia 2022 r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza z 22 kwietnia 2022 r. Należy również odnotować, że skarga kasacyjna wywiedziona od tego wyroku przez Kolegium została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 27 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 3142/23. W związku z powyższym, w rozpatrywanej przez Sąd orzekający sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W piśmiennictwie (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2004, s. 388) wskazuje się, że przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Może ona dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Wskazuje się również, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony jedynie w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w prawem określonym trybie (zob. T. Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, PWN, Warszawa 2000, s. 268). Zwraca się także uwagę, że związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Zaprezentowane powyżej poglądy doktryny znajdują również odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym. Przykładowo, Sąd Najwyższy w wyroku z 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 130/97 (OSNP 1999/1/2) wypowiadając się w kwestii związania sądu administracyjnego oceną prawną na gruncie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) wyjaśnił, że oznacza to, iż: "(...) ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy" (por. również wyroki NSA: z 10 czerwca 2014 r. sygn. akt II FSK 1670/12, czy z 19 lutego 2014 r. sygn. akt I FSK 511/13, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze przedstawione powyżej rozważania teoretyczne konieczne jest dokonanie analizy uzasadnienia wyroku WSA w Gdańsku z 10 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 161/23. Uchylając decyzję Kolegium z 13 grudnia 2022 r. Sąd stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy w sposób właściwy opisuje, na czym polegała opieka Skarżącej nad matką, która była znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Zdaniem WSA w Gdańsku konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności M. F. ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi matce w sposób ciągły i stały przez Skarżącą nie pozostawia wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwiał Stronie podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że organ odwoławczy nie przedstawił żadnych przekonywających argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad matką z zajęciem zarobkowym. Burmistrz odmiennie aniżeli Kolegium nie kwestionował zaś, że Skarżąca nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, która wymagała pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Ocenę w tym zakresie organ pierwszej instancji sformułował na podstawie wywiadu środowiskowego, z którego wynikało, że Skarżąca nie podejmowała zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki nad matką, która nie była w stanie funkcjonować bez wsparcia córki. W wyroku z 10 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 161/23 WSA w Gdańsku ocenił, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą był zgodny z wymogami i z rozmiarem potrzeb określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. W ocenie Sądu przedstawiony przez Skarżącą zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez nią w stosunku do matki każdego dnia świadczy o tym, że opieka ta miała w istocie charakter kompleksowy i stały. Za nieuzasadnione Sąd uznał przy tym sprowadzenie przez Kolegium sprawowanej przez Stronę opieki nad matką jedynie do czynności polegających na pomocy w czynnościach higienicznych i korzystaniu z toalety, ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków, przemieszczaniu się i zawożeniu na wizyty lekarskie. Zwrócono uwagę, że M. F. ze względu na swój stan zdrowia wymagała pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego i stałej asysty, co konsekwentnie podkreślała Skarżąca i czemu nie zaprzeczono żadnym dowodem przeciwnym. Pomimo tego, że podopieczna nie była osobą leżącą i wykazywała pewne przejawy samodzielności, wymagała asysty m.in. przy wykonywaniu higieny osobistej, czynnościach fizjologicznych, posiłkach i poruszaniu się. Wskazano, że Skarżąca przez większość czasu czuwała nad chorą matką, aby nieść jej niezbędną i niezwłoczną pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego oraz w razie nagłej potrzeby, pozostając tym samym w stałej gotowości. Mając to na uwadze WSA w Gdańsku ocenił, że związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a zakresem sprawowanej opieki i świadczonej nieustannie pomocy przez Skarżącą był w tej konkretnej sprawie bezpośredni i ścisły. W ocenie Sądu z materiału dowodowego wynika, wbrew temu co przyjęło Kolegium, że zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką był szeroki i uniemożliwiał jej podjęcie aktywności zawodowej nawet w częściowym zakresie, ze względu na niepodważoną potrzebę pozostawania Strony w stałej dyspozycyjności związanej ze stanem zdrowia matki. WSA w Gdańsku ocenił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż matka Skarżącej wymagała stałej opieki, a Strona jej taką opiekę zapewniała. W związku z powyższym WSA w Gdańsku uznał, że wydając decyzję z 13 grudnia 2022 r. Kolegium naruszyło przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) poprzez ich błędną wykładnię, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Należy podkreślić, że powyższą ocenę podzielił również NSA oddalając skargę kasacyjną Kolegium od wyroku WSA w Gdańsku z 10 października 2023 r. W uzasadnieniu wyroku z 27 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 3142/23 NSA wskazał m.in., że w niniejszej sprawie brak jest innych niż konieczność opieki na niepełnosprawną matką okoliczności stanowiących obiektywną przeszkodę podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. NSA nie zgodził się tym samym ze stanowiskiem Kolegium, że zakres i wymiar czasowy sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia przez Stronę zatrudnia lub innej pracy zarobkowej. NSA podzielił ocenę WSA w Gdańsku, że czynności opiekuńcze wykonywane przez Skarżącą i wskazane w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz zebrana w aktach sprawy dokumentacja uzasadniają niepodejmowanie przez opiekuna pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie NSA całokształt i rozmiar schorzeń, na które cierpiała matka Skarżącej i związany z nimi konieczny zakres opieki Strony oraz brak osoby wspólnie zamieszkującej z chorą skutkuje uznaniem, że w sprawie niewątpliwie zachodzi związek przyczynowy między koniecznością stałej opieki nad matką a tym, że Skarżąca nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia. W związku z powyższym NSA podniósł, że Kolegium dokonało nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaś stan faktyczny sprawy został bezspornie ustalony (tak w zakresie stanu zdrowia matki Skarżącej, jak i następczego braku możliwości podjęcia przez Stronę zatrudnienia). Zdaniem Sądu ponownie rozpoznającego niniejszą sprawę, wydając decyzję z 14 marca 2025 r. Kolegium nie zastosowało się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku tutejszego Sądu z 10 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 161/23, dopuszczając się tym samym naruszenia art. 153 P.p.s.a. Należy wyraźnie podkreślić, że uchylając wcześniejszą decyzję Kolegium z 13 grudnia 2022 r. WSA w Gdańsku nie wskazał na jakiekolwiek braki w materiale dowodowym, które wymagałyby uzupełnienia. Powodem uchylenia tej decyzji nie było naruszenie przepisów postępowania, lecz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną ich wykładnię na tle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. W wyroku z 10 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 161/23 WSA w Gdańsku nie zobowiązał Kolegium do uzupełnienia materiału dowodowego, lecz do wydania rozstrzygnięcia merytoryczno-reformacyjnego. Tym samym, konsekwencją tego wyroku powinna być decyzja Kolegium (wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.) uchylająca w całości decyzję Burmistrza z 22 kwietnia 2022 r. i przyznająca Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. F. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, pismem z 21 stycznia 2025 r. Kolegium wezwało pełnomocnika Strony do udzielenia informacji, czy po śmierci M. F. (co miało miejsce 22 lutego 2022 r.) Skarżąca podjęła zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, a jeśli tak - do nadesłania dokumentu potwierdzającego tę okoliczność. Należy powtórzyć, że w sprawie nie było potrzeby przeprowadzania jakiegokolwiek postępowania dowodowego, lecz wydanie rozstrzygnięcia merytoryczno-reformacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Przytoczona powyżej regulacja wyznacza początkowy termin, od którego Skarżącej powinno zostać przyznane wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 120 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium będzie zobowiązane do zastosowania oceny prawnej wyrażonej przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku (art. 153 P.p.s.a.) oraz podporządkowania się ocenie prawnej zawartej w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z 10 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 161/23. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 3 akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.