II SA/Gd 503/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. G. i H. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z ich skargi na decyzje Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 30 czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści wniesionej skargi E. G. i H. G. wnieśli o zwolnienie ich od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych wskazując, że nie są ich w stanie ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie. W dniu 12 października 2015 r. (data złożenia formularza w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku) na złożonym formularzu podtrzymali wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawcy podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Posiadają mieszkanie o pow. 31 m2 i wartości 70 tys. zł. W uzasadnieniu wniosku wskazali na trudną sytuacje zdrowotną, wymagającą kolejnych zabiegów i stałych wizyt i przyjmowania leków. Oświadczyli, że oboje uprawnieni są do świadczeń emerytalnych, które miesięcznie stanowią kwotę 3427,08 zł netto. Z uwagi na istniejące wątpliwości co do stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawców, zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 14 października 2015 r. wnioskodawcy zostali zobowiązani do przedłożenia dokumentów potwierdzających aktualną wysokość uzyskiwanych świadczeń emerytalnych, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym rachunków i lokat terminowych obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz kopii dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania wnioskodawców w okresie ostatnich trzech miesięcy (opłaty za użytkowany lokal, opłaty za wodę, energie elektryczną, gaz, wydatki na lekarstwa, rehabilitację) Celem wystosowanego wezwania było ustalenie sytuacji majątkowej i bytowej wnioskodawców. W wezwaniu wskazano skarżącym, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Przy piśmie datowanym na dzień 8 listopada 2015 r. wnioskodawcy przedłożyli kopie decyzji o waloryzacji emerytur, wydruk z rachunku bankowego o wysokości stałych zleceń związanych z opłatami (miesięczna wysokość tych wydatków to 773 zł), kopie skierowań na badania, kopie wypisu ze szpitala, kopie faktury na zakup opon (wnioskodawca argumentował, że wydatek był niezbędny z powodu koniecznych wyjazdów do szpitala w Mońkach), rachunki za leki na kwotę 439 zł. W tym stanie uznano, co następuje Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie takich okoliczności należy zatem do strony wnioskującej, która powinna w treści składanego formularza PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Prawa pomocy należy odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 ww. ustawy wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez skarżących (wnioskodawców) - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny ich obecnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też zarządzeniem z 14 października 2015 r. zwrócono się do wnioskodawców o jego uzupełnienie wskazując, jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii złożyć. Podkreślić należy, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy w postaci niedostarczenia dokumentów bądź niezłożenia wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). W ocenie referendarza sądowego złożenie wyżej wskazanego pisma wnioskodawców z 7 listopada 2015 r. wraz z załącznikami nie stanowi należytego wykonania zarządzenia z 14 października 2015 r., a sytuacja finansowa skarżących nadal pozostaje niejasna. W powyższym wezwaniu wskazano bowiem w sposób jednoznaczny, jakie okoliczności wymagają przedstawienia dokumentów źródłowych. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie główny nacisk położyli na wydatki związane ze swoim stanem zdrowia, konieczność wyjazdów do podwarszawskiego szpitala. Zdrowie jest bardzo ważne i referendarz nie kwestionuje, że z racji trudności w dostępie do bezpłatnych badań i wysokich cen leków, wnioskodawcy ponoszą wysokie koszty związane z dbałością o siebie i swoje zdrowie. Jednak poza przedstawieniem kopii decyzji o waloryzacji świadczeń emerytalnych wnioskodawcy zignorowali treść otrzymanego wezwania. Bardzo precyzyjnie zostało wskazane jakie dokumenty finansowe należy przedstawić. Wgląd do tych dokumentów pozwoliłby uzyskać informacje o zgromadzonych przez wnioskodawców zasobach finansowych. Sam poziom miesięcznych dochodów nie obrazuje stanu majątkowego wnioskodawców. Poziom stałych wydatków też nie jest taki sam w każdym miesiącu. Stąd domagał się referendarz przedstawienia stałych wydatków z okresu trzech miesięcy. Także pouczenie o tym, że brak realizacji wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy nie mogło nasuwać wątpliwości, że wskazane w wezwaniu dokumenty referendarz uznaje za istotne do rozpoznania wniosku. W związku z brakiem realizacji wezwania zasadnym jest wskazanie skarżącym stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawionego w postanowieniu z dnia 21 sierpnia 2013 r. wydanym w sprawie o sygnaturze II FZ 711/13 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W jego uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał wprost, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie m.in. osobom fizycznym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Jednakże wykonanie tego prawa poprzez przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez osobę ubiegającą się o nie swojej trudnej sytuacji finansowej. W sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od tego obowiązku nie można wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnąć pozytywnie. W takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Jeżeli zaś wnioskodawca uchyla się od należytego i wiarygodnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej przedstawiając dane dotyczące tej sytuacji w sposób selektywny referendarz sądowy nie ma jakichkolwiek podstaw do wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Należy mieć bowiem na uwadze, że referendarz sądowy nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy w jakikolwiek sposób domniemywać. W rozpoznawanej sprawie nie można było ustalić jakie zasoby finansowe pozostają do dyspozycji wnioskodawców, ani jakie są ich niezbędne stałe wydatki, tym samym nie sposób zweryfikować czy obowiązek uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowoduje uszczerbek w ich koniecznym utrzymaniu. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, o czym orzeczono jak w sentencji postanowienia.