II SA/Gd 384/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Sałek-Gałązka po rozpoznaniu w dniu 22 października 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi T.K na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 marca 2025 r. nr SKO Gd/1884/24 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Decyzją z 30 stycznia 2024 r. Wójt Gminy Lipusz (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 60, art. 61 i art. 62 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.) - dalej: "u.p.s.", ustalił wysokość odpłatności za pobyt K. K. w Domu Pomocy Społecznej w K: 1) mężowi T. K. (dalej: "Skarżący") w kwocie 3.748,43 zł miesięcznie, 2) córce K. K. w kwocie 161,86 zł miesięcznie, 3) synowi P. K. w kwocie 35,05 zł miesięcznie - począwszy od 6 października 2023 r. W uzasadnieniu wskazano, że postanowieniem z 13 lutego 2023 r. Sąd Rejonowy w Kościerzynie zezwolił Szpitalowi Specjalistycznemu w Kościerzynie na umieszczenie K. K. w domu pomocy społecznej (dalej: "DPS") bez jej zgody, zgodę tę zastępując. Organ pierwszej instancji podał, że decyzją z 12 kwietnia 2023 r., zmienioną decyzjami z 23 maja 2023 r. i 18 września 2023 r., skierowano K. K. do DPS w K. na czas określony bez zgody, natomiast decyzją z 25 września 2023 r. postanowiono o umieszczeniu K. K. w DPS w K. (umieszczenie nastąpiło w dniu 6 października 2023 r.). Wójt wskazał następnie, że 20 października 2023 r. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt K. K. w DPS w K., w którego toku ustalił, że jej dochód stanowi emerytura w wysokości 3.344,92 zł. Zgodnie zaś z Zarządzeniem nr 507/2023 Starosty Kartuskiego z dnia 23 lutego 2023 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w K. w 2023 r. koszt ten, obowiązujący od 1 marca 2023 r., wynosi 7.139 zł. Organ pierwszej instancji przytoczył następnie treść przepisów art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. określających kolejność osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt w DPS, wskazując, że wobec faktu, iż dochód K. K. stanowi emerytura w kwocie 3.344,92 zł, to zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. decyzją z 8 listopada 2023 r. ustalił K. K. miesięczną opłatę za pobyt w DPS w K. w wysokości 2.341,44 zł (co stanowi 70% jej dochodu). Wójt podał następne, że zawiadomieniem z 26 października 2023 r. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności T. K. za pobyt żony K. K. w DPS w K. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ pierwszej instancji ustalił, że T. K. jest mężem K. K. i prowadzi samotnie gospodarstwo domowe. Wójt ustalił również pozostałe osoby mieszczące się w kręgu osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., tj. zstępnych: córkę K. K., która prowadzi oddzielnie gospodarstwo domowe i syna P. K., który z rodziną prowadzi również samodzielnie gospodarstwo domowe. Wskazano, że wszystkie ww. osoby zamieszkują pod tym samym adresem: ul. D. [...], B. Organ pierwszej instancji podał, że na podstawie przeprowadzonych wywiadów środowiskowych ustalił, że: 1) dochód T. K. stanowi wynagrodzenie w wysokości 6.076,43 zł, które jest obciążone kredytem spłacanym bezpośrednio z należnego wynagrodzenia. Zatem w przypadku T. K. różnica pomiędzy posiadanym dochodem a 300% kryterium dochodowego osoby samodzielnie gospodarującej (2.328 zł) stanowi kwotę 3.748,43 zł. Pozostała w ten sposób kwota może stanowić górną granicę opłaty, jaką można obciążyć zobowiązanego. Wójt wskazał, że zawiadomieniem z 21 listopada 2023 r. zaprosił T. K. do podpisania umowy (art. 103 ust. 2 u.p.s.), lecz oświadczeniem z 27 listopada 2023 r. T. K. odmówił jej podpisania; 2) dochód K. K. stanowi wynagrodzenie w wysokości 2.489,86 zł. Zatem różnica pomiędzy posiadanym dochodem a 300% kryterium dochodowego osoby samodzielnie gospodarującej (2.328 zł) stanowi kwotę 161,86 zł. Pozostała w ten sposób kwota może stanowić górną granicę opłaty, jaką można obciążyć zobowiązaną. Wójt wskazał, że zawiadomieniem z 8 grudnia 2023 r. zaprosił K. K. do podpisania umowy (art. 103 ust. 2 u.p.s.), lecz oświadczeniem z 15 grudnia 2023 r. K. K. odmówiła jej podpisania; 3) dochód rodziny P. K. stanowi wynagrodzenie P. K. oraz jego żony w łącznej wysokości 5.505,14 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 1.835,05 zł. Zatem różnica pomiędzy posiadanym dochodem a 300% kryterium dochodowego osoby w rodzinie (1.800 zł) stanowi kwotę 35,05 zł. Pozostała kwota stanowi górną granicę opłaty, jaką można obciążyć zobowiązanego. Wójt wskazał, że zawiadomieniem z 28 grudnia 2023 r. zaprosił P. K. do podpisania umowy (art. 103 ust. 2 u.p.s.), lecz oświadczeniem z 12 stycznia 2024 r. P. K. odmówił jej podpisania. Odwołując się do treści art. 61 ust. 2d u.p.s. organ pierwszej instancji podał, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń o których mowa w ust. 2 pkt 2 (jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium), oraz art. 103 ust. 2 u.p.s. Końcowo Wójt zaznaczył, że przy ustalaniu opłaty uwzględnił nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2d u.p.s., ale również dochody i możliwości zobowiązanych wskazane w art. 103 ust. 2 tej ustawy. W konsekwencji był zobligowany przy ustaleniu wysokości opłaty za pobyt w DPS do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 oraz wskazanych w art. 103 ust. 2 u.p.s. (okoliczności życiowych, rodzinnych i osobistych). W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez T. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 24 marca 2025 r. utrzymało ją w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów art. 60 i art. 61 u.p.s., wskazując następnie, że z akt sprawy wynika, iż K. K. od 6 października 2023 r. przebywa w DPS w K., gdzie średniomiesięczny koszt utrzymania mieszkańca, obowiązujący od 1 marca 2023 r., wynosił 7.139 zł. Kolegium wskazało, że mieszkaniec tego DPS-u uiszcza miesięczną opłatę wynoszącą, zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s., nie więcej jak 70% dochodu własnego, co stanowi kwotę 2.341,44 zł (70% kwoty dochodu K. K. wynoszącej 3.344,92 zł). Organ odwoławczy podał, że decyzją z 8 listopada 2023 r. ustalono K. K. wysokość w ww. kwocie opłaty z tytułu umieszczenia w DPS w K. Kolegium wskazało, że kierując się dyspozycją art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Wójt ustalił pozostałe osoby z kręgu osób wyszczególnionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, tj. zstępnych: córkę K. K., która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i osiąga z tytułu wynagrodzenia dochód w wysokości 2.489,86 zł oraz syna P. K., który wraz z rodziną także prowadzi gospodarstwo domowe, przy czym rodzina osiąga dochód miesięczny w kwocie 5.505,14 zł, co w przeliczeniu na osobę daje 1.835,05 zł. Wszystkie osoby zamieszkują pod adresem: ul. D. [...], B. Organ odwoławczy wskazał, że osobą zobowiązaną do regulowania ww. opłaty jest małżonek osoby umieszczonej w DPS, tj. T. K., w przypadku którego różnica pomiędzy posiadanym dochodem (6.076,43 zł) a 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (2.328 zł) wynosi 3.748,43 zł. Kolegium zwróciło uwagę, że uwzględniając przesłankę z art. 61 ust. 2 pkt 2a u.p.s., zgodnie z którym w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, Wójt ustalił, że wysokość opłaty, jaką T. K. powinien regulować za okres od 6 października 2023 r., będzie wynosić 3.748,43 zł miesięcznie. Organ odwoławczy dodał, że organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, na podstawie ustaleń poczynionych w toku prowadzonego postępowania oraz obowiązujących przepisów prawa, wyjaśnił i wyliczył kolejno, w jakiej części przedmiotowa opłata ma być regulowana przez pozostałe podmioty zobowiązane do jej uiszczania zgodnie z u.p.s., tj. dorosłe dzieci K. K.: córkę K. K. (161,86 zł miesięcznie) i syna P. K. (35,05 zł miesięcznie). Kolegium podkreśliło, że w sytuacji gdy osoba umieszczona w DPS nie jest w stanie ponosić pełnych kosztów pobytu w DPS obowiązek ponoszenia takiej opłaty w następnej kolejności, zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., spoczywa na małżonku, zstępnych (dzieciach) przed wstępnymi (rodzicach). W zaistniałej sytuacji organ odwoławczy ocenił, że zarzuty odwołania pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie, jakie zapadło zaskarżoną decyzją. Kolegium wyjaśniło, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ ustalając wysokość opłaty, jaką T. K. został obciążony z tytułu pobytu żony w DPS, organ pierwszej instancji, dysponując materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, w sposób prawidłowy zastosował przepisy prawa obowiązujące w tym zakresie. Z uwagi na zastrzeżenia odwołania co do przyjętych źródeł dochodu oraz sposobu wyliczenia w oparciu o te źródła dochodu Kolegium wyjaśniło, że ustalenia Wójta odnośnie do sytuacji dochodowej rodziny T. K. zostały poczynione zgodnie z przepisami u.p.s., w której ustawodawca w art. 6 pkt 4 uznał, że dochodem