II SA/Gd 344/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności postanawia: odmówić T. P. przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 20 maja 2010r. T. P. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazała, że ze względu na wysokość emerytury, która jest jej jedynym źródłem utrzymania, nie posiada wystarczających środków finansowych na pokrycie wszystkich kosztów związanych z przedmiotową sprawą. Na wezwanie referendarza sądowego o udzielenie dodatkowych informacji i przedłożenie dokumentów skarżąca oświadczyła, że zamieszkuje sama w domu jednorodzinnym, który był własnością jej zmarłej matki i ponosi samodzielnie koszty jego utrzymania w wysokości około 800 zł miesięcznie (ubezpieczenie 79 zł rocznie, podatek 294 zł rocznie, energia elektryczna 223 zł miesięcznie, woda 27 zł miesięcznie, nieczystości 216 zł rocznie, opał 1800 zł rocznie, konserwacja domu średnio 150 zł miesięcznie). Osiąga dochód z emerytury w kwocie netto 1361 zł miesięcznie. Nie posiada kont, ani lokat bankowych, jak również pojazdów mechanicznych. Oświadczyła, że jest ciężko chora i ponosi wydatki na leczenie w wysokości ok. 250 zł miesięcznie. Przedstawiła roczne obliczenie podatku przez organ rentowy, polisę ubezpieczenia domu na okres od dnia 26 listopada 2009 r. do dnia 25 listopada 2010 r. z roczną składką w wysokości 79 zł, decyzję w sprawie wymiaru podatku za rok 2009 w wysokości 327 zł wraz z pokwitowaniem wpłaty kwoty 294 zł z tego tytułu po potrąceniu ulgi 10%, rachunek za wodę i ścieki na kwotę 27 zł bez wskazania jakiego okresu dotyczy, rachunek za wywóz odpadów na kwotę 65,01 zł, rachunek za wywóz śmieci na kwotę 12 zł oraz potwierdzenie zapłaty rachunku za prąd na kwotę 207,31 zł. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Od tego postanowienia T. P. wniosła sprzeciw wskazując w jego treści, że nie posiada rachunków związanych z wydatkami na leczenie, ponieważ nie ma obowiązku ich gromadzenia. Wskazała, że rodzina – spadkobiercy, nie pomaga jej w ponoszeniu kosztów utrzymania domu ponieważ twierdzą, że należą one do skarżącej, która dom użytkuje i nie mają obowiązku ponoszenia tych kosztów. Przedstawiła ponadto dokumentację szpitalną oraz orzeczenie o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Prawo pomocy, zdefiniowane w art. 239 pkt 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa, stanowi uprawnienie strony do zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat - wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków - art. 211 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika (art. 244 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), o które może ubiegać się strona, która nie posiada dostatecznych środków umożliwiających jej prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym (art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przyznanie prawa pomocy oznacza, iż ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie, zamiast strony, budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie zarówno po stronie dochodowej, jak i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków oraz ewentualnie - kosztów wynagrodzenia przyznanego jej zawodowego pełnomocnika. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zwolnienie - jako odstępstwo od tego obowiązku - należy traktować w sposób wyjątkowy (zob. na temat prawa pomocy H. Knysiak - Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 72-93; P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz (red.), Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003, zob. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 września 2006 roku, sygn. II SA/Ol 588/06, Baza Orzeczeń LEX nr 191863; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 roku, sygn. akt FZ 507/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych (w tym wpisu od skargi) oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika z urzędu, stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy wymuszają na wnioskodawcy zawarcie we wniosku niezbędnych do oceny jego sytuacji majątkowej i rodzinnej danych. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie uznać należało, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Stałe źródło utrzymania skarżącej (emerytura w kwocie ponad 1300 zł netto miesięcznie) oraz brak jakichkolwiek osób na utrzymaniu wnioskodawczyni nie uzasadniały twierdzenia o niemożności poniesienia przez skarżącą kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu z przedstawionych przez skarżącą dokumentów wynika, że wydatki na utrzymanie nieruchomości wraz z kosztami jej konserwacji stanowią kwotę w wysokości średnio około 600 zł miesięcznie, zatem własne utrzymanie pozostaje skarżącej ponad 700 zł miesięcznie, co pozwala skarżącej na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 zł z tytułu wpisu sądowego, który skarżąca uiściła. Odnośnie wydatków na leczenie Sąd miał na względzie, że z przedstawionej przez skarżącą dokumentacji medycznej wynika, że istotnie ponosi ona koszty leczenia oraz zakupu leków, lecz skarżąca nie wykazała, jakiego rzędu są to wydatki. Jak to już wyżej wskazano, rzeczą strony domagającej się przyznania prawa pomocy jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych lub kosztów pomocy prawnej zawodowego pełnomocnika. Oznacza to m.in. obowiązek wykazania odpowiednimi dokumentami wysokości ponoszonych wydatków, które potwierdziłyby złożone oświadczenie o ponoszeniu określonych kosztów. Oczywistym jest twierdzenie skarżącej, że nie ma ona obowiązku gromadzenia rachunków związanych z kosztami leczenia. Jednakże w sytuacji, gdy skarżąca domaga się przyznania jej prawa pomocy, brak takich rachunków uniemożliwia skuteczne wykazanie wysokości poniesionych na ten cel wydatków. Oświadczenie strony o wysokości ponoszonych wydatków na leczenie, nie zostało poparte jakimikolwiek dokumentami. Z wyżej wskazanych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.