II SA/Gd 441/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. K. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że jest studentem studiów dziennych, w związku z brakiem zatrudnienia, pozostaje na utrzymaniu ojca. Matka wnioskodawcy nie dokłada się do kosztów jego utrzymania ze względu na trwającą sprawę rozwodową. Wnioskodawca oświadczył, że jego ojciec pokrywa koszty wyżywienia w wysokości 2100 zł miesięcznie, spłaca kredyty walutowe w wysokości 800 zł miesięcznie, zaś reszta jego dochodu pokrywa koszty leczenia i nauki wnioskodawcy oraz koszty zamieszkiwania, jak również koszt kursu tańca, na który uczęszcza wnioskodawca w wysokości 700 zł miesięcznie. Opisując stan majątkowy swego ojca wnioskodawca podał, że jest on właścicielem szeregowca o pow. 170 mkw. o wartości 500.000 zł, mieszkania o wartości 160.000 zł oraz pojazdu samochodowego o wartości 600 zł. Wskazał nadto, że posiada oszczędności w kwocie 200 zł, zaś jego ojciec osiąga dochód z pracy w wysokości 3600 zł netto. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, ani innych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, w tym pojazdów mechanicznych. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę oświadczeń dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z przedstawionych przez wnioskodawcę oświadczeń wynikało, że nie spełnia on przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że ocenie w powyższym zakresie podlegała sytuacja majątkowa wnioskodawcy oraz pozostającego z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ojca. Jak to wynikało z treści wniosku na dochód rodziny wnioskodawcy – wobec braku jego zatrudnienia - składa się wynagrodzenie jego ojca za pracę w wysokości 3600 zł. Biorąc pod uwagę, że zadeklarowane przez wnioskodawcę koszty utrzymania, na które składają się koszty wyżywienia, spłaty kredytów oraz kursu tańca, na który uczęszcza wnioskodawca, wynoszą również 3600 zł, a w treści wniosku zadeklarowano nadto konieczność ponoszenia kosztów utrzymania mieszkania, leczenia i nauki wnioskodawcy, przyjąć należało, że sytuacja dochodowa rodziny wnioskodawcy nie została przedstawiona w sposób rzetelny i wiarygodny. Nie sposób bowiem z treści złożonych oświadczeń wywnioskować, z jakich środków ojciec wnioskodawcy pokrywa koszty mieszkania oraz koszty nauki i leczenia wnioskodawcy. Z powyższego wynika, że stałe wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym wnioskodawcy przekraczają kwotę uzyskiwanego w nim dochodu. Wnioskodawca nie wskazał przy tym źródła pokrycia innych niezbędnych wydatków, do których należy zaliczyć koszty leczenia, czy utrzymania mieszkania. W konsekwencji na podstawie wniosku niemożliwym było poczynienie jednoznacznych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Wyjaśnić nadto należy, że deklarowany obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony i jej ojca, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy. Spłata kredytów bankowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zobowiązania prywatnoprawne, jakimi są właśnie zobowiązania z tytułu kredytów, czy też związane z zakupem usług, jak np. kursu tańca, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem wnioskodawca przy wsparciu ojca, na którego utrzymaniu pozostaje, ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich jego ojciec pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych. Ponadto w treści wniosku wykazane zostało, że ojciec wnioskodawcy jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości budynkowej (szeregowiec o wartości 500.000 zł) oraz lokalu mieszkalnego o wartości 160.000 zł. Wyjaśnić w związku z tym należy, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl.). Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, LEX nr 1247208). Zaznaczenia w tym miejscu wymaga, że odnoszące się do strony wnioskującej o wsparcie okoliczności dotyczące jej sytuacji materialnej nie mogą budzić wątpliwości, bowiem jeśli takowe istnieją, brak jest podstaw do uwzględnienia żądania strony. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl) Z tych względów referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca nie przedstawił w sposób przekonywujący informacji wykazujących zasadność wniosku, to jest że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Nie została zatem w stosunku do wnioskodawcy spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.