rodziny jest suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie. Zwrócono uwagę, że ustawodawca nie przewidział żadnych zwolnień od tak zdefiniowanego dochodu z uwagi na źródło, z którego dochód ten jest osiągany. Organ odwoławczy wskazał, że podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego (30 października 2023 r.) T. K. oświadczył że jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w Zespole Szkół w L., a zgodnie z zaświadczeniem pracodawcy o zarobkach, na które wskazał w trakcie wywiadu, z tytułu zatrudnienia w miesiącu wrześniu 2023 r. uzyskał dochód w wysokości 8.884,48 zł brutto, co netto stanowi kwotę 6.076,43 zł. Podsumowując Kolegium podniosło, że brak było podstaw do stwierdzenia, iż przyjęta przez organ pierwszej instancji do wyliczeń kwota dochodu T.K. powinna być niższa, a ustalenia w tym zakresie są dowolne. Powtórzono, że podmioty zobowiązane w danym zakresie finansowym do ponoszenia opłaty z tytułu umieszczenia K. K. w DPS zostały określone zgodnie z kolejnością przewidzianą w art. 61 ust. 1 u.p.s oraz w kwotach określonych zgodnie z art. 61 ust. 2 tej ustawy, po uwzględnieniu sytuacji dochodowej każdego z tych podmiotów. W skardze na decyzję organu odwoławczego T. K. zarzucił jej naruszenie: 1) art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że posiada on dochód w wysokości 6.076,43 zł, w sytuacji gdy jego faktyczny dochód jest zasadniczo mniejszy; 2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 742), poprzez niewyczerpujące zgromadzenie materiału dowodowego, co skutkowało niewystarczającą weryfikacją jego dochodów i kosztów oraz brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez obniżenie opłaty ustalonej Skarżącemu do wysokości orzeczonej względem pozostałych członków rodziny K. K. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że wielokrotnie informował, iż zamiast w DPS w K. chciałby umieścić żonę w DPS w C., ze względu na bliższą odległość od miejsca zamieszkania opiekuna prawnego i znacznie mniejsze koszty pobytu niż w DPS w K. Sąd zignorował jednak prośby opiekuna prawnego i bez jego zgody postanowił umieścić K. K. w droższym i bardziej oddalonym DPS. Zdaniem Skarżącego opiekun prawny, zgodnie z obowiązującymi przepisami, powinien mieć wpływ na sprawy związane z funkcjonowaniem osoby ubezwłasnowolnionej, jednak zgodnie z opisaną powyżej sytuacją nie mógł on podjąć decyzji samodzielnie, do jakiego DPS trafi jego żona. W ocenie Skarżącego jego rodzina została wprowadzona w błąd co do odpłatności za pobyt w DPS, lekarz prowadzący poinformował go, że całość zostanie pokryta z budżetu Państwa. Za niezrozumiałą uznano sytuację, w której Skarżący, będąc opiekunem prawnym, nie miał możliwości wyrażenia swojego stanowiska co do dalszego losu swojej żony - sąd nie dał mu żadnej możliwości wyboru. Skarżący podniósł, że powyższa sytuacja jest niezrozumiała dla całej jego rodziny i pomimo wielkiego żalu oraz braku możliwości pomocy K. K. została przez Państwo zmuszona do umieszczenia jej w DPS oraz dodatkowo obciążona ogromnymi kosztami finansowym. Zdarzenie to Skarżący uznał za wielce krzywdzące dla niego i jego dzieci. Skarżący zarzucił również, że organ pierwszej instancji sugerując się jego dochodem netto nie wziął pod uwagę wszystkich kosztów związanych z normalnym funkcjonowaniem i utrzymaniem domu. Skarżący podkreślił, że pokrywając tak wysokie koszty utrzymania żony w DPS w K. nie jest w stanie normalnie funkcjonować. Zdaniem Skarżącego przy wyliczeniu dopłaty do pobytu żony w DPS błędnie uwzględniono jego dochody. Skarżący potwierdził, że ma stałą pensję, lecz wysokość wynagrodzenia za nadgodzinny jest ruchoma, nie są one stałymi składnikami wynagrodzenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 24 marca 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Lipusz z 30 stycznia 2024 r. ustalającą m.in. T. K. odpłatność za pobyt żony K. K. w Domu Pomocy Społecznej w K. w kwocie 3.748,43 zł miesięcznie, począwszy od 6 października 2023 r. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.). Jedną z zasad wyrażonych w tej ustawie jest zasada finansowania pomocy społecznej ze środków publicznych. Państwo i samorząd terytorialny nie tylko mają obowiązek wykonywania zadań pomocy społecznej, ale muszą również ponosić związane z tym obciążenia finansowe. Jest to jedna z podstawowych cech odróżniających pomoc społeczną od ubezpieczeń społecznych, które w znacznej części finansowane są ze składek. Uzupełnieniem powyższej zasady jest zasada odpłatności, określająca udział beneficjentów w pokrywaniu kosztów świadczeń pomocy społecznej (tak: I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. IV, Wolters Kluwer Polska, 2017). W piśmiennictwie zauważa się również, że obowiązki rodzinne wyprzedzają powinności państwa. Jeżeli zatem istnieją osoby, które zgodnie z obowiązkiem alimentacji mogą dostarczyć osobie potrzebującej niezbędnych środków utrzymania, to ich powinności wyprzedzają świadczenia z pomocy społecznej (tak: I. Sierpowska, Pomoc społeczna jako administracja świadcząca. Studium administracyjnoprawne, Wolters Kluwer Polska, 2012). Z poszczególnych przepisów omawianej ustawy wynika, że osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej (art. 54 ust. 1). Wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki mieszkańcom oraz zaspokajaniem ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych w całości pokrywa dom pomocy społecznej (art. 58 ust. 1). Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Koszt ten jest ustalany przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starostę lub marszałka województwa, w zależności od zasięgu domu pomocy społecznej (art. 60 ust. 1 i 2). Do ponoszenia opłat z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej obowiązani są w następującej kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (art. 61 ust. 1 u.p.s.). W przypadku niewywiązywania się tych osób z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 61 ust. 3 u.p.s.). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ustalając w drodze decyzji opłatę za pobyt mieszkańca DPS organ ma obowiązek zarówno określić krąg osób zobowiązanych do pokrycia pozostałej części opłaty, jak i ustalić warunki finansowo-majątkowe tych osób, pozwalające na stwierdzenie, czy są one wystarczające do obciążenia tych osób stosownymi opłatami. W przypadku, gdy osób zobowiązanych jest więcej, organ powinien objąć sprawę ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w DPS jednym postępowaniem i w jego toku poczynić ustalenia dotyczące ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia kosztów z tego tytułu. Rzeczą organu jest wówczas ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, stanowiącą nie więcej niż 70% jego dochodów. Następnie organ powinien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS i podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty (zob. wyroki: WSA w Białymstoku z 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Bk 321/20 i WSA w Szczecinie z 30 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 770/19, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ nie może zatem arbitralnie dokonać wyboru spośród zstępnych osoby, którą stać na uiszczenie wymaganej części opłaty, bez należytego rozważenia możliwości finansowych pozostały zstępnych, a nawet samego mieszkańca DPS (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 8 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 5/18). Organ powinien dążyć do równomiernego obciążenia zstępnych opłatą za pobyt krewnego w DPS. Każdy bowiem z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia tych opłat, a różnicować je może jedynie wykazana przez każdego ze zstępnych sytuacja dochodowa lub majątkowa (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 30 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Bk 259/17). Opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w DPS może zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.). Zgodnie zaś z art. 61 ust. 2e u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Z przywołanych wyżej regulacji wynika, że w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 tej ustawy należy rozróżnić dwie sytuacje. Pierwszą, w której osoba zobowiązana odmawia zawarcia umowy, ale wyraża zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 61 ust. 2d u.p.s.) oraz drugą, w której osoba ta odmawia i zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu (art. 61 ust. 2e u.p.s.). W sytuacji pierwszej organ powinien uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także możliwości osoby zobowiązanej. W sytuacji drugiej przy ustaleniu wysokości opłaty znajdzie zastosowanie tylko kryterium dochodowe (zob. wyroki NSA: z 6 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 1152/22 i z 20 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1620/23). W niniejszej sprawie Skarżący odmówił zawarcia umowy, ale