II SA/Gd 497/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia określonych obowiązków w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. R. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że jest nie pracuje i zajmuje się opieką nada niepełnosprawną matką. Nie wskazał żadnych osób wspólnie prowadzących z nim gospodarstwo domowe. Oświadczył, że wraz z żoną są współwłaścicielami domu o pow. 397 m2 o wartości 450.000 zł. Jako dochody wskazał emeryturę T. P. w wysokości 1100 zł, zaś koszty zobowiązań i stałych wydatków określił na 600 zł. Wskazał nadto jako wierzytelność kwotę 70.000 zł kredytu. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem referendarza sadowego z dnia 20 września 2016 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych małżonków za rok 2015 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których są gromadzone środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie od 1 czerwca 2016 r.; w przypadku gdy małżonkowie nie posiadają kont bankowych – oświadczenia o ich nieposiadaniu; c) oświadczenia, czy skarżący ma status osoby bezrobotnej; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); d) dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury małżonki (w kwocie netto); e) oświadczenia małżonki w przedmiocie posiadanych przez nią składników majątku, o których mowa w rubryce 7 formularza PPF; f) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie od 1 lipca br. kosztów utrzymania (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, RTV, telefon, internet itp.); g) oświadczenia, czy wpisana przez skarżącego w rubryce 7.2.3. kwota 70 tys. zł z tytułu kredytu to kredyt udzielony przez skarżącego (wierzytelność skarżącego), czy też kredyt zaciągnięty przez skarżącego (zobowiązanie skarżącego); w przypadku, gdy kwota ta stanowi wierzytelność skarżącego – złożenia oświadczenia, czy jest on spłacany przez dłużnika w ratach a jeśli tak, to w jakiej wysokości miesięcznie; jeżeli zaś jest to kredyt zaciągnięty przez skarżącego – przedłożenia dowodu obrazującego aktualny stan zadłużenia z tego tytułu oraz wysokość jego miesięcznej spłaty. W wezwaniu powyższym zawarto nadto pouczenie, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Przedmiotowe wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone w dniu 26 września 2016 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia do akt sprawy nie wpłynęły jakiekolwiek dokumenty źródłowe oraz oświadczenia wymagane ww. zarządzeniem referendarza sądowego. W piśmie z dnia 6 października 2016 r. wnioskodawca wyjaśnił, że ze względu na trudną sytuację rodzinną związaną z koniecznością opieki nad matką, która wymaga ciągłej opieki, nie miał możliwości zebrania i dostarczenia wskazanych dokumentów. W związku z tą sytuacją zaciągnął pożyczkę i dokonał przelewu kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonywana jest ocena, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na fakt, że na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca w żaden sposób nie odpowiedział, referendarz nie jest w stanie zweryfikować bardzo ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Wnioskodawca nie wyjaśnił m.in. czy posiada status osoby bezrobotnej, nie udokumentował wysokości świadczenia emerytalnego T. P., wysokości ponoszonych wydatków w skali miesiąca na utrzymanie siebie i rodziny, nadto nie złożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody (zeznań podatkowych, zaświadczeń o wysokości dochodów własnych ani małżonki). Dodatkowo nie wyjaśnił, czy kwota 70.000 zł kredytu powinna być potraktowana jako wierzytelność, czy też zadłużenie wnioskodawcy. Wnioskodawca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, nie przedstawił referendarzowi sądowemu opisanych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, więc nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Wnioskodawca został pouczony, jakie dokumenty i oświadczenia oraz w jakim celu ma złożyć, a pomimo to dokumentów i oświadczeń takich nie przedstawił. Uniemożliwia to uwzględnienie wniosku, albowiem nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF stwierdzenia wnioskodawcy, że jego sytuacja rodzinna i majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie pokryć koszty postępowania. Wyjaśnienie zawarte w piśmie z dnia 6 października 2016 r. nie mogło zostać uwzględnione, albowiem przedstawione okoliczności dotyczące konieczności sprawowania opieki nad bliską osobą nie znoszą obowiązku przedłożenia żądanych oświadczeń i dokumentów. Inicjatywa w tym zakresie, jak wyżej wyjaśniono, obciąża całkowicie wnioskodawcę, a referendarz sądowy nie ma podstaw, aby prowadzić dochodzenie w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.