II SA/Gd 377/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Ziółkowski Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 15 października 2014 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi J. C. na decyzję Wojewody z dnia 31 marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę. Decyzją z dnia 14 marca 2013 roku, nr [...], Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 roku o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. nr 84, poz. 948 ze zm., dalej jako "ustawa"), odmówił Z. R., D. R. oraz J. C. przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w G., oznaczoną jako działki o numerach: [...], [...], [...] oraz [...], przejętą na własność przez Skarb Państwa i oddaną w wieczyste użytkowanie A S.A. W uzasadnieniu wskazano, że W. P. - decyzją nr [...], z dnia 14 października 2008 roku stwierdził nabycie z dniem 1 czerwca 2003 roku przez Skarb Państwa - z mocy prawa - własności, a przez "A" S.A. prawa użytkowania wieczystego, nieruchomości wchodzącej w skład linii kolejowej nr [...] G. – G. P., położonej w G., oznaczonej według ewidencji gruntów jako działka nr [...]. Następnie, decyzją z dnia 10 lutego 2009 roku, nr [...], ten sam organ stwierdził nabycie z dniem 1 czerwca 2003 roku przez Skarb Państwa - z mocy prawa - własności, a przez "A" S.A. prawa użytkowania wieczystego, nieruchomości wchodzącej w skład linii kolejowej nr [...] G. – S., położonej w G., oznaczonej według ewidencji gruntów jako działka nr [...]. Organ wyjaśnił, że w dniu 13 grudnia 2007 roku H. R. oraz J. C. wystąpili o ustalenie i wypłatę odszkodowania za ww. nieruchomości zgodnie z art. 37a ustawy. Organ podniósł, że w myśl art. 37a ust. 7 ustawy, przesłankami wyłączającymi prawo byłych właścicieli do uzyskania odszkodowania są: złożenie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania poza okresem czasu 1 czerwca 2003 roku - 31 grudnia 2007 roku; okoliczność, że nieruchomość pozostawała do dnia 31 maja 2003 roku w posiadaniu samoistnym A S.A. lub jej poprzedników prawnych przez okres co najmniej 30 lat. Mając na uwadze ww. przepis organ ustalił, w oparciu o wykaz zmian gruntowych oraz wypisy z rejestru gruntów, że przejęta z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa i oddana na rzecz "A" S.A. w użytkowanie wieczyste działka nr [...] nie ulegała podziałom, natomiast działka nr [...] stanowi obecnie działki o numerach: [...], [...] oraz [...]. Organ wyjaśnił również, że na podstawie oględzin oraz wypisu z ewidencji środków trwałych sporządzonego na podstawie zapisów ksiąg inwentarzowych prowadzonych przez A, ustalił, iż działka nr [...] stanowi piaszczysto-kamienisty pas gruntu usytuowany pomiędzy szynami kolejowymi, a filarami Estakady K.; od strony ulicy zlokalizowana jest O.; działka położona jest przy linii kolejowej G. – S. w kilometrze 23,9 + 60 do km 23,9 + 80, strona prawa. Na działce tej usytuowane są następujące elementy infrastruktury kolejowej: skarpa nasypu - nieodłączna część linii kolejowej nr [...], rok budowy – 1870 r., nr inwentarzowy [...]; kabel miejscowy na st. G. P., rok budowy - 1981 r., nr inwentarzowy [...]. Natomiast na nieruchomości oznaczonej pierwotnie jako działka nr [...] usytuowana jest część budynku "W.", część budynku noclegowni, oraz budynek posterunku blokowego [...]; znajduje się na niej infrastruktura potrzebna do ruchu kolejowego, w tym tory kolejowe. Na nieruchomości tej w szczególności usytuowane są następujące elementy infrastruktury kolejowej: linie elektroenergetyczne SN 15kV od [...] do [...] G. P., rok budowy - 1986 r., nr inwentarzowy [...]; linie elektroenergetyczne n.n. 0,4kV rejon M. i G. P., rok budowy -1953 r., nr inwentarzowy [...]; kabel miejscowy na st. G. P., rok budowy - 1981 r., nr inwentarzowy [...]; linia kolejowa (nr [...]), droga kolejowa, tory główne zasadnicze, rok budowy -1949 r., nr inwentarzowy [...]; urządzenia ręczne kluczowe z sygnalizacją świetlną na st. G. P., rok budowy - 1963 r., nr inwentarzowy [...]; sieć trakcyjna, rok budowy - 1970 r., nr inwentarzowy [...]; sieć trakcyjna, rok budowy - 1981 r., nr inwentarzowy [...]; część budynku "W." w granicach działki nr [...], rok budowy - przed 5 grudnia 1990 r., pow. zabudowy 596 m2, bez numeru inwentarzowego; tory i rozjazdy, rok budowy - 1978 r., nr inwentarzowy [...]; przewód c.o., rok budowy - 1978 r., nr inwentarzowy [...]; sieć trakcyjna, rok budowy - 1953 r., nr inwentarzowy [...]; posterunek blokowy [...], rok budowy - 1950 r., pow. użytkowa 38.26 m2, kubatura 146.89 m3, nr inwentarzowy [...]; część budynku noclegowni w granicach działki nr [...], rok budowy - 1953 r., pow. użytkowa 1794.50 m2, kubatura 7450.83 m3, nr inwentarzowy [...]; sieć zasilająco-oświetleniowa, rok budowy - 1951r., nr inwentarzowy [...]. Organ wyjaśnił nadto, że przedmiotowa nieruchomość, oznaczona jako działki nr [...] oraz nr [...], została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa – B w G. na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26 stycznia 1954 roku, nr [...] i z dnia 30 września 1952 roku, nr [...] z dniem 26 września 1951 roku. Jednakże Minister Infrastruktury - decyzją z dnia 13 czerwca 2005 roku, nr [...] stwierdził nieważność ww. decyzji w części dotyczącej wywłaszczenia tej nieruchomości, stanowiącej własność A. R. i Z. R. W związku z powyższym Wojewoda - decyzją z dnia 14 października 2008 roku oraz decyzją z dnia 10 lutego 2009 roku, stwierdził nabycie z dniem 1 czerwca 2003 roku przez Skarb Państwa - z mocy prawa - własności, a przez "A" S.A. prawa użytkowania wieczystego, nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...]. Organ pierwszej instancji stwierdził, że spadek po A. R. nabyli: Z. R., H. A. R. oraz J. D. M. (z domu R.) - każde w 1/3 części spadku. Spadek po Z. R. nabyli: H. A. R. oraz J. D. C. (z domu R.) - każde w 1/2 części. Natomiast spadek po H. A. R. nabyli: Z. J. R. i D. H. R. - każdy w 1/2 części. Wyżej wymienieni spadkobiercy H. R. podtrzymali wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania na podstawie art. 37a ustawy, złożony przez zmarłego H. R. Organ wskazał nadto, że w dniu 30 czerwca 2009 roku odbyła się rozprawa administracyjna, podczas której pełnomocnik wnioskodawców oświadczył, iż poprzedni właściciele przedmiotowej nieruchomości z całą pewnością nie sprawowali żadnego władztwa nad nią w ciągu ostatnich lat. W toku kolejnych rozpraw w dniu 6 listopada 2012 roku oraz 11 stycznia 2013 roku przesłuchano L. L., Zastępcę Dyrektora C S.A., D w G., na okoliczność ustalenia nieprzerwanego wykonywania na Linii Kolejowej nr [...] G. – S., w skład, której wchodzą przedmiotowe działki, przewozów kolejowych oraz eksploatacji i konserwacji urządzeń kolejowych związanych z obsługą tych przewozów w dniu 31 maja 2003 roku i w okresie wcześniejszym. L. L. zeznał, że "infrastruktura kolejowa na dawnej działce nr [...] (obecnie działki [...], [...], [...]) istniała dla świadka od zawsze, czyli od początku jego kariery zawodowej (od końca 1985 r., licząc od terminu zakończenia stażu od 1986 r., czyli od momentu kiedy jest on pracownikiem poprzednika prawnego A S.A.). Znajdują się na niej tory i rozjazdy stacji G. P., a także budynki i inna infrastruktura towarzysząca, taka jak sieć trakcyjna, sieci energetyczne, wodne, kanalizacyjne i inne technologiczne". Świadek nie posiadał wiedzy, kiedy powstała stacja G. P., ale zdaniem świadka "na pewno istnieje od wczesnych lat 50-tych XX wieku, gdyż usytuowana tam była pierwsza stacja postojowa pociągów SKM G.-G.-W.". Ponadto świadek zeznał, że "na działce nr [...] położony jest tor kolejowy nr [...] należący do linii kolejowej nr [...] łączącej stacją G. ze stacją G. P. Przebieg torów kolejowych w tej lokalizacji był kilkakrotnie zmieniany, a ostatnia przebudowa związana była z budową toru dalekobieżnego nr [...] na przełomie lat 70-tych i 80-tych XX wieku. Na działce tej znajdują się oprócz toru: sieć trakcyjna oraz podziemne instalacje kablowe". Organ wyjaśnił też, że z zasobów ośrodka geodezyjnego A S.A. Oddziału E w G. pozyskał archiwalne mapy dla działek oznaczonych obecnie numerami: [...], [...], [...] i [...], z których wynika, iż nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania znajdowała się w posiadaniu samoistnym A S.A. i jej poprzedników prawnych już od lat 50-tych XX wieku. Analizując zagadnienie samoistnego posiadania nieruchomości organ pierwszej instancji stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość oznaczona obecnie jako działki o numerach: [...], [...], [...] i [...], w okresie od dnia 26 września 1951 roku do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 roku o kolejach (Dz. U. nr 54, poz. 311) znajdowała się w posiadaniu samoistnym A, powołanych na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 roku o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. nr. 97, poz. 568). Od 8 grudnia 1960 roku tj. od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 roku o kolejach, do 9 maja 1989 roku, kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 roku o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. nr 26, poz. 138), przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w posiadaniu samoistnym przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe". Organ zaznaczył przy tym, że zgodnie z art. 8 ww. ustawy z dnia 2 grudnia 1960 roku "Przedsiębiorstwo A posiada osobowość prawną i prowadzone jest w ramach narodowych planów gospodarczych według zasad rozrachunku gospodarczego". Następnie od dnia 9 maja 1989 roku, kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 roku o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", do dnia 19 sierpnia 1995 roku, kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. nr 95, poz. 474), przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w posiadaniu samoistnym A na podstawie ww. ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 roku. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy A posiadało osobowość prawną. Następnie działki numer: [...], [...], [...] i [...], od dnia 19 sierpnia 1995 roku znajdowały się w posiadaniu samoistnym A na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1995 roku o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. nr 95, poz. 474). Na podstawie art. 3 ust. 1 tej ustawy A posiadało osobowość prawną. Organ dodał, że na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", A zostały przekształcone w spółkę akcyjną, w której Skarb Państwa jest jedynym akcjonariuszem. W dalszej części uzasadnienia organ, odwołując się do treści przepisu art. 37a ustawy oraz orzecznictwa sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego, stwierdził, że zgromadzone dowody świadczą o tym, iż posiadanie nieruchomości oznaczonej obecnie jako działki nr: [...], [...], [...] i [...], przez A S.A., jak również jej poprzedników prawnych miało charakter samoistny i nieprzerwany przez okres co najmniej 30 lat poprzedzających datę 31 maja 2003 roku, co - w oparciu o art. 37a ustawy, stanowi przesłankę wyłączającą możliwość ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania byłemu właścicielowi. Organ podkreślił, że oględziny nieruchomości wykazały, iż jest ona zabudowana infrastrukturą kolejową stanowiącą integralną część linii kolejowej, bez której ruch kolejowy byłby niemożliwy, bowiem znajdują się na niej budynki, budowle, urządzenia, a także same tory kolejowe. Tym samym organ uznał, że nieruchomość najpóźniej z momentem przejęcia jej z dniem 26 września 1951 roku na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26 stycznia 1954 roku i z dnia 30 września 1952 roku stała się integralnym elementem infrastruktury kolejowej i jest w posiadaniu samoistnym A przez okres dłuższy niż 30 lat licząc do dnia 31 maja 2003 roku. Ponadto jest ona wykorzystywana na cele komunikacji kolejowej do chwili obecnej. W odwołanie od powyższej decyzji J. C. wniosła o jej uchylenie i orzeczenie o ustaleniu odszkodowania za przejętą nieruchomość lub ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Skarżąca zarzuciła organowi I instancji, że ten nie dokonał analizy prawnej przepisów prawa odnoszących się do statusu prawnego A w latach 1973 - 2003 przyjmując, że posiadanie przez A spornej nieruchomości miało nieprzerwanie charakter samoistny przez okres 30 lat, tzn. od 1 czerwca 1973 r. do 1 czerwca 2003 roku. W uzasadnieniu wskazała, że sytuacja prawna państwowych osób prawnych była uregulowana jako: użytkowanie - pod rządami ustawy z dnia 14 lipca 1961 roku o gospodarce terenami w miastach i osiedlach; zarząd - pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości; trwały zarząd - pod rządami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (w skrócie "u.g.n."). Zdaniem odwołującej się, wszystkie ww. konstrukcje prawne regulujące sytuację prawną A mają charakter posiadania zależnego z uwagi na brak pełnej autonomii A w zarządzie majątkiem, oraz brakiem animus właścicielskiego. Organ pierwszej instancji skupił się na błędnej wykładni stanu prawnego po 1 stycznia 1998 roku (wejście w życie u.g.n.), nie starając się dokonać analizy ustaw wcześniejszych. Ponadto, w ocenie odwołującej się, organ winien przeanalizować akty prawne regulujące status A, od ustawy o kolejach z 1[...] roku zaczynając. Skarżąca zauważyła również, że to, iż na nieruchomości znajdują się jakieś urządzenia, świadczy o faktycznym jej wykorzystywaniu, a nie o samoistności posiadania. W jej ocenie samoistność posiadania przez zarządcę (trwałego) jest wykluczona chociażby z uwagi na brzmienie art. 43 i nast. u.g.n., oraz na fakt odpłatności trwałego zarządu (opłaty roczne). Ustawodawca wprowadził konstrukcję prawną umożliwiającą zarządcy korzystanie z nieruchomości, ale uzależniające czerpanie korzyści (oddanie jej w najem, dzierżawę) od zgody właściwych organów administracji, co sytuuje tę instytucję jako nieuregulowaną w prawie cywilnym formę posiadania zależnego. Ponadto - zgodnie z art. 50 u.g.n., do kwestii nieuregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o użytkowaniu, co zbliża trwały zarząd do ograniczonych praw rzeczowych. Decyzją z dnia 31 maja 2014 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie przytoczył treść art. 37a ust. 1 i 7 ustawy i stwierdził, że okolicznością kluczową dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest prawidłowe ustalenie, czy przedmiotowe działki pozostawały do dnia 31 maja 2003 roku w posiadaniu samoistnym A S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Organ odwoławczy podzielił w tym zakresie stanowisko organu pierwszej instancji, że w oparciu o przeprowadzone dowody można jednoznacznie stwierdzić, iż przedmiotowe działki znajdowały się w posiadaniu samoistnym A S.A. lub jej poprzedników prawnych przez okres dłuższy niż 30 lat, licząc od dnia 31 maja 2003 roku wstecz. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że ustawa z dnia 14 lipca 1961 roku o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. nr 32, poz. 159) reguluje przekazywanie w użytkowanie terenów państwowych, na co wskazuje treść art. 4 tej ustawy, zgodnie z którym przewidziane w art. 3 przekazywanie terenów państwowych w użytkowanie lub w wieczyste użytkowanie jest dopuszczalne, jeżeli jest zgodne z celami ustalonymi w planie zagospodarowania przestrzennego, a w razie jego braku - z wstępnie ustalonymi założeniami tego planu. Natomiast, zgodnie z definicją z art. 1 ust. 2 ww. ustawy określenie "tereny państwowe" oznacza tereny stanowiące własność Państwa położone na obszarach określonych w ust. 1. Tymczasem z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie wynika, że przedmiotowe nieruchomości stanowiły własność osób fizycznych. Decyzją z dnia 13 czerwca 2005 roku Minister Infrastruktury stwierdził bowiem nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26 stycznia 1954 roku oraz orzeczenia z dnia 30 września 1952 roku w części dotyczącej wywłaszczenia tych działek, co spowodowało, że przedmiotowe działki ze skutkiem ex tunc stały się własnością następców prawnych Z. i A. R. Organ wskazał też na art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 22, poz. 99), zgodnie z którym grunty państwowe niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej lub wykonywania innych zadań ustawowych albo statutowych są oddawane odpłatnie: państwowym jednostkom organizacyjnym w zarząd, organizacjom społecznym w użytkowanie. Przytoczył też art. 199 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., nr 102, poz. 651 - w skrócie "u.g.n."), który stanowi, że zarząd nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa oraz własność gminy, sprawowany w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy przez jednostki organizacyjne, przekształca się z tym dniem w trwały zarząd tych nieruchomości. Mając na uwadze ww. przepisy prawa i ustalenia, organ odwoławczy stanął na stanowisku, że nie ma podstaw do wysnuwania wniosków, jakoby A były zarządcami czy trwałymi zarządcami przedmiotowych działek. Organ odwoławczy nie zgodził się ze stwierdzeniem pełnomocnika skarżącej, że ww. konstrukcje prawne (użytkowanie, zarząd, trwały zarząd) regulowały sytuację A przez okres 30 lat wstecz od dnia 31 maja 2003 roku, a A należałoby uznać za posiadacza zależnego z uwagi na brak pełnej autonomii w zarządzie majątkiem oraz brak animus właścicielskiego. Organ podkreślił bowiem, że w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji wywłaszczeniowej, nieruchomości te nie stanowiły własności państwowej, ale własność osób fizycznych. Organ odwoławczy powołał się także na wypracowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym przy założeniu racjonalności ustawodawcy, który w przepisie art. 37a ust. 7 ustawy dopuścił możliwość istnienia negatywnej przesłanki, pozwalającej na odmowę przyznania poprzednim właścicielom odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, w rozważaniach dotyczących posiadania samoistnego nie może mieć zastosowania teoria odmawiająca posiadającym osobowość prawną państwowym osobom prawnym prawa do posiadania samoistnego nieruchomości. Odnosząc się z kolei do zawartego w odwołaniu stwierdzenia, że organ pierwszej instancji skupił się na wykładni stanu prawnego po dniu 1 stycznia 1998 roku (dzień wejścia w życie u.g.n.), nie starając się dokonać analizy sytuacji prawnej A wynikającej z ustaw wcześniejszych, organ odwoławczy stwierdził, że analiza taka nie powinna być przedmiotem niniejszego postępowania z uwagi na fakt, iż przedmiotowe nieruchomości stanowiły własność osób fizycznych, a nie Skarbu Państwa. W ocenie organu odwoławczego za pozbawiony podstaw należało również uznać zarzut odwołania dotyczący nieprzeanalizowania aktów prawnych regulujących status A, albowiem organ pierwszej instancji - na podstawie zebranego materiału dowodowego, dokonał analizy statusu prawnego A na przestrzeni lat i ustalił m. in., że od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 roku o kolejach, tj. od dnia 8 grudnia 1960 roku, A posiadały osobowość prawną. W skardze na powyższą decyzję J. C. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając im błędną wykładnię przepisu art. 37a ustawy. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, podnosząc w szczególności, że konstrukcja przepisu art. 37a ustawy przenosi wszelkie rozważania na grunt Kodeksu cywilnego i wymusza analizę sytuacji prawnej A oraz jej poprzedników względem Skarbu Państwa i osób trzecich. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organów obu instancji, że posiadanie przez A nieruchomości miało charakter samoistny, argumentując przy tym, że do 1 lutego 1989 roku obowiązywała zasada jednolitej własności państwowej zapisana w art. 128 k.c. Przedsiębiorstwa państwowe tylko tą własnością zarządzały w oparciu o konstrukcje zarządu lub użytkowania. Posiadanie przez nie było wykonywane na rzecz Skarbu Państwa i tylko on miał animus właścicielski. Skarżąca zauważyła przy tym, że zarówno konstrukcja zarządu jak i trwałego zarządu, w których to formach prawnych funkcjonowało A jako dzierżyciel nieruchomości, nie mają charakteru posiadania samoistnego. Wszystkie konstrukcje prawne regulujące sytuację prawną A wskazują na posiadanie zależne z uwagi na brak autonomii A w zarządzie majątkiem, oraz brak animus właścicielskiego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji opartej na treści art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 roku o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2014 r., poz. 1160, dalej jako "ustawa"), Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo zastosował ww. przepis, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w G., oznaczoną obecnie jako działki o numerach: [...], [...], [...] oraz [...], przejętą na własność przez Skarb Państwa i oddaną w wieczyste użytkowanie A S.A. Złożony w niniejszej sprawie w dniu 13 grudnia 2007 roku wniosek H. R. oraz J. C. o ustalenie odszkodowania za powyższą nieruchomość oparty został na treści art. 37a ust. 1 i 7 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu A S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub A S.A., stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 (art. 37a ust. 1 ustawy). Z art. 37a ust. 7 ustawy wynika zaś, że przewidziane w ww. przepisie odszkodowanie ma być ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym A S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy prawidłowo uznały, powołując się na zapis zawarty w art. 37a ust. 7 zdanie 3. ustawy, że odszkodowanie nie powinno zostać przyznane wnioskodawcom, ponieważ nieruchomość, której dotyczy postępowanie, pozostawała do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym A S.A. i jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Należy przy tym wyjaśnić, że ustawa nie zawiera definicji pojęcia "posiadanie samoistne" użytego w przepisie zwartym w art. 37a ust. 7 zd. 3 ustawy. Nie odsyła również do przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121) - dalej w skrócie "k.c.". Jednakże dla właściwego ustalenia treści tego pojęcia, zdaniem Sądu, konieczne jest sięgnięcie do definicji zawartej w art. 336 k.c. (podobnie Wojewódzkie Sądy Administracyjne: w Poznaniu – w wyroku z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 944/10; w Krakowie – w wyrokach z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. II SA/Kr 1653/11 i z dnia 24 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1311/10; wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z tym przepisem posiadaczem samoistnym jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. Przepis art. 339 k.c. formułuje natomiast domniemanie, że ten, kto rzeczą faktycznie włada jest posiadaczem samoistnym. Z przepisu art. 340 k.c. wynika natomiast domniemanie ciągłości posiadania. Niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania. Powyższe przepisy określają zarówno istotę jak też elementy posiadania samoistnego. Stan posiadania tworzą łącznie fizyczny element władania rzeczą (corpus), oraz element zamiaru władania rzeczą dla siebie (animus). Najogólniej rzecz biorąc element corpus oznacza, że pewna osoba znajduje się w sytuacji, która pozwala na korzystanie z rzeczy w taki sposób, jak to mają prawo czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo, dzięki czemu to co uprawnionemu wolno, to posiadacz faktycznie może. Animus oznacza wolę wykonywania względem rzeczy określonego prawa dla siebie. Inaczej mówiąc, posiadaczem rzeczy jest ten kto włada rzeczą i postępuje z nią jak osoba, której przysługuje do niej prawo własności lub inne prawo. Z art. 336 k.c. wynika, że są dwa rodzaje posiadania: posiadanie samoistne i posiadanie zależne. Posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto włada nią jak właściciel, natomiast posiadaczem zależnym jest ten kto włada rzeczą w zakresie innego prawa aniżeli prawo własności. Posiadaczem samoistnym jest więc ten, kto tak z rzeczą postępuje jak właściciel, wyrażając przy tym wolę wykonywania względem niej prawa własności, posiadaczem zaś zależnym jest ten, kto władając rzeczą nie rości sobie prawa własności, lecz postępuje z rzeczą tak jak osoba, której przysługuje do niej inne prawo (Jerzy Ignatowicz - Prawo rzeczowe, Państwowe Wydawnictwa Naukowe, Warszawa 1979, str. 274). Należy przy tym podkreślić również, na co także zwracały uwagę organy w tej sprawie, że przedsiębiorstwa państwowe, a takim przed komercjalizacją były również A, zarówno na podstawie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r., nr 18, poz. 111), jak i na podstawie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 2002 r., nr 112, poz. 981, ze zm.) posiadały osobowość prawną. Szczególne przepisy sektorowe dotyczące kolei tego nie zmieniały. W tym miejscu niezbędnym staje się również przypomnienie, że regulacja prawna własności państwowej była w okresie powojennym od początku skomplikowana. Zanim skrystalizowała się zasada tzw. jednolitego funduszu własności państwowej, toczono zażarte spory o to, kto jest podmiotem własności mienia zarządzanego przez przedsiębiorstwo państwowe: samo przedsiębiorstwo, czy Skarb Państwa. Spór przesądził wreszcie art. 128 § 1 k.c. stanowiący, że własność państwowa przysługuje niepodzielnie państwu, natomiast państwowe osoby prawne wykonują tylko - względem zarządzanych przez nie części mienia państwowego - uprawnienia wynikające z własności państwowej (§ 2). Teoria jednolitego funduszu własności państwowej przetrwała do 1 lutego 1989 roku. Z zasady tej wynikało w sposób niewątpliwy, że własność przysługuje jednolicie i niepodzielnie Państwu również co do tych przedmiotów, które zostały przydzielone wyodrębnionym państwowym jednostkom organizacyjnym wyposażonym w osobowość prawną. Teoria ta dotyczyła jednak tylko własności, a nie faktycznego władztwa nad rzeczą, które w przedmiotowej sprawie sprowadza się do posiadania samoistnego. Na tle wykładni art. 128 § 2 k.c. stanowiącego, że w granicach swej zdolności prawnej państwowe osoby prawne wykonują w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienie płynące z własności państwowej, powstało w nauce prawa oraz w orzecznictwie zagadnienie charakteru praw przysługujących w odniesieniu do tego mienia państwowym osobom prawnym. Reprezentowane były przy tym diametralnie różne poglądy, poczynając od stanowiska odmawiającego państwowym osobom prawnym jakichkolwiek praw do mienia ogólnonarodowego, do poglądu przyznającego osobom - ze względu na znajdujące się w ich dyspozycji mienie - prawo własności. Między tymi stwierdzeniami istniało także wiele poglądów pośrednich. Rzecz jasna powyższe wywody mogą mieć w niniejszej sprawie zastosowanie jedynie pomocnicze. Zakładając bowiem racjonalność ustawodawcy, który w analizowanym przepisie art. 37a ust. 7 ustawy dopuścił możliwość istnienia negatywnej przesłanki, pozwalającej na odmowę przyznania poprzednim właścicielom odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, w rozważaniach dotyczących posiadania samoistnego nie może mieć zastosowania teoria odmawiająca posiadającym osobowość prawną państwowym osobom prawnym, do jakich zaliczają się przedsiębiorstwa państwowe, a takim przed komercjalizacją były również A, zarówno na podstawie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych, jak i na podstawie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, prawa do możliwości posiadania samoistnego nieruchomości stanowiących własność osób trzecich (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyrokach z dnia 9 września 2010 roku, sygn. akt II SA/Gd 465/10, oraz z dnia 14 listopada 2012 r., sygn. II SA/Gd 436/12; oba dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobny pogląd prezentują również inne sądy administracyjne, kontrolujące decyzje wydane na podstawie art. 37a ust. 7 ustawy (zob. powołane wyżej wyroki - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 stycznia 2012 r. oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 marca 2011 r., a także wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. IV SA/Po 386/13, z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. IV SA/Po 402/13 i z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 539/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 grudnia 2013 r., wydanym w sprawie o sygnaturze akt I OSK 1299/12 (wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził dobitnie: "ustawa posługując się w art. 37a ust. 7 zdanie 3 pojęciem samoistnego