II SA/Gd 364/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody z dnia 13 maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zmiany sposobu użytkowania postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. K. D. wnioskiem z dnia 9 września 2016 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca zawarł argumentację dotyczącą zasadności skargi. Ponadto oświadczył, że przysługuje mu służebność mieszkania w domu brata i matki, jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 3.131 ha. Nie posiada żadnych oszczędności, praw majątkowych czy wierzytelności, jak również przedmiotów wartościowych. Wyjaśnił, że jest zatrudniony za granicą uzyskując dochód netto w wysokości 3.911,80 zł miesięcznie. Wnioskodawca przedłożył tłumaczenie uwierzytelnione z języka angielskiego informacji o uzyskanych dochodach w 2015 r., z którego wynika, że w roku tym uzyskał wynagrodzenie w wysokości 29.569,17 funtów brytyjskich, zaś potrącony podatek wyniósł 3.911,80 funtów brytyjskich. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 20 września 2016 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych skarżącego za rok 2015 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; w przypadku gdy skarżący rozlicza się zagranicą – przedłożenia dokumentu obrazującego wysokość wszystkich dochodów osiągniętych w roku 2015; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których są gromadzone środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie od 1 czerwca 2016 r.; w przypadku gdy skarżący nie posiada kont bankowych – oświadczenia o ich nieposiadaniu; c) dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznego wynagrodzenia wypłacanego skarżącemu (w kwocie netto) oraz średnich miesięcznych zarobków osiągniętych od 1 lipca 2016 r. (w kwocie netto); d) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez skarżącego w okresie od 1 lipca br. kosztów swojego utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, RTV, telefon, internet, zakup itp.); e) oświadczenia, czy w związku z posiadaniem gruntów rolnych skarżący ubiegał się o przyznanie płatności z tego tytułu; jeżeli tak – złożenia oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących skarżącemu płatności na rok 2015 przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty). W wezwaniu powyższym zawarto nadto pouczenie, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Przedmiotowe wezwanie zostało pełnomocnikowi wnioskodawcy doręczone w dniu 26 września 2016 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia do akt sprawy nie wpłynęły jakiekolwiek dokumenty źródłowe oraz oświadczenia wymagane ww. zarządzeniem referendarza sądowego. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonywana jest ocena, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na fakt, że na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca w żaden sposób nie odpowiedział, referendarz nie jest w stanie zweryfikować bardzo ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Wnioskodawca nie wyjaśnił m.in. wysokości ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania, nadto nie złożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody (zeznań podatkowych, aktualnego zaświadczenia o wysokości dochodów netto), nie wskazał również, czy przyznano mu płatności z tytułu posiadania wskazanych w formularzu urzędowym gruntów rolnych. Dodać należy, że przedłożenie ww. oświadczeń i dokumentów było niezbędne w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Z zawartych w formularzu urzędowym oświadczeń wynika, że dochody uzyskane za granicą wynoszą 3.911,90 miesięcznie (bez podania waluty). Z załączonej informacji o dochodach uzyskanych w 2015 r. z zatrudnienia na terenie Wielkiej Brytanii wynika natomiast, że kwota 3.911,90 funtów brytyjskich odpowiada kwocie potrąconego podatku. Natomiast wykazana kwota 29.569,17 funtów brytyjskich wynagrodzenia (po potrąceniu ww. podatku) pozwala na wyliczenie wysokości miesięcznego dochodu w przeliczeniu na złote polskie według średniego kursu w 2015 r. na poziomie około 12.000 zł. Wysokość uzyskiwanych dochodów oraz fakt posiadania nieruchomości rolnych, przy jednoczesnym niepełnym wyjaśnieniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie pozwala na uwzględnienie wniosku. Wnioskodawca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, nie przedstawił referendarzowi sądowemu opisanych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, więc nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Wnioskodawca został pouczony, jakie dokumenty i oświadczenia oraz w jakim celu ma złożyć, a pomimo to dokumentów i oświadczeń takich nie przedstawił. Uniemożliwia to uwzględnienie wniosku, albowiem nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF stwierdzenia wnioskodawcy, że jego sytuacja rodzinna i majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.