II SA/Gd 520/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 10 maja 2011 r. Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 29 czerwca 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął wniosek skarżącego L. Sz. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. W złożonym wniosku skarżący wykazał, iż prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu dwoje dzieci zaś dochód rodziny stanowi: renta chorobowa skarżącego w wysokości 740 zł netto, dochód z najmu lokali mieszkalnych w wysokości 280 zł netto a także dochód osiągany przez żonę skarżącego z tytułu zatrudnienia w wysokości 1920 zł netto. Skarżący oświadczył ponadto, iż posiada dom o powierzchni 195 m2, który "częściowo wynajmuje lokatorom", nieruchomość rolną o powierzchni 788 m2 (nieużytek rolny klasy V) oraz działkę budowlaną o powierzchni 535 m2. Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych wnioskodawcy referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. Z przedłożonych dokumentów wynika, iż z tytułu najmu trzech lokali mieszkalnych wnioskodawca pobiera kwoty miesięcznego czynszu w wysokości za poszczególne lokale 100 zł, 120 zł i 120 zł – co daje łącznie kwotę 340 zł. Z decyzji w sprawie wymiaru podatków od nieruchomości wynika, że wnioskodawca jest zobowiązany z tego tytułu uiścić rocznie kwotę 198 zł i 526 zł. Z przedłożonych kserokopii rachunków wynika, iż rachunek za wywóz nieczystości opiewa na kwotę 130 zł, za energię na kwotę 256,86 zł a na leki w lipcu 2011 r. skarżący wydał ponad 200 zł. Ponadto, z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że wnioskodawca i jego żona nie posiadają żadnych kont dewizowych, papierów wartościowych, kosztowności, samochodów, motorów. Referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 28 lipca 2011 r. wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) – dalej p.p.s.a., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Referendarza, stałe źródło utrzymania wnioskodawcy i jego żony w połączeniu z okolicznością, iż posiada on znaczny majątek w postaci domu i lokali mieszkalnych, nieruchomości rolnej, działki budowlanej, nie uzasadniają twierdzenia o niemożności poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania w niniejszej sprawie. L. Sz. wniósł sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 28 lipca 2010 r. Skarżący wyjaśnił, iż osiąga za wynajem tak małe pieniądze, dlatego, że "miasto się całkowicie wyludnia, domy i mieszkania są puste" a "ludzie są bez chleba". Skarżący stwierdził również, iż nie sprzeda działki rolnej "na proces ze szklarnią, bo nikt nie da moim dzieciom chleba". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) – dalej p.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 lipca 2011 r. traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie skarżący L. Sz. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. W związku z przyznaniem prawa pomocy ciężar kosztów postępowania poniesie zamiast strony budżet państwa, a to oznacza konieczność dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji RP, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 p.p.s.a. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica). Mając powyższe na uwadze należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest uzasadnione jedynie w sytuacji, gdy strona udowodni, że jest osobą ubogą i nie jest w stanie - powodu zdarzeń losowych, sytuacji rodzinnej lub niezaradności życiowej – ponieść pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1756/05, niepubl.). Przy tym, to rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Jak wynika z przedłożonych przez skarżącego w niniejszej sprawie dokumentów oraz złożonych oświadczeń, miesięczny łączny dochód jego czteroosobowej rodziny wnosi 2.940 zł, ponadto skarżący posiada dom o powierzchni 195 m2, który częściowo wynajmuje, działkę budowlaną o powierzchni 535 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 788 m2. W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy. Rodzina skarżącego osiąga dochód umożliwiający zapłatę kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np. jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości nie sposób uznać za osobę ubogą. Zgodnie z postanowieniem NSA fakt bycia właścicielem nieruchomości o znacznej wartości oznacza, iż strona posiada wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego, że jej dochód miesięczny jest nieznaczny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, nie publ.). Sąd podkreśla, iż prawo pomocy stanowi instytucję szczególną, przeznaczona wyłącznie dla osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach bądź znajdujących się w niebywale ciężkiej sytuacji. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy niewiększym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają one żadnego dochodu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2005 r., II OZ 318/05, niepubl.). Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.