II SA/Gd 486/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: odmówić wnioskodawcy B. M. przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z 7 września 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF (data wpływu do sądu: 15 września 2016 r.), skarżący B. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie utrzymują się z renty skarżącego w wysokości 1360 zł oraz prac dorywczych, z których osiąga on miesięczny dochód około 600 – 1000 zł. Żona wnioskodawcy nie osiąga żadnych dochodów. Małżonkowie mieszkają w mieszkaniu o powierzchni 38 m2. Wraz z nimi mieszka tam córka z mężem i synkiem, jednak prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Oprócz ww. mieszkania, majątek małżonków stanowi działka o powierzchni 400 m2 w gminie Cz. oraz dwa garaże w G. Skarżący oświadczył, że zaciągnął pożyczkę w SKOK w kwocie 5000 zł, którą spłaca z bieżących dochodów. Nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych. Miesięczne wydatki tytułem kosztów utrzymania, takich jak czynsz prąd, telefon, żywność, spłata pożyczki wnioskodawca określił na łączną kwotę 1700 zł w skali miesiąca. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy i jego żony, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 20 września 2016 r. wezwano go do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – szeregu dokumentów i oświadczeń (w tym np.: wyciągów z kont bankowych, oświadczenia, czy wnioskodawca osiąga dochód z wynajmu dwóch garaży w G., czy jego małżonka posiada status osoby bezrobotnej, itp.) , których celem było doprecyzowanie oświadczeń wnioskodawcy zawartych we wniosku oraz ich udokumentowanie. W wezwaniu powyższym zawarto nadto pouczenie, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Niniejsze wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone 27 września 2016 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia do akt sprawy nie wpłynęły jakiekolwiek dokumenty źródłowe oraz oświadczenia wymagane ww. zarządzeniem referendarza sądowego. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., powoływana dalej jako p.p.s.a.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek przytoczyć i udokumentować okoliczności wskazane w ww. przepisie, tj. w tym przypadku - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonywana jest ocena, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na fakt, że na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca w żaden sposób nie odpowiedział, mimo pouczenia o skutkach jego niewykonania, referendarz nie jest w stanie zweryfikować ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Wnioskodawca nie wyjaśnił m.in. czy jego żona posiada status osoby bezrobotnej, nie udokumentował wysokości swoich świadczeń, nie wyjaśnił, czy w związku z faktem posiadania dwóch garaży – czerpie z nich jakiekolwiek pożytki, nadto nie złożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, ani dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody (zeznań podatkowych, zaświadczeń o wysokości dochodów własnych ani małżonki). Nie udokumentował również swojego zadłużenia z tytułu zaciągniętej umowy pożyczki. Uniemożliwia to uwzględnienie wniosku, gdyż nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF stwierdzenia wnioskodawcy, że jego sytuacja rodzinna i majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie pokryć kosztów niniejszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.