II SA/Gd 559/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokat D. M. o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi L. S. na uchwałę Rady Gminy z dnia 30 kwietnia 1992 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia odmówić przyznania adwokat D. M. wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Postanowieniem referendarza sądowego z 4 stycznia 2017 r. skarżącej przyznano prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Izba Adwokacka wyznaczyła pełnomocnikiem w niniejszej sprawie adwokata Z. C., o czym poinformowano Sąd pismem z 27 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w postanowieniu z 21 listopada 2016 r. w niniejszej sprawie odrzucił skargę. W piśmie z 9 marca 2017 r. pełnomocnik skarżącej poinformował, że nie widzi podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, wobec czego przedłożył opinię prawną uzasadniającą to stanowisko. Jednocześnie, pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, oświadczając jednocześnie, że nie zostały one pokryte w żadnej części. W postanowieniu z 26 maja 2017 r, referendarz sądowy WSA przyznał adwokatowi Z.C. wynagrodzenie adwokackie za sporządzenie opinii o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej. Z kolei, w piśmie z 16 maja 2017 r. Okręgowa Rada Adwokacka zawiadomiła Sąd, że na skutek pisma L. S. z 8 maja 2017 r., która nie zgodziła się z zasadnością opinii o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej sporządzonej przez jej pełnomocnika z urzędu, w zamian za adwokata Z. C. wyznacza adwokat D. M. W piśmie z 22 maja 2017 r. Sąd poinformował skarżącą, że wyczerpała już możliwość uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jeśli kwestionuje opinię przedłożoną przez jej pełnomocnika, może złożyć skargę kasacyjną wyłącznie korzystając z pomocy pełnomocnika – adwokata lub radcy prawnego – z wyboru. W dniu 20 czerwca 2017 r. do Sądu wpłynęła kolejna opinia o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, napisana przez adwokat D.M., zawierająca wniosek o przyznanie jej kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych wraz z podatkiem VAT i oświadczenie o nieuiszczeniu tych kosztów w żadnej części. W tym stanie uznano, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się stanowisko, że pełnomocnik ustanowiony z urzędu otrzymuje wynagrodzenie za faktycznie udzieloną pomoc prawną (postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2010 roku, sygn. akt II OZ 321/10). Przy czym, udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika z urzędu powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której pomoc jest udzielana (postanowienie NSA z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt II FZ 727/12). W konsekwencji wyznaczenie w tej samej sprawie przez Okręgową Radę Adwokacką następnego pełnomocnika z urzędu, który podjął tożsamą czynność i wydał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie uzasadnia przyznania mu kosztów z tytułu zastępstwa procesowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2007 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 1287/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy, sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przez adwokata Z. C. stanowiło wykonanie postanowienia referendarza o przyznaniu skarżącej prawa pomocy. Pełnomocnik ten zrealizował przesłanki uprawniające go do wystąpienia z żądaniem przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu i wynagrodzenie to otrzymał – na mocy postanowienia referendarza sądowego z 26 maja 2017 r. Niezadowolenie strony skarżącej spowodowane brakiem sporządzenia skargi kasacyjnej nie niweczy prawa pełnomocnika z urzędu do żądania wynagrodzenia za zrealizowaną pomoc prawną, nie uzasadnia też automatycznie ustanawiania na jej rzecz kolejnego pełnomocnika, jeśli jego czynności cechuje rzetelność zawodowa, niezakwestionowana w żaden sposób w ustawowym trybie. Zasądzenie opłaty na rzecz kolejnego pełnomocnika z urzędu, wyznaczonego przez organy samorządu adwokackiego w celu realizacji tego samego postanowienia sądu administracyjnego o przyznaniu prawa pomocy, jest aktualne jedynie w zakresie czynności adwokackich jeszcze niewykonanych przez poprzednika. Niedopuszczalne jest przyznanie wynagrodzenia za dokonanie tej samej czynności, którą wykonał już pierwotnie wyznaczony pełnomocnik. W takim przypadku z punktu widzenia strony postępowania prawo pomocy zostało skonsumowane, a z punktu widzenia pełnomocnika z urzędu nie dochodzi w ogóle do zrealizowania warunku przyczynienia się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, czyli nie mamy do czynienia z czynnością, która zmierza bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której pomoc jest udzielana - art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze (Dz.U. 2016, poz. 1999 ze zm.). Przewidziany w art. 29 ust. 1 ustawy z 1982 r. - Prawo o adwokaturze obowiązek Skarbu Państwa ponoszenia kosztów nieopłaconej przez strony pomocy prawnej z urzędu dotyczy pomocy "udzielonej", a zatem powstaje w momencie rozpoczęcia wykonywania przez adwokata czynności związanych bezpośrednio z udzieleniem pomocy stronie, dla której został on wyznaczony. Udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienie NSA z 17 września 2012 r., II FZ 727/12, Lex nr 1221331). Podkreślić przy tym należy, że Sąd w piśmie z 22 maja 2017 r. informował skarżącą, a pismo to znajduje się w aktach sprawy (k. 95), że wyczerpała ona już możliwość uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i skargę kasacyjną może złożyć wyłącznie korzystając z pomocy pełnomocnika profesjonalnego z wyboru. Zatem, po zapoznaniu się z aktami sprawy, adwokat D. M. miała świadomość zakresu pomocy prawnej zrealizowanej już z urzędu. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 250 w zw. z art. 258 § 2 pkt 8 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.