II OZ 321/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 235/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] lutego 2013 r. znak [...] w przedmiocie warunków zabudowy – zażalenia na niezałatwienie sprawy postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 26 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił A. Z. (dalej jako "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] lutego 2013 r. w przedmiocie warunków zabudowy. Postanowieniem z dnia 24 września 2013 r. (sygn. akt II OZ 778/13 NSA oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie. W kolejnym już wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] października 2013 r. skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał te same okoliczności, które były już poprzednio oceniane przez Sądy obu instancji, a mianowicie, że jest osobą ubogą, bez jakichkolwiek środków finansowych lub oszczędności finansowych albo przedmiotów wartościowych celem ich spieniężenia w zakresie wnioskowanej pomocy. Podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada mieszkanie o wielkości [...] m2, budynek mieszkalny – jak podał skarżący - do rozbiórki o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Wnioskodawca nie wykazał żadnych dochodów. Podniósł, iż jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i nie przysługuje mu prawo do jakichkolwiek zasiłków. Wyjaśnił, że posiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła dochodu, a jedynie służy jako pomoc w zaspokojeniu jego potrzeb żywieniowych, gdyż wykorzystuje ją celem upraw na swoje potrzeby konsumpcyjne w zakresie utrzymania. Oświadczył ponadto, że nie posiada przedmiotów wartościowych, ani realnych oszczędności finansowych, a także nie ma możliwości skorzystania ze zgromadzonych środków finansowych, gdyż wynoszą one 1.98 zł. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2013r. (Sygn. akt II SA/Ol 235/13) Referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, przywołując argumentację zawartą w przywołanym powyżej postanowieniu NSA z 24 września 2013 r. Referendarz stwierdził, iż pomimo wskazań zawartych w przedmiotowym postanowieniu Sądu, wnioskodawca składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, poza rozszerzeniem jego zakresu, nie odniósł się w żaden sposób do stanowiska co do nieujawnienia przez niego pełnych danych na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, że od czasu podjęcia postanowień Sądu zaszła zmiana okoliczności sprawy, uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Sąd I instancji zanim rozpatrzył sprzeciw skarżącego od postanowienia referendarza zarządzeniem z dnia 18 grudnia 2013r. wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo datowane na dzień [...] stycznia 2014r., a ponadto dołączył ksero rachunków, wyciągu z konta, a także aktów notarialnych z usuniętymi zapisami. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2014 r. Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. W uzasadnieniu stwierdził, że z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Sąd zaznaczył, że skarżący co prawda zmienił zakres swojego wniosku w stosunku do poprzedniego wniosku, rozszerzając go także na żądanie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, jednakże poza tym nie zaszły żadne nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę. Skarżący – pomimo wezwania go do złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń - w dalszym ciągu nie ujawnił w pełni swojej sytuacji materialnej i bytowej. Sąd przywołał stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia w myśl art. 255 p.p.s.a., dodatkowych wyjaśnień odnośnie do swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości (niewiarygodną), uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaznaczył, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2006r., sygn. I OZ 1551/05). Sąd podkreślił, że wobec szeregu spraw skarżącego o przyznanie prawa pomocy powinien on mieć świadomość skutków prawnych nieprzedstawienia tych wszystkich informacji, które zostały uznane przez Sąd za istotne z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd wyjaśnił, że odmowa przyznania prawa pomocy nie oznacza ze swojej istoty ograniczenia skarżącemu prawa do sądu. Skoro skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w konsekwencji następuje odmowa przyznania stronie prawa pomocy, to nie można w takiej sytuacji mówić o naruszeniu prawa do sądu. Na to postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym zarzucił, że Sąd nie miał podstaw do odmowy przyznania prawa pomocy, albowiem w jego ocenie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Twierdzenia Sądu o braku przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji dochodowej i majątkowej uznał za wadliwe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości to zgodnie z art. 255 powołanej wyżej ustawy strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powszechnie akceptowany jest pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym, niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 ustawy dodatkowych wyjaśnień odnośnie do swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości (niewiarygodną), uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2006 r., sygn. I OZ 1551/05). Taki kierunek wykładni art. 255 ustawy Sąd rozpoznający niniejsze zażalenie w pełni podziela. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji stanowisko to jest znane skarżącemu, toteż powinien on mieć świadomość skutków prawnych nieprzedstawienia tych wszystkich informacji, które zostały uznane przez Sąd za istotne z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Na gruncie niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości stanowisko Sądu I instancji, że przekazane do oceny Sądu pisma i wyjaśnienia nie wskazują jednoznacznie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. Pozostawanie przez osobę składającą wniosek o przyznanie prawa pomocy w stanie ubóstwa nie jest uzależnione od subiektywnego nastawienia wnioskodawcy do swojej sytuacji majątkowej, ale od przyjętej przez Sąd oceny tejże sytuacji, która rozważana być musi w oparciu o zobiektywizowane kryteria. W rozstrzyganym przypadku Sąd trafnie stwierdził, że niewskazanie przez skarżącego, kto udziela mu pomocy finansowej, w jakiej następuje to formie i zakresie, czyni sytuację dochodową strony niewyjaśnioną. Taka samo niewyjaśniona została przez skarżącego jego sytuacja majątkowa związana z posiadanymi nieruchomościami, w szczególności kwestie dotyczące ich przeznaczenia i wartości. To w interesie wnioskodawcy leży wykazanie, że jego przypadek uzasadnia odstąpienie od zawartej w art. 199 ustawy ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 91/09). Skoro w sprawie niniejszej niemożliwe okazało się ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, zarówno dochodowej jak i majątkowej, to tym samym uznać należało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 lutego 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić