II SA/Gd 541/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 23 lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF K. S., skarżący w niniejszej sprawie, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że na obecną chwilę nie posiada środków, aby zatrudnić profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślił, że w jego ocenie dotychczasowe rozstrzygnięcia w sprawie zostały podjęte z pominięciem stanu faktycznego i zasad sprawiedliwości. Czyni to niezbędnym udział fachowego pełnomocnika celem zapewnienia zgodnego z prawem toku sprawy. Oświadczył skarżący, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną oraz 20 letnią córką. Obie one prowadzą działalność gospodarczą, ale wnioskodawca nie zna poziomu uzyskiwanych dochodów. Wskazał, że posiada kredyt w wysokości 50 tys. zł w BGŻ Paribank, który został wypowiedziany, podobnie wypowiedziany mu został kredyt w SKOK Twoja kasa na kwotę 17 tys. zł. Oświadczył, że nie ponosi kosztów utrzymania. Rozpatrując przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy pismem z 26 września 2018 r., zobowiązano go do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Skarżący jednak nie zastosował się do wystosowanego wezwania bowiem nie nadesłał żadnych dokumentów. Złożył natomiast oświadczenia następującej treści: "zarówno żona i córka oświadczyły, że nie mają obowiązku i ochoty na przedstawianie jakichkolwiek dokumentów i oświadczeń dotyczących ich stanu majątkowego..., uważam, że moje informacje i wyjaśnienia zawarte we wniosku są wystarczające do podjęcia decyzji o przyznaniu pomocy prawnej...., uważam, że urzędnicy sądowi mają wystarczające narzędzia do sprawdzenia mojego statusu materialnego...., uważam, że tak daleko idące żądania są bezprawną i nadmierną ingerencją w prawo do tajemnicy prywatnej obywateli..." . Domaga się skarżący wskazania podstawy prawnej żądania informacji, oświadczeń i dokumentów od jego żony, z którą posiada rozdzielność majątkową od 1999 r., a tym bardziej od dorosłej córki oraz udzielenia informacji w jaki sposób byłyby przechowywane, przetwarzane i kto miałby dostęp do ewentualnie dostarczonych informacji. Ustosunkowując się do treści pisma skarżącego w pierwszej kolejności wskazać należy, że podstawę materialnoprawną wystosowanego żądania stanowi przepis art. art. 255 P.p.s.a., który stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Czynności określone w tym przepisie podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy także, że skoro strona domaga się skorzystania z pomocy prawnej opłacanej przez Państwo to musi liczyć się z ingerencją w jej prywatność i konieczność ujawnienia dokumentów związanych z jej statusem materialnym. W konsekwencji podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania, gdyż jak już wyżej wskazano, to w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niezwykle rzadko sam formularz PPF może stanowić podstawę do rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Żądanie przedstawienia dodatkowych dokumentów dotyczyło zarówno żony skarżącego jak i córki, bowiem skarżący wskazał, że prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe, a z braku własnych dochodów nie ponosi kosztów swojego utrzymania. Skarżący nie przedłożył informacji i dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji swej żony. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie z pomocą swej żony i córki ponieść kosztów pomocy prawej profesjonalnego pełnomocnika, jeśli w jego ocenie taka pomoc jest konieczna. Skarżący nie wyjaśnił jaka jest aktualna sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Istnienie rozdzielności majątkowej w małżeństwie skarżącego nie ma w sprawie żadnego znaczenia, bowiem zgodnie z art. 87 w zw. z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r. poz. 682, dalej: "k.r.o.") obowiązek wspierania się i alimentacji dotyczy rodziców i dzieci, co oznacza konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny (małżonkowi, dzieciom, czy rodzicom) przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie. Stąd status majątkowy żony skarżącego i córki ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych przez skarżącego. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Zdaniem referendarza sądowego, w rozpoznawanej sprawie skarżący, nie przedstawiając żadnych informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę możliwości płatniczych żony i córki, nie uczynił zadość tym wymaganiom. I w błędzie pozostaje skarżący twierdząc, że referendarz sądowy ma instrumenty czy kompetencje do samodzielnego ustalania sytuacji majątkowej i możliwości finansowej skarżącego. Żaden przepis prawa nie zezwala referendarzowi na zwrócenie się do jakiejkolwiek instytucji z zapytaniem co do stanu posiadania skarżącego czy osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Referendarz ma dostęp jedynie do tego co strona wnioskująca sama przedłoży do akt sprawy. W rozpoznawanej sprawie żadne dokumenty przedstawione nie zostały. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji to powinna liczyć się z tym, że referendarz nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Chybione jest również nawiązanie wnioskodawcy do rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO UE 2016/679), jako uzasadnienie do nieprzedstawienia żądanych dokumentów. Rozporządzenie to ma zastosowanie przede wszystkim do przetwarzania danych osobowych i obowiązków administratora tych danych w określonej jednostce. Ma również zastosowanie do przetwarzania danych osobowych przez sądy administracyjne, z tym jednak istotnym zastrzeżeniem, że w zakresie, w którym sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości, niektóre regulacje RODO zostały wyłączone, zaś w ich miejsce obowiązują procedury wynikające z ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (analogicznie jak w odniesieniu do sądów powszechnych zasady przetwarzania danych osobowych określają przepisy ustaw szczególnych, np. Kodeks postępowania cywilnego). Tak więc regulacje P.p.s.a., w tym art. 255 P.p.s.a. są regulacjami szczególnymi, które wyprzedzają zastosowanie rozporządzenia unijnego w zakresie rozpoznawania spraw sądowych, w tym także postępowań wpadkowych. Przypomnieć raz jeszcze należy, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że nie ma on jakichkolwiek realnych możliwości poniesienia tych kosztów, bądź też ich uiszczenie spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Skarżący tego nie uczynił. Skoro skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uzasadniały pozytywne rozpoznanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy to należało odmówić przyznania prawa pomocy. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.