II OZ 733/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Gd 43/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. K. na uchwałę Rady Miejskiej w B. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zmiany uchwały w sprawie uchwalenia wieloletniego planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 300 zł, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że nie mógł prawidłowo ocenić sytuacji finansowej wnioskodawcy wskutek nieudzielenia przez niego szczegółowych informacji odnośnie do swojego stanu majątkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał bowiem, że nie uzyskuje żadnego dochodu oraz nie posiada jakiegokolwiek majątku oraz że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wnioskodawca podał, że pozostaje bez pracy, nie otrzymuje zasiłku, ani emerytury, komornik odebrał mu gospodarstwo rolne, maszyny rolnicze, narzędzia pracy. W ocenie Sądu, treść oświadczeń zawartych w złożonym wniosku budziła uzasadnione wątpliwości co do źródeł pozyskiwania przez stronę środków niezbędnych na utrzymanie konieczne. W związku z powyższym, zarządzeniem z dnia 13 kwietnia 2015 r. skarżącego zobowiązano do przedstawienia dokumentów źródłowych mających zweryfikować jego sytuację finansową. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej oraz wyjaśnił, że dochód małżonki wynosi 1500 zł, w jego małżeństwie została wyłączona ustawowa wspólność majątkowa, a małżonkowie prowadzą osobne gospodarstwa domowe. Na potwierdzenie tej okoliczności przedstawił odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] kwietnia 1998 r. zawartej w formie aktu notarialnego pomiędzy skarżącym a H. K., jego małżonką, o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej, a także odpisy sentencji postanowień dotyczących przyznania mu w toku postępowań cywilnych: zwolnienia od kosztów sądowych, ustanowienia pełnomocnika z urzędu, umorzenia kosztów sądowych oraz umorzenia kosztów postępowań egzekucyjnych, a także wezwanie od Agencji Nieruchomości Rolnych do zapłaty. W tych okolicznościach Sąd I instancji przyjął, że skoro skarżący nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących swojej sytuacji finansowej, nie wykazał tym samym zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny tej dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreślił także, że przyznanie skarżącemu pomocy prawnej z urzędu, czy zwolnienia od kosztów sądowych w innym postępowaniu nie oznacza automatycznie, że musi uzyskać ona prawo pomocy w niniejszej sprawie. Wniosek o prawo pomocy ocenia się bowiem biorąc pod uwagę aktualną sytuację i możliwości finansowe wnioskodawcz. W zażaleniu na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę, skarżący zakwestionował zasadność odmowy przyznania mu prawa pomocy w oparciu o przyjęcie, że skarżący uchylił się od wykazania swojej sytuacji finansowej. W ocenie strony, dokonując oceny złożonego wniosku Sąd powinien uwzględnić przedłożone przez niego informacje dotyczące zwolnienia skarżącego z kosztów postępowania w innych sprawach. Ponadto, zdaniem skarżącego, niepozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona nie jest zobowiązana do udzielania mu pomocy finansowej w celu uiszczenia opłat sądowych Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, niemniej podmiot występujący o to uprawnienie zobowiązany jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W kontrolowanym postępowaniu zasadniczą przyczyną odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy pozostawała niemożność rzetelnego zweryfikowania przez Sąd I instancji jego sytuacji majątkowej spowodowana odstąpieniem przez skarżącego od przedstawienia na wezwanie Sądu wszystkich wymaganych dokumentów i oświadczeń. Zasadność przyjęcia przez Sąd I instancji tak formułowanego wniosku w odniesieniu do sytuacji materialnej, w jakiej znajdować się ma wnioskodawca, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – nie budzi żadnych zastrzeżeń, uwzględniając, że informacje, do których przedstawienia został wezwany skarżący odnoszą się do istotnych kwestii, mających wpływ na aktualne