II SA/Gd 621/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant Sekretarz Sądowy Izabela Adamowicz po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. P. na decyzję Wojewody z dnia 13 maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę oddala skargę. . Sygn. akt II SA/Gd 621/11 UZASADNIENIE R. P. wniósł skargę na decyzję Wojewody z 13 maja 2011 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 5 grudnia 2002 r., o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu Zakładowi Budowlanemu A. pozwolenia na budowę sześciu budynków mieszkalnych w układzie bliźniaczym na działce nr [[...]] położonej w G. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało podjęte w następujących, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z 31 grudnia 1999 r. Prezydent Miasta ustalił warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla działki nr [[...]] położonej w G. przy ul. R. dla inwestycji polegającej na budowie zespołu budynków mieszkalnych w zabudowie jednorodzinnej wraz z uzbrojeniem. Decyzja została podjęta na podstawie art. 39 ust. 1, art. 40 ust. 1 i 3 i art. 42 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn. Dz. U. Nr 15 z 1999 r.) obowiązującej w dacie załatwiania sprawy oraz na podstawie ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego G. zatwierdzonego uchwałą Nr XXII/115/88 Miejskiej Rady Narodowej z 4 lutego 1988 r. (Dz. Urz. Woj. Gdańskiego z 1988 r., Nr 13, poz. 91) zmienionego następnie uchwałą Nr LVII/497/93 Rady Miasta G. z 28 kwietnia 1993 r. (Dz. Urz. Woj. Gdańskiego z 1993 r., Nr 14, poz. 78) oraz uchwałą Nr V/94/94 Rady Miasta G. z 30 listopada 1994 r. (Dz. Urz. Woj. Gdańskiego z 1994 r., Nr 33, poz. 176 ). W rozstrzygnięciu wskazano, że teren działki położony jest w jednostce planistycznej przeznaczonej "dla przedsięwzięć zintegrowanych budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego lub jednorodzinnego o wysokiej intensywności na działkach o powierzchni od 140 m2 do 300 m2", przy zachowaniu odległości zabudowy od linii drzew-minimum 15 metrów i obowiązku zapewnienia swobodnego przejścia wzdłuż granicy lasu o szerokości 10 m. Stosownie do wskazanych wymogów planu organ nakazał w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu ustalenie odległości projektowanej zabudowy od linii drzew zgodnie z zapisem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, ustalił linię zabudowy w odległości 30 m od krawędzi jezdni ul. R., usytuowanie inwestycji zgodnie z warunkami technicznymi, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Nakazano również usytuowanie inwestycji z uwzględnieniem wymagań ochrony przeciwpożarowej w zakresie odległości od lasu, zapewnienie ochrony interesów osób trzecich ze szczególnym uwzględnieniem warunków nasłonecznienia a także zapewnienie, by "układ funkcjonalno-przestrzenny i architektura planowanej inwestycji pozostawała w harmonii z otoczeniem i przyległą zabudową". Następnie z wniosku inwestora Zakładu Budowlanego A. prowadzone było postępowanie o zatwierdzenie projektu budowlanego i udzielenie pozwolenia na budowę będące przedmiotem niniejszej sprawy. Decyzją z 16 stycznia 2002 r. organ I instancji zatwierdził projekt budowlany i udzielił pozwolenia na budowę dla inwestycji polegającej na budowie sześciu budynków mieszkalnych w zabudowie jednorodzinnej na działce nr [[...]] wraz z infrastrukturą techniczną, przynależnym układem drogowym oraz wewnętrzną instalacją gazową. Wojewoda, w wyniku rozpoznania odwołania właścicieli działek sąsiednich m. in. Skarżącego, decyzją z 26 kwietnia 2002 r. uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Powodem uchylenia pozytywnej dla inwestora decyzji była stwierdzona przez organ odwoławczy niezgodność przedłożonego projektu budowlanego z warunkami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz zapisami planu miejscowego m. in. w odniesieniu do konieczności zapewnienia swobodnego przejścia wzdłuż granicy lasu. Postanowieniem z 14 czerwca 2002 r. organ I instancji działając w trybie art. 35 ust. 3 Prawa budowlanego nałożył na inwestora obowiązek usunięcia w określonym terminie nieprawidłowości w projekcie budowlanym. W dniu 28 października 2002 r. inwestor przedłożył poprawiony projekt określony w dokumentacji sprawy jako "projekt zamienny". Decyzją z 5 grudnia 2002 r. organ I instancji powołując art. 28, art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 4 i art. 36 ust. 1 Prawa budowlanego orzekł o jego zatwierdzeniu i udzieleniu pozwolenia na budowę dla inwestycji polegającej na budowie sześciu budynków mieszkalnych w układzie bliźniaczym w zabudowie jednorodzinnej na działce nr [[...]] wraz z infrastrukturą techniczną (woda, kanalizacja sanitarna, deszczowa, gaz i kable energetyczne eNN i oświetleniowe), przynależnym układem drogowym oraz wewnętrzną instalacją gazową. W decyzji tej na inwestora nałożono obowiązek m.in. wytyczenia projektowanych budynków ściśle według zatwierdzonego projektu z bezwzględnym respektowaniem odległości od granic działki i drzew, dokonania przed zakończeniem inwestycji podziału geodezyjnego przedmiotowej działki w sposób przedstawiony w projekcie zagospodarowania terenu. W uzasadnieniu decyzji organ odnosząc się do zastrzeżeń zgłoszonych przez strony postępowania w tym i skarżącego wyjaśnił, że poprawiony projekt budowlany spełnia warunki zawarte w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Inwestor wykazał bowiem w projekcie możliwość podziału działki nr [[...]] na działki budowlane pod poszczególne segmenty mieszkalne budynków bliźniaczych w sposób zgodny z zapisem planu miejscowego. Zachował też- jak stwierdził organ- wymaganą odległość projektowanej zabudowy od linii drzew oraz swobodne przejście o szerokości 10 m wzdłuż granicy lasu. Organ uznał również, że forma i skala projektowanych budynków "nie narusza harmonii przyległej zabudowy". W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji pełnomocnik skarżącego wniósł o jej uchylenie wskazując, że działka nr [[...]] nie została podzielona na mniejsze działki, a zatem nie został spełniony warunek zawarty w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego i wydanej na jego podstawie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu przewidujący możliwość wzniesienia zabudowy na działkach o powierzchni od 140 do 300 m2. Podniesiono również, że dołączona do projektu nowa analiza nasłonecznienia nie różni się od dołączonej do poprzedniego projektu, a przedstawiona w niej metoda pomiaru wpływu nasłonecznienia na sąsiednie działki nie określa pory roku projekcji. Wynika z niej także, że pomiaru dokonano pomiędzy godziną 10 a 13, co jest czasem zbyt krótkim, by jednoznacznie stwierdzić, że projektowane budynki nie będą zacieniać budynków sąsiednich. Zarzucono także, iż gabaryty planowanej inwestycji nie spełniają warunku pozostawania "w harmonii z otoczeniem i przyległą zabudową". Wojewoda decyzją z 5 marca 2003 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Stwierdził, że projekt budowlany został przez inwestora poprawiony oraz dostosowany do uwarunkowań określonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego i decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Projektowana zabudowa została zlokalizowana na przewidzianych do wydzielenia działkach o powierzchni od 140 m2 do 300 m2, a inwestor został zobowiązany do dokonania podziału geodezyjnego. Zrealizowanie tego warunku jest konieczne do skutecznego zawiadomienia organu o zakończeniu inwestycji, a tym samym przyjęcia wybudowanych obiektów do użytkowania. Projekt spełnia również warunek zachowania swobodnego, o szerokości 10 m, dostępu do lasu, wliczając w to miejsca parkingowe i warunek zachowania odległości 15 m zabudowy od linii drzew. Wojewoda nie podzielił zarzutów skarżącego dotyczących wadliwości sporządzenia analizy nasłonecznienia i "dysharmonii" projektowanej zabudowy z otoczeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w dniu 4 lutego 2004 r. rozpoznał dwie skargi R. P. wniesione w w/w sprawie, a odnoszące się do dwóch wyżej opisanych decyzji organu odwoławczego. W sprawie II SA/Gd 1413/02 Sąd oddalił skargę na decyzję kasacyjną Wojewody z 26 kwietnia 2002 r. W sprawie II SA/Gd 573/03 Sąd uchylił decyzję tego organu z 5 marca 2003 r. Jak wynika z uzasadnienia wyroku powodem uchylenia rozstrzygnięcia organu odwoławczego było niewłaściwe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sprawie w odniesieniu do kwestii zbadania warunków nasłonecznienia w kontekście przepisów techniczno-budowlanych oraz nie odniesienie się przez organ do zastrzeżeń zgłoszonych pisemnie w toku sprawy przez Wydział Komunikacji Urzędu Miasta. Sąd zwrócił uwagę na zawarty w przedłożonej przez inwestora ekspertyzie pn. "Ocena czasu nasłonecznienia i zacienienia budynków mieszkalnych przy ul. R. w G. zapis o treści: "Wskazane jest by inwestor rozważył możliwość obniżenia budynków [[...]], [[...]], [[...]], [[...]] do wysokości 2 ½ kondygnacji tj. wysokości dla których była wykonana ekspertyza w listopadzie 2001 r." Stwierdził, że w sprawie nie wyjaśniono ani powyższej kwestii, ani też nie ustosunkowano się do zarzutu skarżącego co do niewłaściwej metody ustalania "linijki słońca". Sąd zalecił, aby ponownie rozstrzygając sprawę organ wyjaśnił należycie wskazane kwestie, rozważył ewentualność przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, a w zależności od jej wyniku również dokonanie oględzin z udziałem stron i ewentualnie biegłych. Jak wynika z akt administracyjnych w toku ponownego rozpatrywania sprawy organ przeprowadził w dniu 8 listopada 2004 r. rozprawę administracyjną z udziałem stron, projektanta oraz autora analizy nasłonecznienia dołączonej do projektu. Dwukrotnie zobowiązywał też skarżącego postanowieniami do uiszczenia w wyznaczonym terminie zaliczki na koszty wnioskowanej przez niego opinii biegłego z zakresu nasłonecznienia. W dniu 3 stycznia 2005 r. organ dokonał również oględzin miejsca inwestycji w trakcie których sporządził dokumentację fotograficzną załączoną do akt (vide: dokumentacja zgromadzona w aktach organu II instancji –część III). W wyniku powyższego postępowania wyjaśniającego organ odwoławczy decyzją z 17 stycznia 2005 r. ponownie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z 5 grudnia 2002 r. W uzasadnieniu organ wskazał na fakt nieuiszczenia przez skarżącego zaliczki na koszty biegłego z zakresu nasłonecznienia. Uznał także, że znajdująca się w aktach ekspertyza "Czasy nasłonecznienia i zacienienia budynków mieszkalnych przy ul. R. w G." wykonana przez dr. inż. arch. M. C. oraz jego wyjaśnienia złożone na rozprawie stanowią wystarczający materiał dowodowy w tym przedmiocie. Odnosząc się do wątpliwości Sądu dotyczących prawidłowego wyjaśnienia kwestii nasłonecznienia organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż wysokość budynków została w poprawionym projekcie obniżona do 2,5 kondygnacji zgodnie z zaleceniem zawartym w części I ekspertyzy nasłonecznienia. Jej część II opracowana w dniu 10.10.2002 r. pt. "Faza ostateczna-zgodnie z wykonanym projektem" (znajdująca się w tej samej teczce) dowodzi spełnienia warunku zawartego w § 60 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (jedn. tekst Dz. U. Nr 15 z 1999 r., poz. 140 ze zm.) obowiązującego w dniu złożenia wniosku. Dodatkowo-jak wyjaśnił organ- kwestia umożliwienia naturalnego oświetlenia pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi w istniejących budynkach przy ul. R. została przeanalizowana przez autora ekspertyzy, który na rozprawie przeprowadzonej 8 listopada 2004 r. złożył stosowny rysunek dot. projektowanego budynku [[...]] i [[...]] stanowiący dowód na spełnienie wymogu określonego w § 13 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 wskazanych wyżej warunków technicznych tzn. że odległość istniejącego budynku na działce 104 od obiektu przesłaniającego (projektowanego) jest nie mniejsza niż jego wysokość. Także pozostałe zarzuty skarżącego zostały w ocenie organu odwoławczego wyjaśnione. Inwestor przedłożył poprawiony projekt zamienny, który posiadał wszystkie uzgodnienia i jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego i wydaną na jego podstawie decyzją. Oddalając kolejną skargę R. P. wniesioną na wyżej opisaną decyzję organu odwoławczego tut. Sąd w uzasadnieniu wyroku z 16 listopada 2005 r. w sprawie II SA/Gd 205/05 stwierdził, że organ prawidłowo wyjaśnił kwestię związaną z warunkami nasłonecznienia. Ocenił, że sporządzona ekspertyza pozwala przyjąć, iż warunki nasłonecznienia budynków mieszkalnych sąsiadujących bezpośrednio z inwestycją wynikające z przepisów techniczno-budowlanych zostały zachowane. Sąd stwierdził także, że wbrew zarzutom skarżącego: 1/ działka [[...]] znajduje się poza granicami otuliny [[...]] Parku Krajobrazowego, 2/przedłożona przez inwestora mapa sytuacyjno-wysokościowa dla celów projektowych jest zgodna z dokumentami geodezyjnymi załączonymi do decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w zakresie przebiegu linii granicy lasu i zadrzewień na terenie inwestycji, 3/ ustalenie charakteru drogi obsługującej zespół projektowanych budynków (ulica osiedlowa) nastąpiło w projekcie budowlanym stanowiącym załącznik do decyzji z dnia 5 grudnia 2002 r. W odniesieniu do zarzutów skargi Sąd uznał również, że podnoszony przez skarżący fakt, iż nie brał udziału w przeprowadzonych w dniu 2 listopada 2004 r. przez organ odwoławczy oględzinach nieruchomości nie miał wpływu na wynik sprawy. Pominął przy tym wniosek dowodowy skarżącego zawarty w skardze o przeprowadzenie dowodu z załączonej "Analizy porównawczej standardów urbanistycznych zespołów zabudowy jednorodzinnej na terenie działek nr ew. gr. [[...]]-[[...]] i na terenie działki nr ew. gr. [[...]] obręb [[...]] przy ulicy R. w G." autorstwa arch. J. H. stwierdzając, że nie jest to dowód z dokumentu określony w art. 106 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a zatem jego przeprowadzenie przed sądem nie było dopuszczalne. Naczelny Sąd Administracyjny w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej R. P. uchylił wyrok Sądu z 16 listopada 2005 r. i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu orzeczenia z 22 listopada 2006 r. (II OSK 375/06) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że kwestią sporną w sprawie pozostawała nie tylko sprawa oświetlenia pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi, ale także kwestia ewentualnej sprzeczności zamiennego projektu zagospodarowania działki nr [[...]] przy ul. R. z wymogami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Jednym z warunków tej decyzji było bowiem zalecenie, aby "układ funkcjonalno – przestrzenny i forma architektoniczna projektowanej zabudowy pozostawała w harmonii z otoczeniem i przyległą zabudową". Sąd II instancji wskazał, iż skarżący kwestionował spełnienie również i tego warunku i wnosił o przeprowadzenie dowodu z oględzin działki i z opinii biegłego celem wyjaśnienia tej kwestii. Organ odwoławczy wniosków tych nie uwzględnił, natomiast w dniu 3 stycznia 2005 r. przeprowadził z urzędu bez udziału stron oględziny, a sporządzone wówczas zdjęcia uznał za dowód potwierdzający harmonię projektowanych budynków z zabudową sąsiednią. Takie działanie organu Naczelny Sąd Administracyjny uznał za wadliwe w świetle przepisów art. 79 i 81 kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 4 kwietnia 2007 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 156/07 uchylił zaskarżoną decyzję. Z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia wynika, że powodem uchylenia decyzji organu odwoławczego z 17 stycznia 2005 r. były wyłącznie uchybienia przepisom postępowania administracyjnego wskazane przez Naczelny Sąd Administracyjny tj. pozbawienie skarżącego prawa czynnego udziału w postępowaniu związanym z przeprowadzeniem oględzin. Sąd nie uznał natomiast zasadności pozostałych zarzutów skargi odnoszących się m. in. do warunków nasłonecznienia. Podtrzymał w tym zakresie stanowisko zawarte w poprzednim wyroku. W zaleceniach dla organu odwoławczego wskazał na konieczność powtórzenia postępowania dowodowego w części w której skarżący z winy organu nie uczestniczył. W toku ponownego rozpoznawania sprawy skarżący wskazując m. in. na dostrzeżone przez Sądy obu instancji uchybienia przepisom postępowania oraz długotrwałość rozstrzygania sprawy zarzucił pracownikom organu stronniczość przy podejmowaniu czynności. Na tej podstawie zażądał wyłączenia na podstawie art. 24 § 3 kpa wszystkich pracowników Wydziału Infrastruktury Urzędu Wojewódzkiego w tym i Dyrektora tego Wydziału- K. N. Postanowieniem z 2 listopada 2007 r. Wojewoda odmówił uwzględnienia tego wniosku. Pełnomocnik skarżącego pismem z 21 stycznia 2008 r. wniósł o włączenie do akt sprawy "Analizy porównawczej standardów urbanistycznych zespołów zabudowy jednorodzinnej na terenie działek nr ew. gr. [[...]]-[[...]] i na terenie działki nr ew. gr. [[...]] obręb W. przy ulicy R. w G.", sporządzonej przez arch. J. H. na okoliczność braku spełnienia przez projektowaną zabudowę warunku pozostawania w harmonii z otoczeniem i przyległą zabudową zawartego w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego i wydanej na jego podstawie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Ponowił również wniosek o przeprowadzenie na tą okoliczność dowodu z oględzin "terenu inwestycji - przy wykorzystaniu wskaźników i standardów zawartych w powyższej analizie". W załączonej do pisma w/w analizie porównawczej jako obszar analizowany przyjęto teren zabudowy jednorodzinnej wolnostojącej położony w rejonie ulic S. i R. (dz. nr ew. gr. od [[...]] – [[...]]) i wskazano, że teren projektowanej zabudowy usytuowany jest między istniejącą zabudową wolnostojącą a lasem. W ocenie autorki analizy nałożony w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu wymóg dotyczący pozostawania układu funkcjonalno-przestrzennego i formy architektonicznej planowanej inwestycji w harmonii z otoczeniem i przyległą zabudową nakłada na inwestora obowiązek dostosowania skali i formy architektonicznej projektowanej zabudowy przede wszystkim do istniejącego zespołu mieszkaniowego położonego wzdłuż ul. R. na działkach nr ew. gr. [[...]] – [[...]], który charakteryzuje się niską intensywnością w którym przeważają domy parterowe z użytkowym poddaszem. W wyniku analizy porównawczej, w której do porównania przyjęto kryteria wysokości budynków, stosunku powierzchni zabudowy do powierzchni działek, wskaźnika intensywności zabudowy, autorka analizy doszła do wniosku, że projektowana zabudowa znacznie odbiega skalą od zabudowy istniejącej, ponieważ między budynkami istniejącymi a projektowanymi występuje różnica wysokości wynosząca od ok. 6 m do 3,5 m przy poziomie terenu analogicznym dla obu rodzajów porównywanej zabudowy oraz intensywnością zabudowy. W konkluzji stwierdzono, że projektowana zabudowa nie spełnia warunku pozostawania w harmonii z otoczeniem i przyległą zabudową. Organ zawiadomieniem z 12 lutego 2008 r. poinformował uczestników postępowania o zamiarze przeprowadzenia dowodu z oględzin przedmiotowej działki. Oględziny, w których tym razem uczestniczył skarżący, zostały przeprowadzone 12 marca 2008 r. W piśmie z 9 kwietnia 2008 r., skierowanym do Wojewody, pełnomocnik skarżącego w związku z zawiadomieniem o zakończeniu postępowania dowodowego zakwestionował m. in. bezstronność Dyrektora Wydziału – K. N. wskazując na sporządzoną przez niego notatkę służbową opisującą przebieg postępowania w której m.in. zawarto następujące stwierdzenie: "Po upływie tego terminu Wojewoda przeprowadzi wizję lokalną w terenie i wyda decyzję jako organ II instancji, zgodnie z delegacją w wyroku Sądu z dnia 4 kwietnia 2007 r., która będzie taka sama jak poprzednia decyzja z dnia 17 stycznia 2005 r. W piśmie z 10 kwietnia 2008 r. udział w sprawie zgłosił Prokurator. Wnioskiem z 15 kwietnia 2008 r. wskazując na wyżej cytowany zapis notatki również wniósł o wyłączenie K. N. od rozpoznawania sprawy. W powyższych okolicznościach Wojewoda decyzją z 7 maja 2008 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że planowana inwestycja jest zgodna i z obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego miasta G. i wydaną na jego podstawie decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Wskazał, że w projekcie zagospodarowania działki nr .[[...]] uwidoczniono podział działki na 12 części o powierzchni od 227 do 282 m2 i zaprojektowano 12 budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie bliźniaczej, co odpowiada warunkom zawartym w w/w aktach. Dalej organ wyjaśnił, że przedłożona przez skarżącego "Analiza porównawcza standardów urbanistycznych..." autorstwa J. H. jedynie wyrywkowo i stronniczo porusza sporne aspekty związane z istniejącą i projektowaną zabudową. Wojewoda uznał, że zawarty w analizie wniosek, że na przedmiotowej działce powinna być zastosowana niska intensywność zabudowy pozostaje w sprzeczności z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego i decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Podnoszony w analizie m. in. zarzut niedopełnienia obowiązku zapewnienia określonej liczby miejsc parkingowych organ uznał za chybiony, ponieważ w decyzji o warunkach zabudowy nie podano dokładnego sposobu wyliczenia miejsc parkingowych, a stosownie do stanu prawnego obowiązującego w dniu jej wydania wystarczyło zapewnić odpowiednią liczbę miejsc postojowych i nie był podany żaden wskaźnik, wg którego należałoby tę stosowną liczbę uzyskać. Organ stwierdził, że na podstawie ekspertyzy czasu nasłonecznienia i zacienienia budynków mieszkalnych stwierdzono, że sumaryczne czasy nasłonecznienia zostały zachowane zgodnie z obowiązującymi normami i wynoszą w każdym przypadku 3 godziny, spełniając tym samym warunek określony w § 60 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Zachowany został również warunek wynikający z § 13 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 w/w rozporządzenia, albowiem odległość istniejącego budynku na działce nr [[...]] od obiektu projektowanego jest nie mniejsza niż jego wysokość. Organ odwoławczy stwierdził nadto, że odległość ściany bez okien budynku [[...]] i [[...]] wynosi wprawdzie, jak podnoszą strony, do granicy z działką nr [[...]] tylko 2,05 m, ale najmniejsza odległość pomiędzy zaprojektowanym budynkiem jednorodzinnym na działce nr [[...]], jak wynika z projektu zagospodarowania terenu, wynosi 11 m. Obowiązujące w chwili składania wniosku o pozwolenie na budowę przepisy pozwalały na taką lokalizację projektowanego budynku od granicy działki, a warunek uzyskania zgody sąsiada na przybliżenie budynku na odległość mniejszą niż 3 metry do granicy działki nie obowiązywał zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 marca 2001 r. w sprawie P 11/00. Organ odwoławczy podzielił także pogląd organu I instancji, że układ funkcjonalno – przestrzenny i forma architektoniczna zaprojektowanych budynków pozostaje w harmonii z przyległą zabudową. W wyniku rozpoznania skarg na powyższą decyzję wniesionych przez R. P. i Prokuratora Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 5 marca 2009 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 466/08 uchylił wydaną przez organ odwoławczy decyzję. Dodatkowo korzystając z dyspozycji zawartej w art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd wyeliminował również postanowienie organu z 2 listopada 2007 r. odmawiające wyłączenia od udziału w sprawie K. N. Jak wynika z uzasadnienia powodem uchylenia decyzji organu odwoławczego było stwierdzenie przez Sąd, iż została ona wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, wskazanym w art. 145 § 1 pkt 3 kpa, albowiem decyzja wydana została przez pracownika, który podlegał wyłączeniu stosownie do art. 24 § 3 kpa. Sąd uznał, iż treść notatki służbowej sporządzonej przez K. N., który w imieniu Wojewody wydał zaskarżoną decyzję uzasadnia tezę, iż zachodziły podstawy do wyłączenia tego pracownika w oparciu o art. 24 § 3 kpa. Sąd uznał, iż Wojewoda niezasadnie odmówił wyłączenia od udziału w prowadzonym postępowaniu K. N. Nadto nie rozpoznał wniosku Prokuratora w tym przedmiocie, co również stanowiło naruszenie przepisów postępowania. Oceniając pozostałe zarzuty zawarte w skargach Sąd uznał za zasadny zarzut niewykonania wytycznych zawartych w wyroku z dnia 4 kwietnia 2007 r. oraz rozpoznania sprawy z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez brak dokonania pełnych ustaleń faktycznych dla potrzeb oceny zgodności inwestycji z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy w zakresie przesłanki harmonizacji projektowanej zabudowy z otoczeniem i przyległą zabudową. W tym zakresie Sąd wyjaśnił, że spełnienie tego warunku powinno być ocenione przez organ architektoniczno – budowlany w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Warunek ten został bowiem zawarty w decyzji o warunkach zabudowy, w której stwierdzono, że stanowi on "uwarunkowanie dla projektowanej zabudowy". Harmonia układu funkcjonalno – przestrzennego i formy architektonicznej z otoczeniem i przyległą zabudową stanowi zatem cechę, którą musi posiadać zaplanowana przez inwestora zabudowa, aby spełnić warunki zawarte w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. O tym, czy projektowana zabudowa jest zgodna z wydaną dla niej decyzją o warunkach zabudowy decyduje organ wydający pozwolenie na budowę. Wynika to z art. 35 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy – Prawo budowlane, który na ten organ nakłada obowiązek sprawdzenia, przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę lub odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego, zgodności projektu zagospodarowania działki lub terenu z wymaganiami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. W ocenie sądu organ w celu sprawdzenia, czy przedmiotowa inwestycja spełnia warunek pozostawania w harmonii z otoczeniem i przyległą zabudową, powinien porównać projekt (podlegający zatwierdzeniu) z otoczeniem działki nr [[...]] i przyległą do tej działki zabudową. To zatem –jak stwierdził Sąd- otoczenie planowanej inwestycji i sąsiadująca z nim zabudowa stanowić powinny przede wszystkim przedmiot oględzin. Obszar podlegający oględzinom nie powinien przy tym – zdaniem Sądu – ograniczać się jedynie do działek tych osób, które w toku postępowania kwestionowały harmonię planowanej zabudowy z otoczeniem i przyległą zabudową, ani do działki [[...]]. To organ w pierwszej kolejności powinien ustalić obszar, który pozwoli mu zbadać, czy przesłanka dotycząca harmonizacji została spełniona. Jeżeli organ stwierdzi, że nie posiada wiedzy umożliwiającej mu ustalenie, czy planowana inwestycja spełnia opisany wyżej warunek harmonii, zgodnie z treścią art. 84 § 1 k.p.a. może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii w tej sprawie. W wytycznych dla organu Sąd nakazał w pierwszej kolejności rozpoznanie wniosków (R. P. i Prokuratora) o wyłączenie pracowników organu, a następnie wyjaśnienie czy warunek zawarty w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu odnoszący się do pozostawania planowanej inwestycji w harmonii z otoczeniem i przyległą zabudową został spełniony. Jednocześnie Sąd podkreślił, że organ winien mieć na uwadze, iż w wyniku kolejnych rozstrzygnięć sądów zakres ponownego rozpoznawania sprawy został ograniczony do wyjaśnienia opisanego w sprawie problemu harmonii planowanej inwestycji z otoczeniem. Pozostałe zarzuty dotąd podnoszone w sprawie, a dotyczące m. in. nasłonecznienia zabudowy sąsiadującej z planowaną inwestycją, podziału działki [[...]] oraz odległości od granicy lasu i zadrzewień Sąd uznał za bezzasadne. Sąd nie podzielił również zgłoszonego wówczas w skardze zarzutu dotyczącego naruszenia § 12 ust. 4 i 5 rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. W wyniku analizy projektu i mających zastosowanie w sprawie przepisów techniczno – budowlanych Sąd wywiódł, że zarzut naruszenia § 12 ust. 4 i 5 w/w rozporządzenia jest niezasadny. W toku ponownego rozpoznawania sprawy organ odwoławczy poinformował strony o zmianach kadrowych w Wydziale Infrastruktury Urzędu Wojewódzkiego tj. o przejściu na emeryturę dotychczasowego Dyrektora K. N. Organ zwrócił się do stron o oświadczenie w przedmiocie podtrzymania wniosku o wyłączenie pracowników Wydziału. Prokurator podtrzymał wniosek w odniesieniu do osoby nowego Dyrektora Wydziału-A. K. i podległych mu pracowników. W uzasadnieniu wskazał na "nieścisłość uzasadnienia decyzji (...) Wojewody z 7 maja 2008 r. – co do daty złożenia "Analizy porównawczej standardów urbanistycznych zespołów zabudowy jednorodzinnej ..." autorstwa J. H." (pismo Prokuratora k. 10 teczki IV akt administracyjnych). Skarżący i jego pełnomocnik poinformowali natomiast organ, iż złożenie oświadczenia w przedmiocie podtrzymania wniosku o wyłączenie uzależniają od uprzedniego rozpoznania złożonych przez skarżącego w toku postępowania skarg w trybie skarg i wniosków. Postanowieniem z 16 września 2009 r. Wojewoda po rozpatrzeniu wniosku Prokuratora odmówił wyłączenia A. K. i podległych mu pracowników od udziału w postępowaniu. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że obecny Dyrektor nie podejmował czynności w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z 7 maja 2008 r. (był wówczas kierownikiem oddziału, który nie uczestniczył w czynnościach prowadzonych w ramach przedmiotowego postępowania) i tym samym nie zostały uprawdopodobnione okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności tej osoby. Następnie postanowieniem z 15 października 2009 r. Wojewoda po rozpoznaniu wniosku skarżącego odmówił wyłączenia pracowników Wydziału Infrastruktury Urzędu Wojewódzkiego od udziału w postępowaniu. W uzasadnieniu wskazał, że K. N. nie jest już pracownikiem organu, stąd wniosek w odniesieniu do jego osoby jest bezprzedmiotowy. Dalej stwierdził, że w tych okolicznościach wniosek o wyłączenie innych pracowników z uwagi na podległość służbową wobec Dyrektora Wydziału jest niezasadny. Organ zwrócił uwagę, że we wniosku o wyłączenie z 1 października 2007 r. skarżący nie wskazał z imienia i nazwiska żadnego pracownika z wyjątkiem K. N. Zdaniem organu, brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że zostały uprawdopodobnione okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwość co do osoby jakiegokolwiek pracownika. Jak wynika z akt postępowania w marcu 2010 r. na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Urzędu Wojewódzkiego umieszczono zaproszenie do składania ofert w ramach badania rynku na wykonanie opinii urbanistycznej dotyczącej ustalenia, czy układ funkcjonalno-przestrzenny i forma architektoniczna planowanej zabudowy jednorodzinnej pozostaje w harmonii z otoczeniem i przyległą zabudową w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości. Ofertę na wykonanie opinii złożyła dr inż. arch. I. M., z którą organ podpisał stosowną umowę ( k.32 i 56 części V akt administracyjnych). W dniu 28 kwietnia odbyły się oględziny terenu inwestycji i jego otoczenia. W protokole z tej czynności stwierdzono, że na obszarze tym występuje zabudowa niejednorodna o funkcji zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej w zabudowie szeregowej i wolnostojącej oraz wielorodzinnej. Natomiast wysokość zabudowy rozciąga się od 2 poprzez 3 do 4 kondygnacji w zabudowie wielorodzinnej. Poddana analizie zabudowa mieszkaniowa sąsiaduje z ulicą miejską zbiorczą o nazwie "R." przy której po przeciwnej stronie ulicy znajduje się zabudowa o funkcji magazynowo-przemysłowej. W toku oględzin sporządzono fotografie z naniesieniem na mapie tzw. osi widokowych (protokół k. 34 części V akt administracyjnych). W dniu 7 czerwca 2010 r. biegła złożyła opinię w sprawie zgodności zabudowy na działce [[...]] przy ul. R. w G. z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w zakresie zharmonizowania jej z otaczającą zabudową (k. 39 cz. V akt adm.). W opinii tej wskazano, że obszar przedmiotowej działki sąsiaduje z trzema zupełnie różnymi zespołami zabudowy – zespołem zabudowy wielorodzinnej, zespołem zabudowy składowej i biurowej oraz zespołem zabudowy jednorodzinnej, niejednorodnym jeśli chodzi o formę i kolorystykę, wobec czego nie jest możliwe zakwestionowanie harmonijności układu funkcjonalno-przestrzennego i formy architektonicznej planowanej inwestycji. W ocenie autorki analizy jako obszar