II SA/Gd 462/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi i skargi B. M., M. K.-Z. i M. K. na decyzję Wojewody z dnia 26 czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W następstwie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi G. K. wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawca podał, że jest osobą bezrobotną i pozostaje na utrzymaniu ojca, M. K.. Niczego nie posiada. Z uwagi na istniejące wątpliwości co do stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 17 listopada 2015 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia dokumentów i oświadczeń, których celem było ustalenie sytuacji majątkowej i bytowej rodziny wnioskodawcy. W wezwaniu wskazano skarżącemu, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 23 listopada 2015 r. (dowód: potwierdzenie odbioru w aktach sądowych). Skarżący żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył w przewidzianym terminie. Nie złożył także żadnych oświadczeń. W tym stanie uznano, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie takich okoliczności należy zatem do strony wnioskującej, która powinna w treści składanego formularza PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Prawa pomocy należy odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 ww. ustawy wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez skarżącego (wnioskodawcę) - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego obecnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też zarządzeniem z 28 września 2015 r. zwrócono się do wnioskodawcy o jego uzupełnienie wskazując, jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii złożyć. Podkreślić należy, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy w postaci niedostarczenia dokumentów bądź niezłożenia wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). W związku z postawą skarżącego zasadnym jest wskazanie stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawionego w postanowieniu z dnia 21 sierpnia 2013 r. wydanym w sprawie o sygnaturze II FZ 711/13 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W jego uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał wprost, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie m.in. osobom fizycznym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Jednakże wykonanie tego prawa poprzez przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez osobę ubiegającą się o nie swojej trudnej sytuacji finansowej. W sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od tego obowiązku nie można wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnąć pozytywnie. W takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Jeżeli zaś wnioskodawca uchyla się od należytego i wiarygodnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej przedstawiając dane dotyczące tej sytuacji w sposób selektywny referendarz sądowy nie ma jakichkolwiek podstaw do wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Należy mieć bowiem na uwadze, że referendarz sądowy nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy w jakikolwiek sposób domniemywać . W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, o czym orzeczono jak w sentencji postanowienia.