II SA/Gd 33/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 31 stycznia 2012 r., skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca jest osobą samotną, oprócz mieszkania o powierzchni 59 m2 nie posiada nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro. Źródłem jej dochodu jest renta w wysokości 3 159,33 zł brutto (2 784 zł netto) miesięcznie. Skarżąca podała, że jej miesięczne wydatki związane z zakupem niezbędnych leków wynoszą około 250 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) W niniejszej sprawie referendarz sądowy, zarządzeniem z dnia 6 lutego 2012 r., (doręczonym w dniu 10 lutego 2012 r. - dowód: potwierdzenie odbioru, akta sprawy, k. 21) wezwał skarżącą do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: wyciągów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy lub oświadczenia o ich nieposiadaniu; ostatnich odcinków renty, bądź innych dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanego świadczenia; obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania oraz zakupem leków i leczeniem. Pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego, do dnia wydania niniejszego orzeczenia skarżąca nie nadesłała jakichkolwiek żądanych dokumentów źródłowych ani oświadczeń. Nie wnosiła również o przedłużenie tego terminu. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że o dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Mający zastosowanie w sprawie art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. W świetle wskazanego przepisu sąd (referendarz) nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 P.p.s.a. te, które wskazała strona. Podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, są więc co do zasady okoliczności przytoczone w stosownym wniosku. Nie ulega wątpliwości, że powinna być to w związku z powyższym informacja na tyle szczegółowa, by możliwa była ocena realnej sytuacji finansowej strony. Oczywiste również jest, zważywszy na wspomniany wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy, że sąd (referendarz) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. W niniejszej sprawie, korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 255 P.p.s.a. zobowiązano skarżącą do złożenia stosownych dokumentów. Przedstawienie tych danych umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku. Wobec niewywiązania się przez wnioskodawcę z nałożonego obowiązku, nie było podstaw do uznania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. za uprawdopodobnione. Mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdzić należało, iż skarżąca nie udowodniła dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.