II SA/Gd 529/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 kwietnia 2008 r., Nr [...] w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia 1. przyznać K. G. prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 26 września 2008 r. referendarz sądowy przyznał K. G. prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł K. G., domagając się przyznania prawa pomocy również przez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z uwagi na skomplikowany charakter sprawy. Postanowieniem z dnia 28 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z wpisu sądowego. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł K. G. wskazując, iż rozstrzygnięcie sądu jest nielogiczne, bo skoro uzasadnione jest zwolnienie z kosztów w zakresie wpisu, to tym bardziej powinien zostać ustanowiony w sprawie pełnomocnik procesowy, gdyż koszt jego działania jest znacznie większy niż koszt wpisu sądowego. Nadto skarżący kwestionował ustalenia sądu odnośnie wysokości jego dochodów i wskazywał, że z uwagi na suszę i powódź – w latach 2001, 2005, 2006 i 2008 nie był w stanie wypracować żadnych dochodów. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt II OZ 1324/08 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że orzeczenie sądu I instancji zapadło z naruszeniem prawa, ponieważ WSA orzekł jedynie o części wniosku (przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie z wpisu) skarżącego, nie zawierając rozstrzygnięcia o odmowie uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie. Nadto WSA nie sprecyzował, jakiego wpisu zwolnienie dotyczy. W wytycznych Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż rozpoznając sprawę ponownie sąd I instancji powinien ocenić, czy sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd powinien uwzględnić okoliczność strat poniesionych przez skarżącego w związku z klęską suszy w 2008 r. Postanowieniem z dnia 4 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł K. G., domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zarzucił błędną ocenę jego sytuacji materialnej wskazując, iż w 2008 r., z powodu suszy, nie osiągnął dochodu. Poniósł straty w wysokości brutto 56.000,00 zł. Zyski z prowadzonego gospodarstwa nie przekraczają 7.000,00 zł. Skarżący wskazał, że w chwili obecnej nie jest w posiadaniu środków z kredytu, przeznaczył je bowiem na zakup środków produkcji i remont ciągnika. Podniósł również, że związku z umową kredytową nie może opłacać kosztów procesu z kredytu klęskowego, nie jest również w stanie czerpać dochodów z dzierżawy domu, gdyż jest on niewykończony – budynek częściowo jest w stanie surowym. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 lipca 2009 r. uchylił zaskarżone postanowienie wskazując, iż doszło do naruszenia art. 185 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skutkujące nieważnością postępowania (art. 183 § 2 pkt 4 tej ustawy). Postanowieniem z dnia 1 października 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w całości. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył K. G. domagając się jego zmiany. W uzasadnieniu wskazał, iż zaskarżone postanowienie opiera się na błędnych założeniach wynikających z niezrozumienia kwestii dochodu i obrotu w prowadzeniu działalności rolniczej. Skarżący podniósł, iż kwota uzyskiwana ze sprzedaży produkcji rolnej jest tylko w niewielkim stopniu dochodem. Większość tej kwoty to faktyczna rekompensata wcześniej poniesionych kosztów, w tym w szczególności kosztów zasiewu, kosztów środków ochrony roślin, paliwa i szeregu innych kosztów prowadzonej działalności rolniczej. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2009r., sygn. akt II OZ 999/09 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, albowiem rozpoznając po raz kolejny sprawę, wbrew zakazowi reformationis in peius, Sąd I instancji orzekł na niekorzyść strony, pogarszając jej sytuację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przechodząc do dalszej części rozważań, wskazać należy, iż po dokonaniu kolejnej analizy akt sprawy tj. sytuacji materialnej i dochodowej K. G. Sąd ustalił, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego, który wedle oświadczenia wynosi 7 866,45 zł rocznie. Wnioskodawca wskazał, że jest właścicielem domu o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4,2303 ha. Według oświadczenia, wnioskodawca, poza powyższymi składnikami majątku, nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów wartościowych, czy pojazdów mechanicznych. Wnioskodawca podał również, że nie osiągnął