II SA/Gd 466/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 6 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi C. B. i F. B. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej . z dnia 31 marca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego pozwolenia wodnoprawnego postanawia odmówić przyznania F. B. prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Skarżący F. B. wnioskiem z dnia 15 lipca 2010 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną C. Małżonkowie utrzymują się jedynie z emerytury wnioskodawcy w wysokości 1640,74 zł. Skarżący oświadczył, iż 978 zł wynoszą ich miesięczne stałe wydatki (lekarstwa i porady lekarskie, opłata za elektryczność, gaz, podróże do Główczyc, koszty zakupu prasy, książek i artykułów papierniczych, koszty utrzymania dwóch kotów, podatek rolny i od nieruchomości działki nr 118/1 w G., koszty przesyłek poleconych z potwierdzeniem odbioru oraz spłata pożyczki gotówkowej). Pozostałą kwotę 662,76 zł skarżący przeznaczają na wyżywienie, środki czystości, odzież oraz obuwie. Wnioskodawca oświadczył również, iż posiada działkę o nr 118/1 w G. o powierzchni 0,1229 m2 i nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Z dołączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumentów wynika ponadto, iż żona C. B. nie figuruje w ewidencji emerytalno – rentowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast z zaświadczenia wydanego przez Spółdzielnię Mieszkaniową "C." wynika, iż mieszkanie przy ulicy W. w S. należy do A. B. (syna wnioskodawcy) a C. i F. B. mieszkają w tym mieszkaniu w charakterze członków rodziny. Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych wnioskodawcy referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca nadesłał do Sądu pismo, w którym oświadczył, że wraz z zoną C. prowadzą odrębne gospodarstwo domowe i z przymusu zajmują pokój o powierzchni 9, 57 m2. A. B. oraz M. B. prowadzą samodzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca stwierdził, iż ich obecne warunki życiowe niewiele różnią się od tych z 1940 roku, kiedy został zesłany na Sybir. Strona nie dołączyła do pisma żądnych przez referendarza dokumentów przedstawiających stałe miesięczne wydatki, stwierdzając, iż zostały przedstawione na urzędowym formularzu PPF. Skarżący nie nadesłał również wyciągów z kont bankowych, nie złożył oświadczenia o ich nieposiadaniu, nie przedstawił również sytuacji finansowej syna i synowej, z którymi wspólnie zamieszkują, nie ustosunkował się do pytania referendarza o to, czy w mieszkaniu są zamontowane oddzielne liczniki dla odrębnych gospodarstw domowych, a także do pytania o posiadane pojazdy mechaniczne. Wniósł jedynie o uchylenie w tym zakresie zarządzenia referendarza sądowego. Wobec braku współdziałania strony w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2010 roku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Na powyższe postanowienie, w ustawowym terminie, F. B. wniósł sprzeciw. Zdaniem skarżącego postanowienie referendarza sądowego zostało wydane z naruszeniem art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez niezgodną z prawem ocenę sytuacji materialnej, mającą istotny wpływ na wydanie zaskarżonego postanowienia. Skarżący podniósł, iż w sposób wyczerpujący uzasadnił wniosek oraz załączył dowody na ich potwierdzenie. W wielu sprawach przed WSA w Gdańsku był zwalniany od kosztów sądowych w całości i na podstawie identycznego jak w niniejszej sprawie wniosku i dowodów. Ponadto skarżący wskazał, iż nieprawdą jest, że prowadzą wspólne gospodarstwo z synem i rzekomą synową. Oświadczył, iż nie mają synowej. Syn i córka są stanu wolnego i nie ma podstaw aby sprawdzać ich stan majątkowy, gdyż przeczy temu ustawa o ochronie danych osobowych. Skarżący nie darowali mieszkania synowi i rzekomej synowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej p.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2010 r. utraciło moc. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy przechodzi do właściwości sądu. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym - stosownie do art. 246 § 3 ustawy – ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z tymże pełnomocnikiem. Z kolei, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady osobistego ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., to rzeczą skarżącego jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Analizując okoliczności podniesione przez wnioskodawcę we wniosku, w piśmie z dnia 23 sierpnia 2010 r. oraz w sprzeciwie, Sąd uznał, iż F. B. nie wykazał, iż nie ma realnych możliwości finansowych pozwalających mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, przez co nie spełnił przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wnioskodawca wykazał niespornie, iż miesięczny dochód jego rodziny wynosi 1640,78 zł., posiada nieruchomość – działkę nr 118/1 w G. o powierzchni 0,1229 m2. Natomiast stałe miesięczne wydatki wnioskodawca wyliczył na kwotę 978 zł. Przede wszystkim należy wskazać, że skarżący wezwany przez referendarza sądowego do przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację majątkową jego oraz innych osób, z którymi wraz z żoną mieszka w jednym lokalu mieszkalnym, nie złożył wymaganych dokumentów, na podstawie których można by ustalić rzeczywistą sytuację finansową, związaną z kosztami utrzymania rodziny. Skoro bowiem strona twierdzi, iż nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). Opisane wyżej pisemne odpowiedzi strony na wezwanie Sądu nie zmierza w żaden sposób do wyjaśnienia pojawiających się wątpliwości, gdy tymczasem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż spełnia wymogi niezbędne do przyznania mu prawa pomocy. Ponieważ skarżący w niniejszej sprawie nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie faktycznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania rodziny, to tym samym uniemożliwił ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby wiązać się z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (por. także postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006 r., III SA/Wa 967/06, niepubl.). Warto wskazać, że dostępność do Sądu z natury rzeczy wymaga posiadania środków finansowych, stąd też dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swoich dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały by się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 753/09, LEX nr 552409). Dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie ma istotnego znaczenia podnoszona przez skarżącego okoliczność przyznania mu prawa pomocy w innych sprawach. Nie do przyjęcia byłaby, bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie konkretnych okoliczności dotyczących tego wniosku, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w innej sprawie przez inny skład orzekający. Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem Sądu, należy stwierdzić, że zarówno osiągane dochody jak i posiadany majątek, nie uzasadniają twierdzenia o niemożności poniesienia przez skarżącego jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Sąd stwierdził, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest dobra, osiąga stałe zarobki, które może przeznaczyć na zaspokojenie swoich potrzeb. Odwołując się do wniosku skarżącego o ustanowienie radcy prawnego Sąd wskazuje, że ustanowienie radcy prawnego powinno następować jedynie wówczas, gdy istnieje niebezpieczeństwo, że brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi jednak w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art.134 § 1i art. 140 § 1 (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 24 maja 2006 r., II SA/Lu 603/05, niepubl.). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.