II SA/Gd 357/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia kopii akt sprawy dotyczącej nieważności decyzji w sprawie warunków zabudowy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. W. we wniosku z 23 sierpnia 2016 r., złożonym na formularzu PPF, zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, skarżąca podała, że posiada mieszkanie o powierzchni 31,7 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,51 ha. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, źródłem jej utrzymania jest gospodarstwo rolne, z którego nie osiąga dochodów. Na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, w tym na opłaty za media oraz utrzymanie zwierząt (pięciu psów oraz kotów, które od wielu lat posiada, a są członkami rodziny) zaciąga pożyczki od osób prywatnych. Przeciwko skarżącej prowadzone są postępowania sądowe oraz egzekucyjne o spłatę zadłużenia, które posiada wobec kilku instytucji. Zdaniem skarżącej, przyczyny dla których ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy są doskonale znane sądowi, zostały szczegółowo opisane i przedstawione we wnioskach o przyznanie prawa pomocy składanych w ciągu ostatnich kilku miesięcy. Zatem ich ponowne przytaczanie, jej zdaniem, jest zbyteczne. Starszy referendarz sądowy uznała oświadczenie skarżącej za niewystarczające do dokonania oceny jej możliwości płatniczych i zarządzeniem z 26 sierpnia 2016 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwała skarżącą do przedłożenia w terminie 14 dni szeregu dokumentów i oświadczeń, których celem było doprecyzowanie twierdzeń wnioskodawczyni zawartych we wniosku oraz ich udokumentowanie. Jednocześnie, wyjaśniono skarżącej, że niezastosowanie się do treści wezwania w zakreślonym terminie może być uznane za niewykazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Niniejsze wezwanie zostało wnioskodawczyni doręczone 15 września 2016 r. Z kolei, 29 września 2016 r. wnioskodawczyni wniosła o przedłużenie jej terminu do wykonania zarządzenia starszego referendarza z 26 sierpnia 2016 r., argumentując że nie jest w stanie pozyskać wymaganej dokumentacji w wyznaczonym czternastodniowym terminie. Do pisma tego załączyła wyciągi z kont bankowych. Niniejszy wniosek wraz z załącznikami wnioskodawczyni doręczyła za pośrednictwem poczty elektronicznej. Należy jednak podkreślić, że na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, powoływana dalej jako p.p.s.a.), nie ma możliwości wnoszenia pism w formie dokumentu elektronicznego, zawierającego adres elektroniczny oraz podpisanego przez stronę kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP lub przez zastosowanie innych mechanizmów, o których mowa w art. 20a ust. 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, jeżeli takie mechanizmy zostały wprowadzone przez sąd administracyjny. Taka możliwość zaistnieje dopiero z dniem 15 maja 2018 r. (art. 46 § 2a p.p.s.a., przewidujący także możliwość, dodany przez art. 4 pkt 5 ustawy o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw z dnia 10 stycznia 2014 r. - Dz.U.2014.183 - zmienia p.p.s.a. w tym zakresie z dniem 15 maja 2018 r.). W tej sytuacji, referendarz w piśmie z 5 października 2016 r. wezwał wnioskodawczynię do podpisania wniosku o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych, ewentualnie do nadesłania tego wniosku zawierającego własnoręczny, oryginalny podpis – w terminie 7 dni pod rygorem pominięcia przedmiotowego wniosku. Wezwanie to wnioskodawczyni odebrała 26 października 2016 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia do akt sprawy nie wpłynęły jakiekolwiek dokumenty źródłowe oraz oświadczenia wymagane ww. zarządzeniem starszego referendarza sądowego, podobnie – nie nadesłała ona wniosku o przedłużenie terminu podpisanego własnoręcznym podpisem. W tej sytuacji należało uznać, że wnioskodawczyni nie wykonała zarządzenia starszego referendarza sądowego w przedmiocie przedłożenia dokumentów źródłowych. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek przytoczyć i udokumentować okoliczności wskazane w ww. przepisie, tj. w tym przypadku - że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonywana jest ocena, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednocześnie należy podkreślić, że obowiązkiem strony jest przedstawienie okoliczności aktualnych, bo tylko takie mogą być przedmiotem oceny i podstawą uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji nie może zasługiwać na uwzględnienie okoliczność, podnoszona przez wnioskodawczynię, że przedkładała ona w okresie ostatnich kilku miesięcy dokumenty źródłowe w innych sprawach. Referendarz bowiem ocenia aktualną sytuację osobistą, finansową i majątkową wnioskodawcy i nie może wykluczyć, że w ciągu kilku miesięcy od złożenia przez wnioskodawcę wniosku w innej sprawie, nie uległa ona zmianie. Z uwagi zatem na fakt, że na wezwanie starszego referendarza sądowego wnioskodawczyni w żaden sposób nie odpowiedziała, mimo pouczenia o skutkach jego niewykonania, referendarz nie jest w stanie zweryfikować ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła m.in. skąd czerpie środki na bieżące utrzymanie, jaka jest wysokość jej aktualnego zadłużenia i wobec kogo jest dłużnikiem, jakie faktycznie są jej koszty utrzymania. Uniemożliwia to uwzględnienie wniosku, gdyż nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF stwierdzenia wnioskodawczyni, że jej sytuacja rodzinna i majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.