II SA/Gd 43/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2016 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na uchwałę Rady Miejskiej z dnia 17 września 2014 r., nr [...] zmieniającą uchwałę w sprawie uchwalenia wieloletniego planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych będących w posiadaniu Wodociągów Miejskich Sp. z o.o. na lata 2014-2015 postanawia: odmówić przyznania W. K. prawa pomocy. W. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na uchwałę Rady Miejskiej z dnia 17 września 2014 r., nr [...], zmieniającą uchwałę w sprawie uchwalenia wieloletniego planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych będących w posiadaniu Wodociągów Miejskich na lata 2014-2015. Skarżący złożył wniosek o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, rozpoznając pierwszy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, postanowieniem z dnia 29 czerwca 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że nie mógł prawidłowo ocenić sytuacji finansowej wnioskodawcy wskutek nieudzielenia przez niego szczegółowych informacji odnośnie do swojego stanu majątkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał bowiem, że nie uzyskuje żadnego dochodu oraz nie posiada jakiegokolwiek majątku oraz że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wnioskodawca podał, że pozostaje bez pracy, nie otrzymuje zasiłku, ani emerytury, komornik odebrał mu gospodarstwo rolne, maszyny rolnicze, narzędzia pracy. W ocenie Sądu, treść oświadczeń zawartych w złożonym wniosku budziła uzasadnione wątpliwości co do źródeł pozyskiwania przez stronę środków niezbędnych na konieczne utrzymanie. W związku z powyższym, zarządzeniem z dnia 13 kwietnia 2015 r. zobowiązano skarżącego do przedstawienia dokumentów źródłowych mających zweryfikować jego sytuację finansową. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej oraz wyjaśnił, że dochód małżonki wynosi 1500 zł, w jego małżeństwie została wyłączona ustawowa wspólność majątkowa, a małżonkowie prowadzą osobne gospodarstwa domowe. Na potwierdzenie tej okoliczności skarżący przedstawił odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 7 kwietnia 1998 r. zawartej w formie aktu notarialnego pomiędzy skarżącym a jego małżonką H. K., o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej, a także odpisy sentencji postanowień dotyczących przyznania mu w toku postępowań cywilnych: zwolnienia od kosztów sądowych, ustanowienia pełnomocnika z urzędu, umorzenia kosztów sądowych oraz umorzenia kosztów postępowań egzekucyjnych, a także wezwanie od Agencji Nieruchomości Rolnych do zapłaty. W tych okolicznościach Sąd przyjął, że skoro skarżący nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących swojej sytuacji finansowej, nie wykazał tym samym zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny tej dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreślił także, że przyznanie skarżącemu pomocy prawnej z urzędu, czy zwolnienia od kosztów sądowych w innym postępowaniu nie oznacza automatycznie, że musi uzyskać ona prawo pomocy w niniejszej sprawie. Wniosek o prawo pomocy ocenia się bowiem biorąc pod uwagę aktualną sytuację i możliwości finansowe wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2015 r., sygn. akt II OZ 733/15, oddalił zażalenie wniesione na to postanowienie. W dniu 15 października 2015 r. (data nadania formularza PPF w placówce pocztowej) skarżący złożył w niniejszej sprawie po raz drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy, tym razem w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżący oświadczył, iż prowadzi samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie uzyskuje żadnego dochodu i nie posiada żadnego majątku. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego i sytuacji zarobkowej skarżącego, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku zarządzeniem z dnia 22 października 2015 r. wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. Pomimo upływu wyznaczonego terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów skarżący nie wypełnił nałożonego na niego obowiązku. W piśmie datowanym na dzień 12 listopada 2015 r. skarżący wyjaśnił, że ma 67 lat i nie jest nigdzie zatrudniony, gdyż osiągnął wiek emerytalny. Oświadczył, że jest osobą zadłużoną w różnych instytucjach. Oświadczył także, że nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego i nie prowadzi działalności gospodarczej. W złożonym piśmie wnioskodawca wskazał ponadto, że pozostaje w związku małżeńskim, w którym od roku 1998 istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku, postanowieniem z dnia 17 listopada 2015 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., odmówił przyznania W. K. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W ocenie referendarza brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, bowiem nie wykonał on nałożonego na niego zobowiązania do przedłożenia dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, co nie pozwoliło na jej rzeczywistą ocenę i rozważenie wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Referendarz uznał, że jeżeli wnioskodawca uchyla się od należytego i wiarygodnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej przedstawiając dane dotyczące tej sytuacji w sposób selektywny nie ma jakichkolwiek podstaw do wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Nie można bowiem sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy w jakikolwiek sposób domniemywać. W. K. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, domagając się jego uchylenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 listopada 2015 r. utraciło moc. Jak wynika z przedstawionego wyżej stanu faktycznego, sprawa z wniosku skarżącego W. K. o udzielenie prawa pomocy została już rozstrzygnięta prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 czerwca 2015 r. Zaznaczyć przy tym należy, że w pierwszym wniosku skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast w drugim wniosku rozszerzył zakres żądania o ustanowienie radcy prawnego. Dążył zatem do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z tego powodu wniosek skarżącego należało rozpoznać na nowo. Podkreślić należy, że przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie poczynione wyżej uwagi podkreślić należy, że wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, musi polegać na udokumentowaniu zarówno wysokości osiąganych dochodów i stanu majątkowego. Dopiero bowiem weryfikacji tych okoliczności pozwoli uzyskać rzeczywisty obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Udokumentowanie wskazanych okoliczności winno być podstawą ustaleń Sądu, w szczególności w sytuacji, gdy wnioskodawca składa wyłącznie oświadczenie w tym zakresie. Bez wykazania prawdziwości podnoszonych twierdzeń odpowiednimi dokumentami, Sąd nie może na ich podstawie czynić prawidłowych ustaleń co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji na wezwanie referendarza z dnia 22 października 2015 r. Nie można zatem przyjąć, iż zobrazował on swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazał zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Za wykonanie tego zobowiązania nie można bowiem uznać pisma z dnia 12 listopada 2015 r. stanowiącego ponownie wyłącznie oświadczenia wnioskodawcy. Zdaniem Sądu, postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Wątpliwości te potęguje w zaistniałych okolicznościach faktycznych treść oświadczeń wnioskodawcy, z których wynika, że nie uzyskuje on żadnego dochodu, nie jest zatrudniony, bo osiągnął wiek emerytalny, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada gospodarstwa rolnego. Nadto jest osobą zadłużoną w różnych instytucjach i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, bowiem z żoną ma rozdzielność majątkową. Wnioskodawca nie wskazał żadnych źródeł utrzymania. Zaspakajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania środków finansowych i nie jest możliwe w sytuacji braku jakiegokolwiek dochodu i majątku. Tymczasem z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on ich zupełnie pozbawiony. W świetle zasad doświadczenia życiowego budzi to uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności złożonego oświadczenia. W związku z powyższym, Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego, jak wskazano wyżej, jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W związku powyższym Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł o odmowie przyznania prawa pomocy.