posiadania i zakreślając jego okres na 30 lat nie zdefiniowała rozumienia tych pojęć. Jednak zakreślając okres posiadania trwający od 31 maja 1973 r. do 31 maja 2003 r. racjonalny ustawodawca założył, że jeżeli grunt pozostawał w tym okresie w posiadaniu A – poprzednika prawnego A S.A., to okres posiadania A – przedsiębiorstwa należy traktować jako samoistne posiadanie, o którym w tym przepisie mowa. Inne rozumienie prowadziłoby do wniosku, że przepis ten jest martwy, nie mogący mieć w ogóle zastosowania, zatem zbędny i niepotrzebny." W tym stanie rzeczy organy zasadnie zwracały także uwagę na niezwykle ważną dla prawidłowej oceny niniejszej sprawy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 13 czerwca 2005 roku, którą stwierdzono nieważność orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26 stycznia 1954 roku oraz z dnia 30 września 1952 roku w części dotyczącej wywłaszczenia działek, stanowiących przedmiot tego postepowania, co spowodowało, że przedmiotowe działki ze skutkiem ex tunc stały się własnością osób fizycznych. Powyższa decyzja Ministra Infrastruktury jest kluczowa dla prawidłowej oceny niniejszej sprawy, ponieważ bezsprzecznie, przed dniem 1 lutego 1989 roku, wobec obowiązywania zasady jednolitej własności państwowej, przedsiębiorstwo państwowe nie mogło samoistnie posiadać nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. III CKS 73/08, nie publ.). Z opisanej powyżej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia 13 czerwca 2005 roku wynika jednak, że taka sytuacja nie miała miejsca w tej sprawie, ponieważ w całym okresie badanym przez organy w tej sprawie sporna nieruchomość stanowiła własność podmiotu innego niż Skarb Państwa, czyli osób fizycznych. Należy bowiem wyjaśnić skarżącej, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest orzeczeniem o charakterze deklaratoryjnym, a zatem działającym z mocą wsteczną od daty wydania decyzji, której dotyczy. Decyzja administracyjna dotknięta wadami wymienionymi w treści art. 156 § 1 k.p.a. jest bowiem nieważna od początku, tj. od chwili jej wydania, a zatem organ – orzekając o jej nieważności, jedynie potwierdza to swoim rozstrzygnięciem. Z powyższych rozważań wynika, że stwierdzenie nieważności orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26 stycznia 1954 roku oraz z dnia 30 września 1952 roku, którymi wywłaszczono nieruchomość oznaczoną obecnie jako działki o numerach: [...], [...], [...] oraz [...], dokonane decyzją Ministra Infrastruktury z dnia 13 czerwca 2005 roku, wywołało skutki ex tunc, a co za tym idzie spowodowało, iż w czasie wydawania zaskarżonej decyzji, oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, należało uznać, jak zrobiły to organy obu instancji, że w okresie od daty wydania ww. orzeczeń wywłaszczeniowych do dnia 13 czerwca 2005 roku przedmiotowej działki stanowiły własność osób fizycznych, a nie Skarbu Państwa. Skoro bowiem decyzja Ministra Infrastruktury z dnia 13 czerwca 2005 roku wyeliminowała wadliwe orzeczenia wywłaszczeniowe z obrotu prawnego ze skutkiem wstecznym, ustalając stan faktyczny w chwili wydawania kwestionowanych decyzji należało postępować tak jakby decyzje wywłaszczeniowe w ogóle nie zostały wydane. W niniejszej sprawie słusznie zatem organ odwoławczy uznał, że wskazywane przez skarżącą w odwołaniu (jak i w skardze) przepisy ustawy z dnia 14 lipca 1961 roku o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. nr 32, poz. 159), ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 22, poz. 99), oraz ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 - w skrócie "u.g.n."), regulujące sposób władania przez A nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa pozostają bez znaczenia dla prawidłowego rozstrzygnięcia tej sprawy. I tak w szczególności, wskazywane przez skarżącą użytkowanie – zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 lipca 1961 roku o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, dotyczyło terenów państwowych. Wskazuje na to treść art. 4 tej ustawy, zgodnie z którym przewidziane w art. 3 ww. ustawy przekazywanie terenów państwowych w użytkowanie lub w wieczyste użytkowanie jest dopuszczalne, jeżeli jest zgodne z celami ustalonymi w planie zagospodarowania przestrzennego, a w razie jego braku - z wstępnie ustalonymi założeniami tego planu. Zgodnie zaś z definicją z art. 1 ust. 2 ww. ustawy określenie "tereny państwowe" oznacza tereny stanowiące własność Państwa położone na obszarach określonych w ust. 1. Podobnie zarząd, na który wskazywała skarżąca, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, dotyczył gruntów państwowych, które były, jako niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej lub wykonywania innych zadań ustawowych