II SA/Gd 337/14

Dnia 4 listopada 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku G. L. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 28 marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego w sprawie nakazu rozbiórki postanawia: odmówić G. L. przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 23 czerwca 2014 r. skarżący G. L. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Składając wniosek na formularzu sądowym PPF, skarżący wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepracującą, nie posiada nieruchomości, poza nieruchomością rolną o powierzchni 1127 m2, ani żadnego majątku. Utrzymuje się dzięki pomocy dziadków. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania, szeregu dokumentów, tj.: - wyciągów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu, - oświadczenia o konkretniej wysokości dochodów, które wnioskodawca otrzymuje od ojca i dziadków w skali miesiąca na swoje utrzymanie, - oświadczenia, czy wnioskodawca zamieszkuje razem z dziadkami i/lub ojcem, jeśli tak – przedstawienia zaświadczeń o wysokości dochodów ojca wnioskodawcy oraz jego dziadków lub innych dokumentów, z których wynika aktualna wysokość świadczeń uzyskiwanych przez te osoby, - odpisów zeznań podatkowych za 2012 rok, złożonych przez wnioskodawcę, jeśli w roku podatkowym 2012 osiągał dochody, - dokumentu z urzędu pracy potwierdzającego pozostawanie przez wnioskodawcę osobą bezrobotną, - oświadczenia, czy wnioskodawca korzysta w jakimkolwiek zakresie z pomocy społecznej, jeśli tak – przedłożenia stosownych decyzji w tym zakresie, - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości itp.), - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej). Stosowne wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone na podany przez niego adres do korespondencji 25 sierpnia 2014 r. W piśmie z 5 września 2014 r. wnioskodawca oświadczył, że nie posiada kont, ani lokat dewizowych. Od dziadków otrzymuje wyżywienie i spanie, czasami 100 zł miesięcznie. Zamieszkuje razem z dziadkami, dlatego nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania. Nie składał zeznań podatkowych w 2012 r. Nie posiada pojazdów mechanicznych. Postanowieniem z dnia 10 września 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie (wniesionym w ustawowym terminie) od powyższego postanowienia wnioskodawca podniósł, że złożył stosowne oświadczenie na formularzu sądowym PPF, zwracał się o zwolnienie chociaż w części z kosztów sądowych, jednak jego wniosek nie został uwzględniony. Rozpoznając wniosek skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym -art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Prawo pomocy, zdefiniowane w art. 239 pkt 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa, stanowi uprawnienie strony do zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat - wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków - art. 211 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika (art. 244 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), o które może ubiegać się strona, która nie posiada dostatecznych środków umożliwiających jej prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym (art. 246 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie, zamiast strony, budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie zarówno po stronie dochodowej, jak i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków oraz ewentualnie - kosztów wynagrodzenia przyznanego jej zawodowego pełnomocnika. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zwolnienie - jako odstępstwo od tego obowiązku - należy traktować w sposób wyjątkowy (zob. na temat prawa pomocy H. Knysiak - Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 72-93; P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz (red.), Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003, zob. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 września 2006 roku, sygn. II SA/Ol 588/06, Baza Orzeczeń LEX nr 191863; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 roku, sygn. akt FZ 507/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika z urzędu, stanowi zatem instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie poczynione wyżej uwagi podkreślić należy, że wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, musi polegać na udokumentowaniu nie tylko ponoszonych kosztów utrzymania własnego i rodziny, lecz również wysokości oraz źródeł uzyskiwanych dochodów. Dopiero bowiem z porównania dwóch wskazanych wartości można uzyskać rzeczywisty obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Udokumentowanie wysokości uzyskiwanych dochodów winno być podstawą ustaleń Sądu, w szczególności w sytuacji, gdy wnioskodawca składa wyłącznie oświadczenie w tym zakresie, nie przedstawiając w żadnym zakresie informacji na temat kosztów utrzymania siebie i rodziny, w szczególności w sytuacji, gdy informuje, że pozostaje na utrzymaniu członków swojej rodziny, z którymi zamieszkuje. Tego rodzaju twierdzenia wnioskodawcy budzą wątpliwości co do ich wiarygodności, co oznacza, że bez wykazania ich prawdziwości odpowiednimi dokumentami, Sąd nie może na ich podstawie czynić prawidłowych ustaleń co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Z oświadczenia złożonego przez wnioskodawcę na formularzu PPF wynika, że brak jest osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący nie pracuje, a pozostaje na utrzymaniu dziadków. Jest też właścicielem nieruchomości rolnej. W piśmie z dnia 5 września 2012 r. wnioskodawca wyjaśnił z kolei, że zamieszkuje z dziadkami, którzy zapewniają mu wyżywienie i spanie oraz wsparcie finansowe. Z tego też względu nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania. Nie posiada rachunku bankowego, ani pojazdów mechanicznych. Mimo wezwania, skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających wysokość dochodów osiąganych przez jego dziadków, dokumentu potwierdzającego status osoby bezrobotnej, oświadczenia, czy korzysta z pomocy społecznej. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę nie sposób uzyskać pełnego obrazu sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny. W ocenie Sądu wnioskodawca nie wykazał w żaden sposób źródła dochodów swoich dziadków, na których utrzymaniu pozostaje, i z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Nie wyjaśnił także jakie są koszty utrzymania tego gospodarstwa ponoszone przez jego dziadków. Tymczasem dopiero uwzględnienie całokształtu sytuacji majątkowej i dochodowej wnioskodawcy oraz osób wspólnie z nim gospodarujących pozwoliłoby na prawidłową ocenę rozpoznawanego wniosku. Odnośnie podnoszonej przez skarżącego kwestii pozostawania osobą bezrobotną Sąd miał na względzie, że nie jest dopuszczalne uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynie na podstawie oświadczeń wnioskodawcy, bez uzyskania potwierdzenia ich wiarygodności w postaci odpowiednich dokumentów, w szczególności wobec powstałych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Rzeczą wnioskodawcy było przedłożenie dokumentu potwierdzającego ww. okoliczność. Podobnie złożenie oświadczenia o ewentualnym pozostawaniu w systemie pomocy społecznej. Brak tego rodzaju dokumentów i oświadczeń nie pozwala na właściwą ocenę sytuacji finansowej rodziny wnioskodawcy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd musi uzyskać udokumentowaną wiedzę na temat stanu majątkowego i dochodowego wnioskodawcy i osób wspólnie z nim gospodarujących. Brak było zatem podstaw, aby uznać za wiarygodne oświadczenia wnioskodawcy, które nie znajdowały odzwierciedlenia w złożonych dokumentach, a tym samym przyjąć, że została wykazana zasadność wniosku. Skoro wnioskodawca nie wykazał w sposób wiarygodny całokształtu swojej sytuacji majątkowej, na którą składała się również sytuacja majątkowa osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, Sąd uznał, że – wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie – skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny informacji o swojej sytuacji majątkowej, uniemożliwiając tym samym zaakceptowanie rozpoznawanego wniosku. Wnioskodawca, wezwany do przedstawienia dokumentów obrazujących w sposób pełny jego sytuację majątkową, nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów, unikając udzielenia niezbędnych informacji. Opisane wątpliwości co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy braku współdziałania ze strony wnioskodawcy w ich wyjaśnieniu, spowodowały, że nie można było uwzględnić jego wniosku. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.