II SA/Gd 4123/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Szumacher, Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia NSA Marek Gorski, Protokolant Wioleta Gładczuk, po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. R. na decyzję Wojewody z dnia 9 listopada 2001 r. nr [...] w przedmiocie prawa do zasiłku przedemerytalnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia 20 września 2001 r. nr [...]. Decyzją z dnia 9 listopada 2001 r. nr [...] Wojewoda, powołując się na art. 37 j ust. 1 i ust. 1 a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia 20.09.2001 r. nr [...] o odmowie przyznania S. R. prawa do zasiłku przedemerytalnego. W uzasadnieniu wskazano, że S. R. , zarejestrowany jako bezrobotny od dnia 1.06.2001 r. , nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 9.06.2001 r. W dniu 13.09.2001 r. złożył wniosek o przyznanie prawa do zasiłku przedemerytalnego . Zgodnie z art. 37 j ust. 1 pkt 1 i 2 zasiłek przedemerytalny przysługuje osobie spełniającej w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 35 lat dla mężczyzn bądź posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Ustawodawca zastrzega w ust. 1 a tegoż artykułu, że okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze są uwzględniane po przedłożeniu odpowiedniej dokumentacji, zgodnie z wymogami określonymi w odrębnych przepisach, bądź na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Zgodnie z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, pozostającym w mocy na podstawie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych okres pracy w szczególnych warunkach stwierdza pracodawca ( zakład pracy ) na podstawie dokumentacji w świadectwie wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy. S. R. świadectwami pracy udokumentował posiadanie okresu uprawniającego do zasiłku w wymiarze 31 lat 5 miesięcy, w tym w warunkach szczególnych 4 lata 1 miesiąc 22 dni. Pracodawca w piśmie z dnia 22.03.2001 r. skierowanym do strony wyjaśnia, że stanowiska zajmowane przez nią w latach 1974 - 1991 nie występują w wykazie stanowisk pracy pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy przesłuchał świadków powołanych przez stronę w celu zabezpieczenia dowodów odnośnie rodzaju pracy wykonywanej przez nią, lecz nie jest to prawomocny wyrok, który stanowi podstawę do uznania pracy w warunkach szczególnych. Ponieważ strona w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa do zasiłku przedemerytalnego nie przedłożyła dokumentów potwierdzających okresy uprawniające do zasiłku wymagane przez ustawodawcę, nie zachodzą przesłanki do przyznania jej prawa do zasiłku przedemerytalnego od dnia 14.09.2001 r. S. R. w skardze na powyższą decyzję wniósł o jej uchylenie wskazując, że zgodnie z obowiązującymi przepisami sąd pracy nie może wydać wyroku , który zakwalifikowałby pracę skarżącego jako pracę w szczególnych warunkach, a jedyne co mógł zrobić, to przesłuchać świadków w tej sprawie , którzy w zeznaniach potwierdzili fakt wykonywania przez skarżącego pracy w szczególnych warunkach. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wywody zawarte w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W sprawie niesporne było, że skarżący S. R. został zarejestrowany jako bezrobotny w dniu 1.06.2001 r. z prawem do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 9.06.2001 r. Osobie takiej przysługiwał zasiłek przedemerytalny, jeżeli posiadała okres 30 lat pracy , w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ( art. 37 j ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, Dz. U. z 2001 r., Nr 6, poz. 56). Nie było też sporne, że skarżący legitymował się okresem pracy wynoszącym ponad 30 lat. Okolicznością sporną był okres pracy skarżącego w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Skarżący twierdził, że wykonywał pracę w "A" w [...] w okresie od 1.06.1974 r. do 31.12.1991 r. w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze i że okres jego pracy w takich warunkach wynosi razem z tym zatrudnieniem ponad 15 lat, zaś organy administracji uznały, że okres pracy skarżącego to 4 lata 11 miesięcy 22 dni , a okresu pracy w "A" w [...] nie można skarżącemu zaliczyć do okresu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Skarżący z uwagi na stanowisko zakładu pracy zamierzał wykazać swe twierdzenia zeznaniami świadków, lecz organ II instancji w ogóle nie odniósł się do treści tych zeznań i twierdzeń skarżącego, wskazując jedynie, że do przesłuchania świadków przed sadem doszło lecz nie jest to wyrok, na podstawie którego można uznać pracę za wykonywaną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Obowiązki pracodawcy określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ( Dz. U. Nr 8, poz.43 ze zm.) dotyczące tego, że zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji , powinien stwierdzić okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w specjalnym świadectwie lub w. świadectwie pracy (§ 2 ust. 2), nie wykluczają udowodnienia wykonywania takiej pracy innymi dowodami. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 listopada 2000 r. sygn. akt II SA 1510/00 stwierdził, że w sprawie o przyznanie zasiłku przedemerytalnego , w celu wyjaśnienia i ustalenia, czy osoba występująca o przyznanie tego zasiłku wykonywała prace w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze organ administracji obowiązany był dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem ( art. 75 § 1 kp.a.), i ze stanowiskiem tym należy się zgodzić. Podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 maja 2001 r., I PKN 413/00 ( OSNIPUSi SP z 2003 r., Nr 6, poz.150) stwierdził, że w postępowaniu przed urzędami pracy w sprawach o zasiłek przedemerytalny może być prowadzone postępowanie dowodowe w pełnym zakresie, co do wszystkich okoliczności mających znaczenie dla ustalenia prawa do świadczeń. Przywoływany przez organ odwoławczy przepis art. 37 j ust. la ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu , stanowiący, że okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, o których mowa w art. 1, są uwzględniane po przedłożeniu odpowiedniej dokumentacji , zgodnie z wymogami określonymi w odrębnych przepisach , bądź na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, został dodany ustawą z dnia 22 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz ustawy o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 89, poz.973), która weszła w życie z dniem 12 września 2001 r. Zmiana ta, jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 marca 2004 r. sygn. akt OSK 81/04 , wywołała rozbieżności w orzecznictwie sądowym co do dopuszczalności powództwa o ustalenie wykonywania pracy w warunkach szczególnych dla potrzeb postępowania administracyjnego o przyznanie zasiłku przedemerytalnego. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu tym przywołuje też treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2002 r. III PZP 6/02( OSNIPUSiSP z 2003 r., nr 9, poz.213), iż dodanie ust. law art. 37 j ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oznacza, że ustawodawca wprowadził dwie możliwe formy wykazywania okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla przyznania zasiłku przedemerytalnego. Jedną jest prawomocny wyrok sądu w sprawie o ustalenie faktu prawotwórczego, a drugą pozostaje postępowanie administracyjne przed starostą, który ustala prawo do zasiłku przedemerytalnego i je przyznaje. Należy wobec tego, podzielając powyższy pogląd uznać, że na skutek wadliwie przeprowadzonego postępowania administracyjnego przez organy administracji skarżący został pozbawiony możliwości wykazania, że spełnia warunki do przyznania zasiłku przedemerytalnego. Naruszone zostały zasady postępowania administracyjnego przez zaniechanie przeprowadzenia dowodów wskazanych przez skarżącego i - co za tym idzie - nie wyjaśnienie istotnej okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest tego, czy skarżący spełnia warunki do przyznania mu zasiłku przedemerytalnego. Odmowa przyznania skarżącemu prawa do zasiłku przedemerytalnego nastąpiła z naruszeniem art. 37 j ust.l pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz zasady postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 75 kpa, w tym znaczeniu , że podstawę zaskarżonej decyzji stanowiło stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, że co najmniej 15 lat wykonywał pracę w warunkach szczególnych, podczas gdy organ uchylił się całkowicie od przeprowadzenia dowodów na tę okoliczność, a wiec tej okoliczności w ogóle nie wyjaśnił. Narusza to podstawowe zasady postępowania określone w art. 7 i 8 k.p.a. ( tak też Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej uzasadnieniu wyroku z dnia 25 marca 2004 r. sygn. akt OSK 81/04). Należy wskazać, że z mocy art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu , ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, ustawy o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno -Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego oraz ustawy o ułatwianiu zatrudnienia absolwentom szkół ( Dz. U. Nr 154, poz. 1793), z dniem 1 stycznia 2002 r. został skreślony art. 37 j ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Nie oznacza to jednak, że postępowanie o przyznanie skarżącemu prawa do zasiłku przedemerytalnego stało się bezprzedmiotowe, bowiem do skarżącego może mieć zastosowanie art. l 1 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. stanowiący, że osoby, które były zarejestrowane w powiatowym urzędzie pracy przed dniem w życie tej ustawy i spełniały warunki do nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego nabywają oraz zachowują to prawo na dotychczasowych zasadach, ze zmianami określonymi w tym przepisie. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji obowiązany będzie do przeprowadzenia postępowania dowodowego , obejmującego też dowody wskazane przez skarżącego, w celu wyjaśnienia, czy skarżący w latach 1974 - 1991 wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu przywołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Organ będzie miał też na uwadze przepisy ustawy z dnia 30.04.2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych( Dz. U. Nr 120 poz. 1252 ). Wobec powyższego, skoro naruszono przepisy art. 37 j ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz zasady określone w art. 7 i 8 k.p.a., skarga podlegała uwzględnieniu przez Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c oraz art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.