albo statutowych, oddawane odpłatnie w zarząd państwowym jednostkom organizacyjnym. Także przywoływany przez skarżącą trwały zarząd – zgodnie z art. art. 199 ust. 2 u.g.n., dotyczy nieruchomości Skarbu Państwa. Zgodnie z tym przepisem, zarząd nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa oraz własność gminy, sprawowany w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy przez jednostki organizacyjne, przekształca się z tym dniem w trwały zarząd tych nieruchomości. Mając na uwadze ww. przepisy prawa i ustalenia, prawidłowo organ odwoławczy stanął na stanowisku, że w tej sprawie nie ma podstaw do wysnuwania wniosków, jakoby A były zarządcami czy trwałymi zarządcami przedmiotowych działek. Przez okres dłuższy niż 30 lat, licząc od dnia 31 maja 2003 roku wstecz, działki te stanowiły bowiem własność osób fizycznych, a nie Skarbu Państwa. Co za tym idzie, A, które w tym okresie, podobnie jak i wcześniej, zawsze posiadały osobowość prawną (vide art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" – Dz. U. nr 95, poz. 474 ze zm.; art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" – Dz. U. nr 26, poz. 138 ze zm.; art. 8 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach – Dz. U. nr 54, poz. 311 ze zm.; art. 2 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" – Dz. U. z 1948 r., nr 43, poz. 312 ze zm.), mogły nimi władać jak właściciel, co też w tej sprawie zostało wykazane, że czyniły. Jak bowiem ustaliły organy, zgromadzone w sprawie dowody (w tym oględziny nieruchomości, wypis z ewidencji środków trwałych sporządzony na podstawie zapisów ksiąg inwentarzowych prowadzonych przez A, zeznania świadka), których skarżąca w toku całego postepowania - zarówno administracyjnego, jak i sądowego, nie kwestionowała, świadczą o tym, że posiadanie nieruchomości oznaczonej obecnie jako działki o numerach: [...], [...], [...] i [...], przez A S.A., jak również jej poprzedników prawnych, miało charakter samoistny i nieprzerwany przez okres co najmniej 30 lat poprzedzających datę 31 maja 2003 r. Przedmiotowe działki były bowiem w ww. okresie i są do chwili obecnej wykorzystywane na cele komunikacji kolejowej. Działki zostały zabudowane infrastrukturą kolejową stanowiącą integralną część linii kolejowej, znajdują się na nich budynki, budowle, urządzenia, a także same tory kolejowe. Działka nr [...] stanowi piaszczysto-kamienisty pas gruntu usytuowany pomiędzy szynami kolejowymi, a filarami Estakady K.; od strony ulicy zlokalizowana jest Osada K.; działka położona jest przy linii kolejowej G. – S.; na działce znajduje się skarpa nasypu - nieodłączna część linii kolejowej nr [...] (rok budowy – 1870), a także kabel miejscowy na st. G. P. (rok budowy - 1981 r.). Również na działkach o numerach: [...], [...] i [...], znajduje się infrastruktura potrzebna do ruchu kolejowego, w tym tory kolejowe. W szczególności na działkach tych znajdują się: linie elektroenergetyczne SN 15kV od [...] do [...] G. P. (rok budowy – 1986), linie elektroenergetyczne n.n. 0,4kV rejon M. i G. P. (rok budowy -1953), kabel miejscowy na st. G. P. (rok budowy – 1981), linia kolejowa (nr [...]), droga kolejowa, tory główne zasadnicze (rok budowy -1949), urządzenia ręczne kluczowe z sygnalizacją świetlną na st. G. P. (rok budowy – 1963), sieci trakcyjne (rok budowy – 1970 i 1981), część budynku "W." (rok budowy - przed 5 grudnia 1990), tory i rozjazdy (rok budowy – 1978), przewód c.o. (rok budowy – 1978), sieć trakcyjna (rok budowy – 1953), posterunek blokowy [...] (rok budowy – 1950), część budynku noclegowni (rok budowy – 1953), sieć zasilająco-oświetleniowa (rok budowy – 1951). Z ustaleń poczynionych przez organy na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego wynika zatem, że A działkami tymi władają jak właściciel co najmniej od lat 50-tych XX wieku. Od tego czasu przedmiotowe działki wykorzystywane są do wykonywania przewozów kolejowych. A eksploatują i konserwują urządzenia kolejowe związane z obsługą tych przewozów znajdujące się na tych działkach. Nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania znajduje się zatem w posiadaniu samoistnym A S.A. i jej poprzedników prawnych już od lat 50-tych XX wieku, a zatem znacznie dłużej niż wymagane 30 lat, zakreślone przepisem art. 37a ust. 7 zdanie 3. ustawy. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, należało uznać, że organy prawidłowo oparły swoje rozstrzygnięcie na treści art. 37a ust. 7 zdanie 3. ustawy, a zatem zaskarżona decyzja, podobnie jak i decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Biorąc powyższe rozważania pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę J. C. za niezasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) ją oddalił.