II SA/Gd 537/13

Dnia 4 listopada 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku G. L. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 maja 2013 roku, nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: odmówić G. L. przyznania prawa pomocy. G. L. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie adwokata z urzędu. We wniosku stwierdził, że nie pracuje i nie posiada środków finansowych. Jest utrzymywany przez ojca i dziadków. Jako majątek wskazał nieruchomość rolną o powierzchni 1127 mkw. Skarżący, wezwany do przedłożenia dokumentów źródłowych, celem usunięcia wątpliwości, co do określonych we wniosku możliwości płatniczych, nie wykonał wezwania. Postanowieniem z dnia 27 września 2013 roku referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżący, w ustawowym terminie, wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym -art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.). Prawo pomocy, zdefiniowane w art. 239 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa, stanowi uprawnienie strony do zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat - wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków - art. 211 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika (art. 244 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), o które może ubiegać się strona, która nie posiada dostatecznych środków umożliwiających jej prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym (art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie, zamiast strony, budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie zarówno po stronie dochodowej, jak i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków oraz ewentualnie - kosztów wynagrodzenia przyznanego jej zawodowego pełnomocnika. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zwolnienie - jako odstępstwo od tego obowiązku - należy traktować w sposób wyjątkowy (zob. na temat prawa pomocy H. Knysiak - Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 72-93; P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz (red.), Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003, zob. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 września 2006 roku, sygn. II SA/Ol 588/06, Baza Orzeczeń LEX nr 191863; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 roku, sygn. akt FZ 507/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz przyznanie pomocy prawnej z urzędu, stanowi zatem instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz pokryciem kosztów pomocy prawnej spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie poczynione wyżej uwagi podkreślić należy, że wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, musi polegać na udokumentowaniu zarówno wysokości ponoszonych kosztów utrzymania własnego i rodziny, jak również wysokości uzyskiwanych dochodów przez niego oraz przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Dopiero bowiem z porównania dwóch wskazanych wartości można uzyskać rzeczywisty obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Z twierdzeń wnioskodawcy wynika, że nie wykazał on w sposób wiarygodny wysokości uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków. Nie przedstawił zatem w sposób rzetelny informacji o swojej sytuacji majątkowej, uniemożliwiając tym samym prawidłową ocenę rozpoznawanego wniosku. Wezwany do przedstawienia dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, unikał udzielenia informacji m.in. o posiadanych rachunkach bankowych i salda tych rachunków, udokumentowania wysokości miesięcznych kosztów utrzymania, wysokości środków finansowych otrzymywanych od ojca i dziadków na utrzymanie, o których twierdził we wniosku, jak również informacji o osobach pozostających we wspólnym z nim gospodarstwie domowym wraz z opisem sytuacji majątkowej tych osób. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy wymaga się od wnioskodawcy udokumentowania faktycznej jego sytuacji majątkowej. Twierdzenia wnioskodawcy budzą wątpliwości co do ich wiarygodności, co oznacza, że bez wykazania ich prawdziwości odpowiednimi dokumentami, Sąd nie może na ich podstawie czynić prawidłowych ustaleń co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Opisane wątpliwości co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie pozwalały, przy braku współdziałania ze strony wnioskodawcy, na uwzględnienie wniosku. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono, jak w sentencji postanowienia.