II SA/Gd 420/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 24 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Miasta z dnia 19 grudnia 2007r., nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia odmówić skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 26 września 2008r. Stowarzyszenie A zwróciło się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W rubryce 2.7 druku PPPr – rodzaj prowadzonej działalności stowarzyszenie podało, że jest organizacją pożytku publicznego nie prowadzącą działalności gospodarczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż zgodnie ze statutem Stowarzyszenie A jest organizacją non profit, nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, utrzymuje się ze składek członkowskich i w oparciu o prace społeczne członków stowarzyszenia. Posiadane środki finansowe 19,93 zł nie pozwalają na zatrudnienie fachowego pełnomocnika celem wniesienia kasacji od wyroku co może spowodować konieczność ustanowienia dla członków stowarzyszenia dodatkowej składki dla dalszego prowadzenia sprawy. Obciążenie stowarzyszenia kosztami sądowymi, w tym za sporządzenie uzasadnienia wyroku, dodatkowo pogłębi niedobór finansowy stowarzyszenia. Stroną w postępowaniu jest Urząd Miasta utrzymywany z podatków mieszkańców miasta zatrudniający 9 adwokatów i radców prawnych. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego o przedłożenie wyciągów z rachunków i lokat bankowych stowarzyszenie przedstawiło zestawienie operacji dokonanych w okresie od 16 czerwca do 9 września br.; wskazując na wysokość miesięcznej składki członkowskiej, ilości osób zobowiązanych do wpłacania składki oraz wysokość środków uzyskanych z tytułu opłacania składek w bieżącym roku wnioskodawca wskazał, iż wysokość składki wynosi 3 zł miesięcznie, gdyż działalność stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej. Zobowiązanych do wpłacania składek jest 26 osób; w bieżącym roku z tytułu składek uzyskano 352 zł, osiem osób wpłaca składki nieregularnie. Inne źródła dochodu stowarzyszenia to darowizny tytułem odpisu 1% podatku oraz darowizny indywidualne. Wydatki stowarzyszenia w bieżącym roku wynosiły kwotę 1.399,34 zł. Rozpatrując przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z dokumentów złożonych przez Stowarzyszenie A wynika, że swoją działalność prowadzi dzięki pracy społecznej swoich członków, członkowie stowarzyszenia zobowiązani są do opłacania składek członkowskich w wysokości 3 zł miesięcznie, a 8 spośród 26 członków robi to nieregularnie. Samo stowarzyszenie określa wysokość składki jako kwotę symboliczną wskazując, iż nie było dotąd konieczności podniesienia tej składki, a w sytuacji nie uzyskania prawa pomocy w niniejszej sprawie zmuszone będzie ustanowić dodatkową składkę na pokrycie kosztów prowadzenia niniejszej sprawy, w tym także na opłacenie sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu. Skoro stowarzyszenie ustanowiło obowiązek opłacania składki w tak niskiej kwocie miesięcznej, pozbawiając się w ten sposób dostatecznych środków finansowych, z których mogłoby pokryć koszty prowadzonych postępowań sądowych, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata nie zasługiwał na uwzględnienie. Strona odstępując od zabiegania o pozyskanie dostatecznych środków na prowadzoną działalność, nie może przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06) należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie ( stowarzyszenie zwykłe) o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie może również tylko tak podnieść liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie to na zwiększenie dochodów ze składek członkowskich, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Okoliczność, że stowarzyszenie jest organizacją non profit podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, iż jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakresie której wchodzą również sprawy sądowe, które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów sądowych. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie w takiej wysokości, aby istniała możliwość realizacji celów statutowych nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.