II SA/Gd 3367/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. M. na decyzję Wojewody z dnia 30 sierpnia 2001r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 4 czerwca 2001 r. Nr [...] 2. zasądza od Wojewody na rzecz R. M. kwotę 30 (trzydzieści) zł. Sygn. akl IISA/Gd 3367/01 Uzasadnienie Decyzją z dnia 4 czerwca 2001 r. Nr [...] Prezydent Miasta na podstawie art. 142 i art. 216 w związku z art. 4 pkt 9 b1 oraz art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 46. poz. 543) orzekł o odmowie zwrotu na rzecz R. M. wywłaszczonej nieruchomości położonej w B. przy ul. L., stanowiącej część działki Nr [...] powierzchni całkowitej 30m2, km. 99 Kw 49064, stanowiącej własność Gminy B.. W uzasadnieniu organ administracji ustalił, że nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości, stanowiącej uprzednio własność R. M., nastąpiło na podstawie aktu notarialnego z dnia 7 lipca 1980 r. (Rep. A Nr [...]), w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz.U z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ). Wykup nieruchomości nastąpił w oparciu o plan realizacyjny zatwierdzony decyzją Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w B. z dnia 23 sierpnia 1979 r. nr [...] z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego [...]. Plan realizacyjny przewidywał usytuowanie na działce objętej roszczeniem o zwrot śmietnika dla projektowanej zabudowy wielorodzinnej. Działka, ta stanowi obecnie wybetonowany plac, na którym znajdują się kontenery na odpady komunalne, a cześć placu nie zajęta pod kontenery zapewnia dojazd służb komunalnych w celu wywozu śmieci. Organ administracji wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przysługuje stronie, jeżeli - stosownie do przepisu art. 137 - nieruchomość ta staje się zbędna na cel określony w akcie wywłaszczeniowym. Nieruchomość staje się zbędna na cel uzasadniający jej wywłaszczenie jeżeli mimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu. Organ administracji wskazał, że cel nabycia nieruchomości, określony w akcie wywłaszczeniowym, został zrealizowany, brak jest zatem podstaw do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. R. M. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając, iż sporna działka nie jest wykorzystana pod rozbudowę osiedla, a znajdujące się na niej kontenery mogą być przeniesione w inne miejsce. Decyzją z dnia 30 sierpnia 2001r. Nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając argumentację zawartą w decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego, wynika, że sporna nieruchomość została zagospodarowana w sposób zgodny z celem jej wywłaszczenia. Budowa osiedla mieszkaniowego obejmuje bowiem swym zakresem rzeczowym także inwestycje infrastruktury organizacyjno - technicznej, w tym urządzenia miejsca składowania odpadów. Na terenie działki, o której zwrotu domaga się skarżący znajduje się wybetonowany plac, na którym znajdują się kontenery na odpady komunalne, a cześć placu nie zajęta pod kontener}' zapewnia dojazd służb komunalnych w celu wywozu śmieci. Organ II instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przewidziane w art. 136 ust 3 w związku z art. 137 ustaw}' z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. R. M. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący zarzucił, iż sporna działka nie została wykorzystana pod rozbudowę osiedla, cześć działki jest całkowicie pusta i nie służy za dojazd służbom komunalnym, a postawione na działce dwa kontenery na odpady plastikowe i szklane mogą być przeniesione w inne miejsce. Nadto skarżący stwierdził, że na tym terenie nie realizowano żadnych prac inwestycyjnych przez 8 lat, a teren zaczęto zagospodarowywać dopiero gdy podjął on 30 stycznia 1998 r. starania o zwrot nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja organu II instancji nie uwzględnia faktu, iż decyzję I instancyjną wydał organ podlegający wyłączeniu od rozpatrzenia sprawy na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a. Niniejsza sprawa dotyczyła zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością Gminy B. i została w I instancji rozpoznana przez Prezydenta tego miasta sprawującego funkcję starosty i będącego jednocześnie organem wykonawczym gminy i reprezentującym ją na zewnątrz. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 19 maja 2003 r. sygn. akt OPS 1/03 (ONSA 2003/4/115) - w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a. W uzasadnieniu powyższej uchwały wskazano, że jednostka samorządu terytorialnego w postępowaniu administracyjnym może pełnić rolę organu administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a., realizującego interes jednostki samorządu terytorialnego w formach właściwych dla organu prowadzącego postępowanie. Jednostka ta, jako osoba prawna, może także być stroną postępowania administracyjnego i wówczas organy ją reprezentujące winny bronić jej interesu prawnego, korzystając z gwarancji procesowych, jakie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego przyznają stronom postępowania administracyjnego. Powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej w formie decyzji administracyjnej, wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego. W sprawach o zwrot wywłaszczonych nieruchomości -stosownie do art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46. poz. 543 ze zm.) - rolę organu prowadzącego postępowanie ustawodawca powierzył staroście. Jest on organem właściwym w tej sprawie bez względu na to, czyją własnością jest nieruchomość, której dotyczy żądanie zwrotu (Skarbu Państwa, gminy, powiatu czy województwa). Natomiast stronami w tym postępowaniu są: właściciel nieruchomości, podmiot ubiegający się o jej zwrot oraz osoby posiadające inne tytuły prawnorzeczowe do tej nieruchomości. Jeżeli zatem gmina jest właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem tego postępowania, gmina ta jest stroną niniejszego postępowania. Ta rola procesowa gminy nie może ulec zmianie tam, gdzie organ gminy (w tym wypadku prezydent miasta) wykonuje zadania starosty (art. 92 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym - Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm. w związku z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.). Prezydent sprawujący funkcję starosty nie może jednocześnie występować w imieniu gminy będącej stroną postępowania i jako organ rozpoznający sprawę. Prezydent jest pracownikiem gminy (art. 2 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych - Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.). sprawującym równocześnie funkcję organu gminy. Pozostawanie z gminą w stosunku zatrudnienia, a ponadto sprawowanie funkcji organu wykonawczego miasta i pełnienie funkcji jego ustawowego przedstawiciela, uznać należy za pozostawanie ze stroną w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na prawa lub obowiązki prezydenta miasta. Podlega on zatem wyłączeniu od rozpatrzenia sprawy na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 k.p.a. Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, prezydent miasta kieruje bieżącymi sprawami gminy oraz reprezentuje ją na zewnątrz, prezydent miasta jest więc także ustawowym przedstawicielem strony. Oznacza to, że w tym przypadku zachodzi również określona w art. 24 § 1 pkt 4 k.p.a. przyczyna wyłączenia prezydenta miasta od udziału w postępowaniu w sprawie zwrotu nieruchomości, której właścicielem jest gmina. Wyłączenie osób) prezydenta miasta od udziału w postępowaniu czyni organ wykonawczy gminy niewładnym do działania. Jako organ administracji publicznej staje się on niezdolny do załatwienia sprawy (art. 26 § 3 k.p.a.). w tej sytuacji znajduje odpowiednie zastosowanie art. 26 § 2 k.p.a., a sprawa będzie podlegała załatwieniu przez organ wyższego stopnia nad prezydentem miasta (w tym wypadku przez wojewodę), przy czym organ ten będzie mógł wyznaczyć do załatwienia sprawy inny podległy sobie organ. Zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego dotyczące wyłączenia pracownika organu administracyjnego, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.). W toku postępowania odwoławczego organ II instancji winien na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżoną decyzję oraz przejąć sprawę do ponownego rozpatrzenia jako organ I instancji bądź na podstawie art. 26 § 2 k.p.a. wyznaczyć do załatwienia sprawy inny podległy sobie organ. Biorąc pod uwagę, że w toku postępowania przed organem I i II instancji doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego dotyczących wyłączenia pracowników organu administracyjnego, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta. W związku z uwzględnieniem skargi, Sąd na podstawie art. 200 w związku z art. 210 § 2 k.p.a. prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądził na rzecz skarżącego kwotę 30 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania - uiszczonego w sprawie wpisu sądowego. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne jedynie w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania. Ponieważ zaskarżona i uchylona decyzja dotyczyła odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i nie podlegała wykonaniu, orzekanie o możliwości jej wykonania było bezprzedmiotowe. Sprawę rozpoznano w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 1 w związku z art. 120 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania