II SA/Gd 46/09

Dnia 3 marca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2010 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 8 grudnia 2008 roku, nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: odrzucić zażalenie uczestników postępowania S. S. i Z. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 września 2009 roku, sygn. akt II SA/Gd 46/09 o przyznaniu skarżącemu M. W. prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 września 2009 roku, sygn. akt II SA/Gd 46/09 przyznano skarżącemu M. W. prawo pomocy przez ustanowienie adwokata. Uczestnicy postępowania S. S. i Z. S. w dniu 6 stycznia 2010 roku wnieśli pismo określone jako sprzeciw od powyższego postanowienia. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że z uwagi na treść pisma uczestników postępowania, Sąd uznał, że stanowiło ono zażalenie od opisanego na wstępie postanowienia w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy, albowiem intencją uczestników postępowania nie było zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego, lecz postanowienia sądu. Sprzeciw zaś służy wyłącznie od postanowień i zarządzeń wydanych przez referendarza sądowego. W ocenie Sądu zażalenie uczestników postępowania podlegało odrzuceniu jako wniesione przez osoby nieuprawnione. Zgodnie z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Stroną postępowania w sprawie udzielenia prawa pomocy jest wyłącznie osoba wnioskująca o jego udzielenie, a nie strony postępowania prowadzonego w trybie zwykłym, w związku z czym brak jest podstaw do żądania odpisów pism (w tym środków zaskarżenia) składanych w tym postępowaniu, celem doręczenia ich innym stronom postępowania, a wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na formularzu w jednym egzemplarzu. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy jest bowiem postępowaniem incydentalnym, różniącym się od postępowania prowadzonego w sprawie, inny jest jego cel i zakres (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2005 r. sygn. akt II OZ 655/05 oraz z dnia 21 lutego 2006 roku, sygn. akt II OZ 153/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd, podzielając dokonaną w ww. orzeczeniach interpretację pojęcia strony postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy uznał, że postępowanie to ma na celu zbadanie przesłanek wydatkowania przez Skarb Państwa za stronę kosztów sądowych i kosztów pomocy prawnej. Dotyczy ono w istocie wyłącznie stosunku między wnioskującym a Skarbem Państwa, udzielającym mu prawa pomocy. Związek niniejszego postępowania z postępowaniem głównym sprowadza się wyłącznie do zapewnienia stronie prawa do sądu, gwarantowanego w art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które to prawo mogłoby być ograniczone z uwagi na sytuację ekonomiczną strony, wyłączającą możliwość pokrycia kosztów związanych z sądową ochroną jej praw. Z istoty swej, wynik postępowania o przyznanie prawa pomocy nie dotyka interesów prawnych innych stron postępowania sądowoadministracyjnego, lecz jest ograniczony do sfery praw wnioskodawcy. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że przyznanie stronie prawa pomocy może mieć wpływ na ograniczenie uprawnień materialnych lub procesowych innych podmiotów postępowania. Przyznanie prawa pomocy wprowadza wyłącznie przewidzianą w ustawie możliwość zwolnienia strony z obowiązku pokrycia kosztów sądowych i kosztów zastępstwa prawnego i nie wiąże się z nałożeniem na inne strony jakichkolwiek obowiązków, w tym związanych z pokryciem kosztów, od których wnioskujący uzyskał zwolnienie. Z uwagi na swój charakter i cel, postępowanie to nie powinno, zdaniem Sądu, stanowić instrumentu osiągania przez przeciwników procesowych strony wnioskującej, korzyści procesowych polegających na zamknięciu tej stronie możliwości kontroli zaskarżonych aktów. Sprzeczność interesów stron tego postępowania winna być bowiem rozstrzygana na płaszczyźnie związanej z wniesioną skargą, a nie złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo wskazać należy, że ewentualna informacyjna funkcja pism innych stron postępowania sądowoadministracyjnego, posiadających dane o rzeczywistej, nieujawnionej przez wnioskodawcę, ze szkodą dla Skarbu Państwa, sytuacji majątkowej, może być zrealizowana we wszczętym przez Sąd z urzędu w trybie art. 249 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postępowaniu o cofnięcie przyznanego prawa pomocy. Przyznanie statusu strony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy innym osobom niż składająca wniosek jest zatem zbędne. W konsekwencji tego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy doręczane są wyłącznie stronie, która wnosiła o jego przyznanie. Za taką interpretacją pojęcia strony przemawiają również argumenty związane z koniecznością zapewnienia sprawności i szybkości postępowania sądowoadministracyjnego, którego celem jest kontrola działalności administracji publicznej. Przyznanie statusu strony postępowania o przyznanie prawa pomocy pozostałym stronom postępowania sądowoadministracyjnego prowadzi do sytuacji, w której w kwestii incydentalnej, nie związanej z istotą sporu, która to istota dotyczy badania prawidłowości zaskarżonego aktu, Sąd podejmuje szereg czynności zbędnych z punktu widzenia jej rozstrzygnięcia. Z uwagi na wielość stron postępowania sądowoadministracyjnego, istniejącą możliwość wnoszenia środków zaskarżenia (sprzeciwu i następnie zażalenia), konieczność doręczania uczestnikom postępowania środków odwoławczych i wymiany pism procesowych dochodzi do znacznego wydłużenia biegu postępowania. Niezasadne poszerzenie kręgu osób uprawnionych do kwestionowania orzeczeń w przedmiocie prawa pomocy prowadzi do przesunięcia punktu ciężkości toczonego sporu na kwestie majątkowe składającego wniosek. Jest to sprzeczne z istotą prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego i skutkuje ograniczeniem podstawowego prawa stron tego postępowania do szybkiego uzyskania rozstrzygnięcia oceniającego prawidłowość zaskarżonej decyzji. Za przyjętą powyżej interpretacją przemawia także fakt, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy bądź środkach zaskarżenia informacje dotyczą sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej strony, a więc sfery jej prywatności, chronionej art. 47 i 51 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Niewątpliwie osoba składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy godzić się musi z ujawnieniem tych informacji, które dostępne są dla sądu i stron w aktach sądowych. Wkraczanie w sferę jej prywatności winno jednak odbywać się wyłącznie w zakresie niezbędnym do realizacji założonego celu. Z punktu widzenia ochrony prawa do prywatności niewątpliwe znaczenie dla strony składającej wniosek, ma nie tylko treść i zakres ujawnionych informacji lecz również zakres i forma ich upowszechnienia. O ile złożenie przez stronę pism zawierających takie informacje do akt sądowych stanowi wymóg niezbędny do realizacji przysługującego stronie prawa do uzyskania prawa pomocy, to doręczanie tych pism wszystkim uczestnikom postępowania, których krąg jest w postępowaniu administracyjnym wielokrotnie bardzo szeroki i liczy po kilkadziesiąt osób, wykracza poza granice celu postępowania o przyznanie prawa pomocy. Stanowi ono zbędne rozpowszechnienie tych informacji i może mieć realny wpływ na podjęcie przez stronę decyzji o skorzystaniu z prawa pomocy. Rzeczywiste zagwarantowanie stronie prawa do sądu, polegać winno nie tylko na wprowadzeniu stosownej procedury poprzez przez instytucję przyznania prawa pomocy, lecz także takiej interpretacji jej przepisów, która zapewni realizację celu tej instytucji i nie będzie prowadzić do faktycznego ograniczenia tego prawa z przyczyn pozaprawnych. Powyższe okoliczności uzasadniały odrzucenie wniesionego zażalenia na podstawie art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako niedopuszczalnego z uwagi na wniesienie przez osoby nieuprawnione. Zgodnie zaś z art. 178 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Przepis ten, zgodnie z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosuje się odpowiednio do postępowania toczącego się na skutek zażalenia. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.