II SA/Gd 494/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok (spr.) Sędzia NSA Barbara Skrzycka – Pilch Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2008 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 marca 2008 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 4 lutego 2008 r., nr [...]. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta, decyzją z dnia 4 lutego 2008 r., na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228, poz. 2255 ze zm.), odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz W. G. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 23 stycznia 2008 r. W. G. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem – Ł. G. Do wniosku dołączone zostało zaświadczenie, że Ł. G. jest uczniem drugiej klasy Szkoły Podstawowej i przebywa w internacie Ośrodka Szkolono-Wychowawczego. Zgodnie z treścią zaświadczenia uczeń przebywał w internacie w dni nauki szkolnej zgodnie z kalendarzem roku szkolnego. Objęty był całodobowa opieką przez 3 dni w tygodniu (wtorek, środa, czwartek), oraz częściową w poniedziałek i piątek. Mając na względzie zebrany w sprawie materiał dowodowy organ wyjaśnił, że zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym i korzysta w nim z całodobowej opieki, przy czym nie ma znaczenia ilość dni w tygodniu w które ta opieka jest sprawowana. W ocenie organu osoba starająca się o świadczenie pielęgnacyjne powinna dołączyć do wniosku zaświadczenie o nieskorzystaniu w ogóle z takiej opieki. Wnioskodawczyni takiego zaświadczenia nie złożyła, zaś z przedłożonego przez nią dokumentu wynikało, że syn objęty jest całodobową opieką w ośrodku, w który przebywa. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła W. G. żądając jej uchylenia i ponownego rozpoznania sprawy. Nie zgodziła się z przedstawioną przez organ interpretacją przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreśliła, że z treści przedmiotowego przepisu jednoznacznie wynika, że ustawodawca miał na myśli zapewnienie opieki całodobowej przez 5 dni w tygodniu. Natomiast z zaświadczenia wydanego przez Ośrodek Szkolno-Wychowawczy wynika, że taka opieka jest sprawowana przez Ośrodek jedynie przez 3 dni. Na potwierdzenie swojej argumentacji powołała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2005 r., (sygn. akt I SA/Wa 703/05), zgodnie z którym o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza okoliczność, czy placówka, w której przebywa dziecko, zapewnia całodobową opiekę przez przynajmniej 5 dni w tygodniu, nie zaś sytuacja faktyczna związana z okresem rzeczywistego przebywania dziecka w placówce. Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów art. 7 i 77 k.p.a., poprzez nie uwzględnienie w rozstrzygnięciu całokształtu materiału dowodowego. Wskazała także na niezgodne z treścią art. 6 k.p.a. działanie organu, poprzez interpretację przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób przeczący literze prawa i w oderwaniu od całej ustawy. W ocenie odwołującej się organ interpretując przepis powinien był uwzględnić na równi tekst prawa i społeczny sens ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 marca 2008 r., na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium uznało, że regulacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku pobytu osoby wymagającej opieki w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym i korzystania w nim z całodobowej opieki, bez względu na ilość dni w tygodniu w których opieka ta jest sprawowana. Jedynie w razie konieczności kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji ustawa wskazuje konieczność sprawowania opieki przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Ponadto organ podkreślił, że wyodrębnienie w ustawie specjalnych ośrodków szkolno - wychowawczych nastąpiło wraz ze zmianą ustawy obowiązującej od dnia 6 lipca 2007 r. i od tego momentu, w ocenie organu, decydujące znaczenie dla przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego ma fakt czy specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy zapewnia całodobową opiekę. Skargę na powyższą decyzję wniosła W. G. żądając jej uchylenia, oraz uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, wskazując na naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz przepisów prawa materialnego - § 29 oraz § 32 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005 r. (Dz.U. nr 52, poz. 467), oraz art. 3 pkt 7, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2005 r. o świadczeniach rodzinnych (DZ.U. z 2006 r., nr 139 poz. 992 ze zm.) poprzez ich błędną wykładnię przejawiającą się w interpretacji, że Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy zapewnia wychowankom "całodobową opiekę" podczas pobytu wychowanka, bez względu na okoliczność ile dni w tygodniu opieka ta jest sprawowana, co automatycznie wyłącza możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca ponowiła argumentację faktyczną i prawną zawartą w odwołaniu, ponadto dodała, że organ drugiej instancji błędnie zastosował w sprawie przepis § 29 i 32 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005 r.. W jej ocenie, zgodnie z § 29 rozporządzenia, dzieci i młodzież przyjmuje się do specjalnego ośrodka szkolno - wychowawczego na rok szkolny, etap edukacyjny lub okres nauki w szkole, wskazany w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, przy czym pobyt wychowanka w takim ośrodku może trwać do czasu ukończenia przez niego 24 roku życia lub dłużej, jeżeli ośrodek dysponuje wolnymi miejscami - za zgodą organu prowadzącego. Zdaniem skarżącej, pobyt w ośrodku szkolno - wychowawczym, na który to powołuje się w decyzji odmownej organ drugiej instancji, obejmuje przypadki wskazane w pkt 2 i § 29 rozporządzenia. Nie miał jednak zastosowania w niniejszej sytuacji, ponieważ wobec małoletniego orzeczono obowiązek kształcenia i konieczność rewalidacji, a to z kolei musi się odbywać w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). W przedmiotowej sprawie skarga jest zasadna. Przedmiotem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie było ustalenie, czy skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem Ł. w sytuacji, gdy przebywa on w Ośrodku Szkolno – Wychowawczym dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej. Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 6 lipca 2007 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie zaś do przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym i korzysta w nim z całodobowej opieki albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej. Ośrodek w którym przebywa syn wnioskodawczyni jest specjalnym ośrodkiem szkolno – wychowawczym, a więc szkołą w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych ( art. 3 pkt 18 ). Stosownie do § 23 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz.U. nr 52, poz. 467 ze zm.) wydanego na podstawie art. 71 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm. ) specjalne ośrodki szkolno – wychowawcze prowadzone są dla dzieci i młodzieży, które z powodu niepełnosprawności nie mogą uczęszczać do szkoły w miejscu zamieszkania. Zgodnie natomiast z § 32 ust. 1 w zw. z § 33 ust 1 tego rozporządzenia ośrodki takie prowadzą działalność przez cały rok szkolny jako placówka, w której są przewidziane ferie szkolne, zapewniając w tym czasie wychowankom całodobową opiekę. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, iż Ośrodek w którym przebywa syn wnioskodawczyni jest placówką, która powinna zapewniać Ł. G. całodobową opiekę przez cały rok szkolny. Wątpliwości dotyczą natomiast tego, czy Ośrodek ten taką opiekę zapewnia. W niniejszej sprawie brak jest prawidłowych ustaleń organów w tym przedmiocie. Organy nie uwzględniły treści pisma wyjaśniającego Dyrektora Ośrodka z dnia 3 października 2007 r., w którym wskazano, iż uczniowie tej placówki są objęci całodobową opieką jedynie przez cztery dni w tygodniu – poniedziałek, wtorek, środa i czwartek, a w pozostałe dni jedynie tzw. opieką częściową. Treść pisma przeczy ustaleniom organów w kwestii zapewnienia przez Ośrodek całodobowej opieki. Organy nie wyjaśniając wątpliwości, czy Ośrodek Szkolno – Wychowawczy dla Dzieci Niepełnosprawnych jest placówką zapewniającą całodobową opiekę nie wyjaśniły należycie sprawy stosownie do przepisów art. 7 i 77 kpa. W wydanych decyzjach organy administracji wbrew obowiązkom wynikającym z art. 80 kpa i 107 § 3 kpa nie odniosły się nawet do treści powyższego pisma Dyrektora Ośrodka, która pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach. W związku z powyższym w niniejszej sprawie organy odmawiając przyznania świadczenia powinny wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, iż Ośrodek, w którym przebywa syn wnioskodawczyni jest placówką zapewniającą całodobową opiekę zgodnie z przepisami prawa. Dopiero bowiem możliwość umieszczenia dziecka w ośrodku zapewniającym taką opiekę stwarza skarżącej sytuację pozwalająca na nie rezygnowanie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Należy bowiem wskazać, iż dla zastosowania dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mają znaczenia w sprawie indywidualne uzgodnienia dotyczące opieki nad dzieckiem dokonane pomiędzy szkołą a rodzicem ( opiekunem ) dziecka lecz wyłącznie hipotetyczna możliwość zapewnienia przez ten Ośrodek opieki przez cały tydzień, co umożliwia podjęcie zatrudnienia. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego łączy się ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dziecka, oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wówczas, wskutek niemożliwości podjęcia przez matkę, ojca lub opiekuna dziecka pracy zarobkowej, świadczenie to pozwala na uzyskanie skromnych środków utrzymania, rekompensując niemożliwość ich uzyskania poprzez zatrudnienie. W tej sytuacji okolicznością wyłączającą możliwość uzyskania takiego świadczenia jest jedynie tak sytuacja, w której leczeniem, rehabilitacją i edukacją dziecka zajmują się inne osoby (rodzina zastępcza), lub wyspecjalizowane jednostki. Przy czym opieka ta powinna być sprawowana w sposób umożliwiający podjęcie przez opiekuna pełnego zatrudnienia, to znaczy przez cały tydzień (we wszystkie dni ). W przedmiotowej sprawie organy nie ustaliły, że taka sytuacja w istocie ma miejsce. Pomimo obowiązku wynikającego z § 32 ust. 1 w zw. z § 33 ust 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach, z treści pisma Dyrektora Ośrodka z dnia 3 października 2007 r., wynika, iż uczniowie tej placówki są objęci całodobową opieką jedynie przez cztery dni w tygodniu – poniedziałek, wtorek, środa i czwartek. Nie można uznać, że sytuacja ta pozwala na podjęcie skarżącej pracy. Powyższe uchybienia uzasadniają uchylenie wydanych w sprawie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). Ponownie rozpoznając sprawę organy ustalą jednoznacznie m. in. na podstawie statutu Ośrodka czy jest on placówką zapewniającą całodobową opiekę przez cały tydzień. Stosownie bowiem do przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005 r. w sprawie ramowych statutów placówek publicznych ( Dz. U. Nr 52, poz. 466 ) to właśnie statut Ośrodka określa jego organizację i warunki pobytu w nim wychowanków ( § 2 - § 7 ). Należy zauważyć, iż istotą i celem świadczenia pielęgnacyjnego jest finansowa pomoc tym rodzicom, którzy z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oczywistym jest, iż w sytuacji gdy dziecko wymagające opieki przebywa w placówce, która może mu zapewnić właściwą opiekę nie zachodzi konieczność rezygnacji z zatrudnienia. Jak wskazano wyżej, bez znaczenia dla sprawy są indywidualne uzgodnienia dotyczące czasu sprawowania przez Ośrodek opieki nad synem Ł. dokonane pomiędzy dyrekcją szkoły a wnioskodawczynią, jak również okoliczności związane z dowożeniem i odbiorem syna ze szkoły, a uwarunkowane prawdopodobnie jego planem zajęć szkolnych. Okoliczności te wobec treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mogą być brane pod uwagę. Okolicznością decydującą o zastosowaniu powyższego przepisu jest wyłącznie fakt, czy Ośrodek w którym przebywa syn wnioskodawczyni jest placówką zapewniającą całodobową opiekę.