możliwości płatnicze strony. Czynności procesowe podjęte w związku z wnioskiem skarżącego o prawo pomocy zmierzały do ustalenia źródeł utrzymania skarżącego, ponoszonych wydatków oraz tego, czy skarżący ma możliwość pokryć koszty postępowania ze środków pochodzących z majątku małżonki. W świetle oświadczeń skarżącego deklarującego prowadzenie samodzielnego gospodarstwa domowego, a zarazem brak źródeł dochodów oraz jakiegokolwiek majątku, za niezbędne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy należało uznać zarówno udokumentowanie przez stronę faktu nieprowadzenia aktualnie działalności gospodarczej, wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie, jak i wykazanie aktualnie uzyskiwanych przez żonę skarżącego dochodów, jak i wskazanie z jakich źródeł (np. pomocy społecznej) skarżący czerpie środki na wydatki na utrzymanie konieczne (w tym np. żywność). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie przyjmuje się, że strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 28 kwietnia 2015 r. sygn. II OZ 348/15; postanowienie NSA z dnia 5 grudnia 2014 r. sygn. II OZ 1262/14; postanowienie NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. II OZ 321/14). Taki kierunek wykładni nadawanej art. 255 p.p.s.a. Sąd rozpoznający niniejsze zażalenie w pełni podziela. Udokumentowanie zawarcia majątkowej umowy małżeńskiej o zniesieniu ustawowej wspólności majątkowej, wbrew stanowisku skarżącego, nie stanowi uzasadnionej podstawy do uwzględnienia wniosku. Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w świetle przyjętych na gruncie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 k.r.i.o.) zasad kształtowania stosunków prawnorodzinnych, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy, zaś pozostawanie w rozdzielności majątkowej z obowiązku tego nie zwalnia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się z tego względu, że fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. np. postanowienia NSA z 4 listopada 2014 r., I OZ 922/14; z 10 czerwca 2014 r. sygn. I OZ 412/14). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków ma przy tym szczególne znaczenie w sytuacji, gdy jeden z małżonków pozbawiony jest środków niezbędnych do utrzymania. Należy również zauważyć, że wbrew deklaracjom skarżącego, okoliczności niniejszej sprawy nie wskazują na nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego przez małżonków. Skarżący zamieszkuje pod wspólnym adresem z żoną, posiada wiedzę o jej sytuacji majątkowej, aczkolwiek ujawnia ją w sposób fragmentaryczny, zaś niemożność otrzymania wsparcia finansowego z strony małżonki w celu poniesienia kosztów postpowania uzasadnia nie odmową żony udzielenia takiego wsparcia, ale wyrażanym przekonaniem, że żona nie jest zobowiązana do ponoszenia tychże opłat. W tych warunkach nie można wykluczyć, że w małżeństwie skarżącego doszło do faktycznego zerwania więzi gospodarczych. Ponadto, w nawiązaniu do zarzutów skarżącego, iż wystarczającą podstawę do zwolnienia go od kosztów sądowych stanowią przedstawione przez niego odpisy dokumentów (orzeczeń sądowych) wskazujące na zwolnienie go od kosztów sądowych w innych sprawach, należy wskazać, że wykazanie przesłanek przyznania prawa pomocy powinno być dokonane poprzez wykazanie przez wnioskodawcę aktualnego braku możliwości samodzielnego zgromadzenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia udziału w danym postępowaniu. Z tego względu w zaskarżonym postanowieniu zasadnie przyjęto, że przedstawione przez skarżącego dokumenty nie mogą być uznane za obrazujące aktualną kondycję finansową strony. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych okoliczności. Przyznanie prawa pomocy w innej sprawie (sprawach) nie ma decydującego znaczenia przy ocenie wniosku o prawo pomocy, bowiem sąd orzeka na podstawie akt danej sprawy, a nie w oparciu o rozstrzygnięcie innego sądu lub organu, którego motywy podjęcia – mając na uwadze brak uzasadnienia tego rozstrzygnięcia – pozostają sądowi nieznane. Mając na uwadze powyższe względy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.