II SA/Gd 529/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 1 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w całości. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 26 września 2008 r. przyznał K. G. prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Na powyższe postanowienie K. G. wniósł sprzeciw, domagając się przyznania prawa pomocy również przez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z uwagi na skomplikowany charakter sprawy. Postanowieniem z dnia 28 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z wpisu sądowego. Na powyższe postanowienie K. G. złożył zażalenie argumentując, iż rozstrzygnięcie sądu jest nielogiczne, bo skoro uzasadnione jest zwolnienie z kosztów w zakresie wpisu, to tym bardziej powinien zostać ustanowiony w sprawie pełnomocnik procesowy, gdyż koszt jego działania jest znacznie większy niż koszt wpisu sądowego. Nadto skarżący kwestionował ustalenia sądu odnośnie wysokości jego dochodów i wskazywał, że z uwagi na suszę i powódź – w latach 2001, 2005, 2006 i 2008 nie był w stanie wypracować żadnych dochodów. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt II OZ 1324/08 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że orzeczenie sądu I instancji zapadło z naruszeniem prawa, ponieważ WSA orzekł jedynie o części wniosku (przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie z wpisu) skarżącego, nie zawierając rozstrzygnięcia o odmowie uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie. Nadto WSA nie sprecyzował, jakiego wpisu zwolnienie dotyczy. W wytycznych Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż rozpoznając sprawę ponownie sąd I instancji powinien ocenić, czy sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd powinien uwzględnić okoliczność strat poniesionych przez skarżącego w związku z klęską suszy w 2008 r. Postanowieniem z dnia 4 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Na powyższe postanowienie K. G. złożył zażalenie domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zarzucił błędną ocenę jego sytuacji materialnej wskazując, iż w 2008 r., z powodu suszy, nie osiągnął dochodu. Poniósł straty w wysokości brutto 56.000,00 zł. Zyski z prowadzonego gospodarstwa nie przekraczają 7.000,00 zł. Skarżący wskazał, że w chwili obecnej nie jest w posiadaniu środków z kredytu, przeznaczył je bowiem na zakup środków produkcji i remont ciągnika. Podniósł również, że związku z umową kredytową nie może opłacać kosztów procesu z kredytu klęskowego, nie jest również w stanie czerpać dochodów z dzierżawy domu, gdyż jest on niewykończony – budynek częściowo jest w stanie surowym. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 lipca 2009 r. uchylił zaskarżone postanowienie wskazując, iż doszło do naruszenia art. 185 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skutkujące nieważnością postępowania (art. 183 § 2 pkt 4 tej ustawy). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie rozważań wskazać należy, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej, realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji R.P. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowo-administracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zatem, rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa była powyżej. Tym samym, na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt FZ 165/04). Analizując ponownie w związku z wniesionym sprzeciwem oraz kolejnymi zażaleniami sytuację majątkową i dochodową K. G. Sąd ustalił, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, a źródłem jego utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego, który wedle oświadczenia wynosi 7 866,45 zł rocznie. Wnioskodawca wskazał, że jest właścicielem domu o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4,2303 ha. Nadto, według oświadczenia, wnioskodawca, poza powyższymi składnikami majątku, nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów wartościowych, czy pojazdów mechanicznych. Podaje również, że nie osiągnął żadnego dochodu w 2008 r. z uwagi na klęskę suszy. W uzupełnieniu swego oświadczenia z dnia 11 kwietnia 2009 r. skarżący przesłał wyciąg z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, z którego wynika, że otrzymał kredyt klęskowy na wznowienie działalności rolnej w wysokości 25.000,00 zł. Ponadto, w styczniu 2009 r. uzyskał dopłaty bezpośrednie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokości 1.231,70 zł. Skarżący w grudniu 2008 r. dokonał spłaty (gotówką) raty kredytu, wynoszącej 7 000 zł, na którą to spłatę – jak podał – środki pochodziły ze sprzedaży płodów rolnych po wykopkach na jesieni. Oceniając powyższe dokumenty oraz treść oświadczeń Sąd uznał, iż sytuacja materialna K. G. przemawia za odmową przyznania mu prawa pomocy w całości. Jak wynika z przedłożonych przez skarżącego dokumentów oraz oświadczeń, jest on osobą samotną, niemającą nikogo na utrzymaniu; jest właścicielem domu o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4 ha. Jedynym źródłem jego utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego, którego wysokość wnioskodawca określa przez odwołanie się do tzw. dochodowości gospodarstwa ustalanej przez organ administracji na kwotę 7 866,45 zł rocznie. Wnioskodawca, wielokrotnie wzywany do wskazania rzeczywistej wysokości tych dochodów, oświadczył, że w roku 2008 w ogóle ich nie osiągnął, a nadto powołał się na fakt klęski suszy w 2008 r. Jak jednak wynika z dokumentów dołączonych do sprzeciwu (vide: opinia Wojewody nr [...] k. 53 akt), wysokość szkód poniesionych na skutek suszy w uprawach rolnych w okresie od 11 maja 2008 r. do 30 czerwca 2008 r. oszacowana została na ponad 56 296 zł. W ocenie sądu, wysokość tej szkody musi mieć związek z wysokością oczekiwanych dochodów, jakie może osiągnąć osoba trudniąca się działalnością w zakresie upraw warzyw. Tym samym, uzyskiwane dochody nie mogą być niższe niż poniesione straty na skutek zniszczenia upraw. Podkreślenia wymaga fakt, że straty te oszacowano za okres od 11 maja 2008 r. do 30 czerwca 2008 r., a protokół wskazuje jedynie na obniżenie dochodu, jakie nastąpiło w dobrach skarżącego na skutek suszy we wskazanym okresie. Treść wskazanego wyżej protokołu przemawia za oceną, że wnioskodawca nie przedstawia jednak rzeczywistych informacji na temat wysokości osiąganych dochodów. Tym samym zdaniem Sądu nie można uznać za wiarygodne twierdzeń wnioskodawcy o nieosiągnięciu dochodów w całym roku 2008. Za taką ocena przemawia również treść oświadczenia złożonego przez wnioskodawcę w piśmie z dnia 11 kwietnia 2009 r. (vide: k. 79), a dotyczącego spłaty raty kredytu w kwocie 7 000 zł w grudniu 2009 r., gdzie wnioskodawca podał, że dokonał zapłaty raty w terminie, w gotówce, a środki na to pochodziły z dochodów ze sprzedaży płodów rolnych po wykopkach na jesieni. Oświadczenie to wskazuje według Sądu, że skarżący uzyskał jakieś dochody z prowadzonej działalności (upraw warzyw), a deklaracje o braku dochodów w 2008 r. budzą uzasadnioną wątpliwość co do ich wiarygodności. Ponadto z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że otrzymuje co roku dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, przy czym w styczniu 2009 r. taką dopłatę otrzymał w kwocie 1.231 zł. Co do oceny zasadności wniosku skarżącego istotne znaczenie ma również fakt posiadania przez niego znacznego majątku w postaci domu i nieruchomości rolnej. Skarżący deklaruje, iż mieszka sam, a więc skoro brakuje mu środków do życia może pobierać pożytki z przysługującego mu prawa własności, np. wydzierżawiając część nieruchomości rolnej. Skarżący niewątpliwie ma możliwości powiększenia swoich dochodów, z których to możliwości jednak nie korzysta. W tej sytuacji Sąd nie widzi podstaw do przerzucania całości kosztów toczącego się postępowania na Skarb Państwa, przez uwzględnienie wniosku skarżącego przez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż posiada on majątek w postaci dwóch nieruchomości, z których może czerpać pożytki, a także osiąga dochody w wysokości umożliwiającej mu, w ocenie Sądu na ponoszenie kosztów postępowania w sprawie. Dodatkowo należy podać, iż Sądowi z urzędu znany jest fakt udzielenia przez skarżącego pełnomocnictwa profesjonalnemu pełnomocnikowi – adwokatowi z wyboru, w dniu 17 marca 2009 r., w sprawie toczącej się przed tutejszym WSA pod sygn. akt II SA/Gd 674/07, mimo iż w sprawie tej przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym postanowieniem z dnia 18 listopada 2008 r., a Rada Adwokacka wyznaczyła pełnomocnikiem K. G. innego adwokata. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie, a składane przez niego oświadczenia budzą uzasadnione wątpliwości co do ich prawdziwości. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.