II SA/Gd 497/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok po rozpoznaniu w dniu 21 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji w sprawie zatwierdzenie projektu podziału nieruchomości postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 27 maja 2010 r. E. K. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 12 maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji w sprawie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości. Następnie wnioskiem z dnia 2 sierpnia 2010 r. wystąpił do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, zaś syn i córka maja oddzielne gospodarstwa domowe. Źródłem utrzymania małżonków są, wedle oświadczenia, ich emerytury w kwocie 3503,97 zł miesięcznie łącznie (netto), przy czym z emerytury wnioskodawcy ZUS potrąca co miesiąc 689 zł miesięcznie na powstałe zaległości. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawca posiada majątek w postaci domu o powierzchni 102 m2 oraz nieruchomości rolnej. Poza powyższymi nieruchomościami, wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Do wniosku załączono wyciąg z osobistego konta bankowego wnioskodawcy, z którego wynika, że w dniu 31 lipca 2010 r. saldo na rachunku wynosiło 7,73 zł. Jak oświadczył skarżący, innych rachunków bankowych niż wskazany, nie posiada. Ponadto do wniosku załączono wykaz wydatków miesięcznych na gospodarstwo domowe, z którego wynika, że stałe miesięczne koszty na energię, telefony, gaz, wodę ścieki, lekarstwa, kredyt remontowy, aparat słuchowy, zajęcie emerytury przez ZUS stanowią koszt rzędu 2628 zł miesięcznie. Pismem z dnia 18 sierpnia 2010 r. E. K. zobowiązany został do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: 1) wskazania w jakiej wysokości koszty utrzymania domu ponoszą dzieci wnioskodawcy, w jaki sposób jest to rozliczane, 2) wskazania, czy córka M. zamieszkuje sama w domu wnioskodawcy czy z mężem, gdzie jest zatrudniona i w jakiej wysokości osiąga dochody, 3) wskazania czy syn M. dalej prowadzi działalność gospodarczą, bądź gdzie jest zatrudniony, w jakiej wysokości osiąga dochody, 4) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego lub domowników pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej). W odpowiedzi na wezwanie E. K. oświadczył, że jego syn M. prowadzi działalność gospodarczą w pomieszczeniach gospodarczych, które znajdują na terenie nieruchomości skarżącego. Syn opłaca podatek od nieruchomości za dom mieszkalny i pomieszczenia gospodarcze oraz opłaca rachunki za wodę i wywóz nieczystości stałych. Założył rodzinę i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Córka M. również prowadzi ze swoim mężem oddzielne gospodarstwo domowe i mieszka oddzielnie od rodziców. Sam wnioskodawca jest właścicielem samochodu marki VW Golf rocznik 1982 o wartości około 2000 zł oraz współwłaścicielem Nissana Primery 1,6 rocznik 1992 o wartości około 3000 zł. Ponownie wezwany do wyjaśnienia wątpliwości związanych ze swym stanem majątkowym, w szczególności dotyczących posiadanych nieruchomości oraz do nadesłania wyciągów z konta bankowego z ostatnich trzech miesięcy (a nie tylko dokumentu obrazującego saldo w dniu 31 lipca 2010 r.) wnioskodawca nadesłał pismo, w którym wskazał, że nie prowadzi działalności z synem, a utrzymuje się wyłącznie z emerytury. Wyciąg z konta bankowego nadesłał już wcześniej. Natomiast w odniesieniu do posiadanych nieruchomości wskazał, że posiada dwie nieruchomości budynkowe – dom o powierzchni 102 m2 oraz ½ udziałów w budynku, tj. 3 mieszkania po 49 m2, które wymagają remontów. Postanowieniem z dnia 20 września 2010 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy E. K. W uzasadnieniu swojego sprzeciwu wnioskodawca ponownie powołał się na swoją trudną sytuację materialną wnosząc o przyznanie prawa pomocy. Podkreślił, że opłacił już wpis sądowy w dniu 7 lipca bieżącego roku natomiast nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego. Przyznanie mu adwokata jest natomiast konieczne z uwagi na zawiłość sprawy. Dodał, że jego dochody obciążone są różnymi zobowiązaniami, więc w rzeczywistości są one niższe od tych wskazanych we wniosku. Okoliczności te w pełni uzasadniają przyznanie mu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) dalej jako P.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zatem inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, natomiast Sąd nie musi prowadzić postępowania dowodowego i z własnej inicjatywy dążyć do zdobycia dokumentów potwierdzających okoliczności, na które powołuje się E. K. Jak wynika z dowodów zgromadzonych w sprawie wnioskodawca osiąga wraz z żoną regularne i wcale nie niskie dochody w kwocie 3503,97 zł miesięcznie, łącznie (netto). Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, synem i córką. Syn M. partycypuje w kosztach utrzymania wnioskodawcy, gdyż prowadzi działalność gospodarczą w pomieszczeniach gospodarczych znajdujących się na terenie nieruchomości skarżącego, i opłaca podatek od nieruchomości za dom mieszkalny i pomieszczenia gospodarcze, rachunki za wodę i wywóz nieczystości stałych. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawca posiada majątek w postaci domu o powierzchni 102 m2 oraz nieruchomości rolnej. Jest też właścicielem samochodu marki VW Golf rocznik 1982 o wartości około 2000 zł oraz współwłaścicielem Nissana Primery 1,6 rocznik 1992 o wartości około 3000 zł. Jest też właścicielem mieszkań po 49 m2, które jednak wymagają remontów. W ocenie Sądu trudno uznać, iż osiąganie regularnych dochodów oraz posiadanie przez wnioskodawcę znacznego majątku, nawet jeśli wymaga on znacznych nakładów (np. na remont mieszkania) stanowić może podstawę do zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że "sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Co istotne, posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia" (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 563/09, LEX nr 574123). W związku z powyższym uznano, że E. K. nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak bowiem wskazano powyżej, prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, przewidzianą dla osób, które są ubogie, w szczególności – na skutek wydarzeń losowych – pozbawione majątku i dochodów. Przedłożone dokumenty wskazują zaś, że wnioskodawca, posiadając stałe miesięczne dochody oraz majątek w postaci domu i trzech mieszkań, nie należy do takiej grupy osób. Na marginesie wspomnieć należy, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, stąd też dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.