II SA/Gd 496/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 22 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący F. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym formularzu PPF ww. podał, że wraz z żoną z tytułu świadczeń rentowych generuje dochód miesięczny netto na poziomie 1.745,77 zł. Z kwoty tej wnioskodawca ponosi wydatki związane z bieżącym utrzymaniem w kwocie przekraczającej 1.000 zł (koszty leczenia: 200 zł; opłaty: woda: 250 zł; energia elektryczna: 470 zł; gaz: 50 zł; media: 110 zł). Zgodnie ze złożonym oświadczeniem skarżący oraz jego żona nie posiadają nieruchomości, jakichkolwiek oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Z uwagi na fakt, iż ww. oświadczenia zawarte w formularzu PPF okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 30 września 2015 r., wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: - wyciągu z posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków i lokat bankowych – w tym konta i lokat dewizowych – z okresu ostatnich trzech miesięcy z uwzględnieniem aktualnego salda tychże rachunków, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu; - udokumentowania wydatków ponoszonych na własne utrzymanie, w tym opłat za media; w odpowiedzi wnioskodawca winien był przedłożyć stosowne imienne rachunki wystawione na wnioskodawcę lub jego małżonkę oraz rachunki związane z kosztami leczenia, rehabilitacji i zakupami leków; - dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych świadczeń rentowych przez wnioskodawcę i jego małżonkę; - kopii zeznania podatkowego złożonego do urzędu skarbowego w 2015 r. przez wnioskodawców; - przedstawienia nakazu podatkowego dotyczącego posiadanych nieruchomości i wskazania czy z tytułu posiadanych nieruchomości wnioskodawca otrzymuje środki unijne; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien był wskazać ich roczną kwotę; - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (z podaniem marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości). Wskazane powyżej zarządzenie zostało wydane na podstawie art. 255 w zw. z art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Wnioskodawca został jednocześnie pouczony, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Stosowne wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone w dniu 5 października 2015 r. (dowód: potwierdzenie odbioru - akta sprawy - k. 43). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo datowane na dzień 13 października 2015 r., w którym wskazał, że nie rozumie powodu do ujawnienia wszystkich żądanych informacji. Ponadto wnioskodawca wskazał, że wezwanie w przedmiocie przedłożenia dokumentacji źródłowej poczytuje jako formę dręczenia. W tym stanie uznano, co następuje. Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższa regulacja normatywna determinuje przyjęcie, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Z oczywistych względów pozytywne rozstrzygnięcie w ww. zakresie zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez podmiot wnioskujący udowodnione. Mając na uwadze powyższą regulację jak i ww. okoliczności faktyczne, w tym fakt zignorowania wydanego zarządzenia w przedmiocie przedstawienia określonych oświadczeń i dokumentów źródłowych stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, wyłączną sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że wydając zarządzenie z dnia 30 września 2015 r. referendarz sądowy starał się ułatwić wnioskodawcy uświadomienie całokształtu prawnie doniosłych okoliczności mających wpływ na finalne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. W związku z tym w wydanym zarządzeniu wskazano precyzyjnie, jakie okoliczności wymagają jedynie złożenia przez wnioskodawcę określonego oświadczenia, a jakie przedstawienia dokumentów źródłowych. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który jako podstawa do wydania ww. zarządzenia miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na fakt, iż stosowne wezwanie referendarza sądowego zostało przez wnioskodawcę a limine zakwestionowane referendarz nie jest w stanie zweryfikować bardzo ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Nie wiadomo m.in., jak wygląda rzeczywista relacja wysokości dochodów wnioskodawcy i jego żony do comiesięcznych kosztów utrzymania dwuosobowej rodziny. Nie wiadomo ponadto, czy wnioskodawca i jego żona posiadają jakiekolwiek oszczędności pieniężne, które mogą być przeznaczone na koszty prowadzonego postępowania. Odnosząc się do twierdzeń wnioskodawcy zawartych w piśmie z dnia 13 października 2015 r. należy wskazać, że przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie może mieć z kolei miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym domniemywać, zwłaszcza, gdy wnioskodawca podaje selektywne informacje w przedmiocie aktualnej sytuacji materialnej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Istniejące rozbieżności, nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Abstrahując od ww. postawy samego wnioskodawcy należy również wskazać, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i stosowane może być jedynie względem podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, to jest bezrobotnych bez prawa do zasiłku czy osób korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Analiza ww. pobieżnych danych zawartych w formularzu PPF nie daje jakichkolwiek podstaw do uznania, że wnioskodawca jako osoba generująca comiesięczne, stałe dochody do którejkolwiek z ww. kategorii podmiotów może być zaliczony. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.