zgodził się na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego i taki wywiad został z nim przeprowadzony (w dniu 30 października 2023 r.). W związku z tym ustalając wysokość odpłatności za pobyt żony Skarżącego w DPS organ zobowiązany był uwzględnić ograniczenia ustawowe wynikające z treści art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s., co oznacza, że istotny jest nie tylko warunek dochodowy określony w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s., ale również możliwości osoby ponoszącej odpłatność. W piśmiennictwie wskazuje się, że w odniesieniu do możliwości zobowiązanego należy mieć na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty. Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe niż wynika to z regulacji u.p.s. (tak: I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 103). Z kolei w judykaturze zwraca się uwagę, że do organu należy również ocena możliwości ponoszenia opłaty przez konkretnego zobowiązanego już na etapie jej określania, która to ocena powinna być poczyniona zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (zob. wyroki NSA: z 12 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1588/22, z 11 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 318/22 i z 18 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1848/21). W rozpoznawanej sprawie organy dokonały analizy sytuacji majątkowej Skarżącego jedynie w kontekście spełniania kryterium dochodowego, natomiast nie przeprowadziły właściwej analizy ograniczeń, o jakich mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Z przeprowadzonego w dniu 30 października 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika m.in., że łączny dochód w rodzinie Skarżącego (zgodnie z art. 8 u.p.s.) wynosi 6.076,43 zł, natomiast w rubryce "Obciążenia finansowe rodziny" wymieniono: opał - około 7.000 zł za poprzedni rok, kredyty - 834 zł, kasa zapomogowa - około 620 zł, paliwo - około 400 zł na miesiąc, prąd - około 400 zł, śmieci - około 200 zł, woda (nie wskazano kwoty). Organ pierwszej instancji na s. 4 decyzji z 30 stycznia 2024 r. podał, że przy ustalaniu opłaty uwzględnił nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2d u.p.s., ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej wskazane w art. 103 ust. 2 tej ustawy. Stwierdzenie to nie znajduje jednak żadnego odzwierciedlenia w wyliczonej Skarżącemu kwocie opłaty za pobyt żony w DPS. Pomimo takiego zapisu w decyzji Wójt ograniczył się wyłącznie do zbadania strony dochodowej, tj. wysokości zarobków, jakie Skarżący otrzymuje z tytułu zatrudnienia w Zespole Szkół w L. Natomiast organ odwoławczy wymienił ww. obciążenia (s. 3 decyzji z 24 marca 2025 r.), jednak również nie uwzględnił ich w swoim rozstrzygnięciu, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Należy zwrócić uwagę, że okoliczność, iż Skarżący utrzymuje się ze stałych dochodów przekraczających ustawowe kryterium, zezwalające na ustalenie odpłatności za pobyt żony w DPS, a jego sytuacja mieszkaniowa jest stabilna, nie oznacza, że Skarżący ma możliwości ponoszenia przedmiotowych opłat. Może bowiem dojść do sytuacji, w której osoba zobowiązana, mimo stosunkowo wysokich dochodów, zmuszona jest do ponoszenia dużych wydatków na różne życiowe cele, co może wpływać na jej możliwości płatnicze. W związku z tym obowiązkiem organu jest dokonanie analizy tych możliwości. W powyższym zakresie należy zwrócić uwagę m.in. na odnotowaną przez organ pierwszej instancji okoliczność, że zarówno Skarżący, jak i jego dzieci (K. K. i P. K.) mieszkają pod tym samym adresem (ul. D. [...], B.). Obowiązkiem organu było zatem ustalenie, czy wskazane przez Skarżącego koszty utrzymania domu (opał, prąd, śmieci, woda itp.) ponosi on sam, czy też w kosztach tych partycypują mieszkające pod tym samym adresem jego dzieci, a jeśli tak to w jakiej wysokości. Należy podkreślić, że decyzja dotycząca odpłatności za pobyt w DPS powinna być wydana przy uwzględnieniu całokształtu sytuacji życiowej Skarżącego i jego możliwości płatniczych. Należało zatem poddać analizie nie tylko dochody Skarżącego, ale także ponoszone przez niego wydatki w kontekście jego potrzeb życiowych. W rozpoznawanej sprawie organy nie dokonały prawidłowej weryfikacji możliwości płatniczych Skarżącego, uwarunkowanych jego sytuacją osobistą, rodzinną, zdrowotną i majątkową, co należy uczynić przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. dokonanej na tle okoliczności niniejszej sprawy.[pic]