żadnego dochodu w 2008 r. z uwagi na klęskę suszy. W uzupełnieniu swego oświadczenia z dnia 11 kwietnia 2009 r. skarżący przesłał wyciąg z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Jak wynika z jego treści, skarżący otrzymał kredyt klęskowy na wznowienie działalności rolnej w wysokości 25 000 zł. Ponadto, w styczniu 2009 r. uzyskał dopłaty bezpośrednie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokości 1 231,70 zł. Skarżący w grudniu 2008 r. dokonał spłaty raty kredytu, wynoszącej 7 000 zł, na którą to spłatę – jak podał – środki pochodziły ze sprzedaży płodów rolnych po wykopkach na jesieni. Wpłata została dokonana gotówką. W niniejszej sprawie przedstawione okoliczności uzasadniają stanowisko, iż skarżący spełnia przesłanki częściowego przyznania prawa pomocy, przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 złotych. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że wnioskodawca jest osobą samotną, niemającą nikogo na utrzymaniu; jest właścicielem domu o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4 ha. Jedynym źródłem jego utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego, którego wysokość wnioskodawca określa przez odwołanie się do tzw. dochodowości gospodarstwa ustalanej przez organ administracji na kwotę 7 866,45 zł rocznie. Wnioskodawca, wielokrotnie wzywany do wskazania rzeczywistej wysokości tych dochodów, oświadczył, że w roku 2008 w ogóle ich nie osiągnął, a nadto powołał się na fakt klęski suszy w 2008 r. Jak jednak wynika z dokumentów dołączonych do sprzeciwu (vide: opinia Wojewody nr ŚR.III/6070/9363/08 k. 53 akt), wysokość szkód poniesionych na skutek suszy w uprawach rolnych w okresie od 11 maja 2008 r. do 30 czerwca 2008 r. oszacowana została na ponad 56 296 zł. W ocenie sądu, wysokość tej szkody musi mieć związek z wysokością oczekiwanych dochodów, jakie może osiągnąć osoba trudniąca się działalnością w zakresie upraw warzyw. W związku z tym uzyskiwane dochody nie mogą być niższe niż poniesione straty na skutek zniszczenia upraw. Podkreślenia wymaga fakt, że straty te oszacowano za okres od 11 maja 2008 r. do 30 czerwca 2008 r., a protokół wskazuje jedynie na obniżenie dochodu, jakie nastąpiło w dobrach skarżącego na skutek suszy we wskazanym okresie. Nie można uznać również za wiarygodne twierdzeń wnioskodawcy o nieosiągnięciu dochodów w całym roku 2008, albowiem jak wynika z treści oświadczenia złożonego przez wnioskodawcę w piśmie z dnia 11 kwietnia 2009 r. (vide: k. 79), a dotyczącego spłaty raty kredytu w kwocie 7 000 zł w grudniu 2009 r., gdzie wnioskodawca podał, że dokonał zapłaty raty w terminie, w gotówce, a środki na to pochodziły z dochodów ze sprzedaży płodów rolnych po wykopkach na jesieni. Z oświadczenia tego wynika wprost, że skarżący uzyskał jakieś dochody z prowadzonej działalności (upraw warzyw),a deklaracje o braku dochodów w 2008 r. budzą uzasadnioną wątpliwość co do ich wiarygodności. Ponadto z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że otrzymuje co roku dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, przy czym w styczniu 2009 r. taką dopłatę otrzymał w kwocie 1.231 zł. Osiągając takie dochody, wnioskodawca posiada majątek w postaci dużego domu i nieruchomości rolnej. Skarżący deklaruje, iż mieszka sam, a więc skoro brakuje mu środków do życia może pobierać pożytki z przysługującego mu prawa własności, np. wydzierżawiając część nieruchomości rolnej. Skarżący niewątpliwie ma możliwości powiększenia swoich dochodów, z których to możliwości jednak nie korzysta. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż instytucja prawa pomocy, stanowiąc rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem, ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu. W tej sytuacji Sąd nie widzi podstaw do przerzucania całości kosztów toczącego się postępowania na Skarb Państwa, przez uwzględnienie wniosku skarżącego przez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż posiada on majątek w postaci dwóch nieruchomości, z których może czerpać pożytki, a także osiąga dochody w wysokości umożliwiającej mu, w ocenie Sądu na ponoszenie kosztów postępowania w sprawie w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika o ile go ustanowi. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie, w tym wydatków związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego lub adwokata), a składane przez niego oświadczenia budzą uzasadnione wątpliwości co do ich prawdziwości. Wobec powyższego na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.