analizowany należy przyjąć obszar większy niż tylko bezpośrednie sąsiedztwo projektowanej zabudowy, czyli obszar wzdłuż południowego odcinak ulicy R., gdyż wymóg zawarty w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu wyraźnie mówi o otoczeniu i sąsiedniej zabudowie. W wyniku analizy tak wyznaczonego terenu stwierdzono, że projektowana zabudowa jest spójnym i logicznym elementem kompozycji urbanistycznej obszaru w rejonie południowego odcinka ulicy R., który stanowi rozsądnie ustalone otoczenie przestrzenne dla tego zespołu i pozostaje w harmonii z otoczeniem (str.13 opinii). W piśmie z 21 czerwca 2010 r. pełnomocnik skarżącego wniósł uwagi i zastrzeżenia co do przeprowadzonych oględzin i sporządzonej w sprawie opinii. Kwestionując sposób opracowania i wyprowadzone przez biegłą wnioski wniósł o: 1/ przeprowadzenie, na okoliczność "harmonizacji układu funkcjonalno-przestrzennego i formy architektonicznej (inwestycji) z otoczeniem i przyległą zabudową", dowodu z projektów budowlanych zatwierdzonych w pozwoleniach na budowę dla budynków mieszkalnych znajdujących się na nieruchomościach przy ul. R. [[...]]-[[...]] i ich zażądanie od Prezydenta jako organu architektoniczno-budowlanego wydającego te pozwolenia; porównanie danych tych projektów z projektem budowlanym zatwierdzanym kwestionowaną odwołaniem decyzją, w zakresie obejmującym co najmniej: a/ rodzaj zabudowy; b/ wysokość budynków nad poziomem terenu i mierzoną zgodnie z par. 7 rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie; c/liczbę kondygnacji, w tym kondygnacji nadziemnych; d/ kubaturę brutto; e/ intensywność zabudowy (stosunek powierzchni wszystkich kondygnacji nadziemnych mierzonych po zewnętrznym obrysie murów do powierzchni działki budowlanej), 2/ w razie gdyby dowód powyższy został uznany za niewystarczający – przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z pomiarów geodezyjnych budynków wybudowanych w ramach inwestycji i budynków mieszkalnych znajdujących się na nieruchomościach przy ul. R. [[...]]-[[...]]. 3/ przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, z uwagi na to iż zachodzą przesłanki z art. 89 par. 2 kpa; wezwania na tę rozprawę biegłego I. M. 4/ zakreślenie dodatkowego terminu na ustosunkowanie się do opinii biegłego I. M. (pismo k. 41 cz. V akt adm.). W dalszym toku postępowania organ wystąpił do Prezydenta o udostępnienie akt dotyczących wydanych pozwoleń na budowę budynków przy ul. R. [[...]]-[[...]]. Akta te zostały nadesłane do sprawy. W dniu 24 sierpnia 2010 r. organ przeprowadził rozprawę administracyjną z udziałem stron i biegłej. Na rozprawie biegła wyjaśniła zakres, metodologię i podstawy przeprowadzonej analizy urbanistycznej, udzieliła również wyjaśnień i odpowiedzi na pytania stron. W kolejnym piśmie pełnomocnik skarżącego zarzucił, że organ zlecając opinię nie sformułował prawidłowo tezy dowodowej, wskazał na konieczność powołania nowego biegłego. Zarzucił, że sposób powołania biegłego nastąpił z naruszeniem art. 77 kpa. Postanowieniami z 19 kwietnia 2011 r. podjętymi na podstawie art. 123, art. 75, art. 78 § 2 kpa organ dopuścił dowód z opinii biegłej dr. Inż. Arch. I. M. wraz z opinią uzupełniającą "w zakresie i przedmiocie zgodnie z tezą dowodową wskazaną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Gd 466/08 oraz odmówił uwzględnienia wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii kolejnego biegłego (k. 69 i 70 części VI akt adm.). Pismem z 22 kwietnia 2011 r. organ zawiadomił strony w trybie art. 10 kpa o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i o możliwości wypowiedzenia się w tym przedmiocie przed wydaniem decyzji. W powyższych okolicznościach Wojewoda decyzją z 13 maja 2011 r. na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z 5 grudnia 2002 r. W obszernym uzasadnieniu organ wyjaśnił, że, by wypełnić wiążące zalecenia sądu administracyjnego dotyczące konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego, wobec nieprecyzyjności określenia "harmonii układu funkcjonalno-przestrzennego i formy architektonicznej z otoczeniem i przyległą zabudową", konieczna była ich interpretacja przez osoby posiadające wiadomości specjalistyczne. Spośród znajdujących się w aktach sprawy dwóch opinii, jednej sporządzonej na zlecenie organu przez arch. I. M., i drugiej, sporządzonej na zlecenie skarżącego przez arch. J. H. organ za obiektywną i w sposób kompleksowy analizującą zagadnienie harmonijności projektu zabudowy uznał tę pierwszą, przymiotów tych odmawiając opinii arch. J. H. Wadą opinii zleconej przez skarżącego jest zdaniem organu to, że ogranicza się ona do obszaru zabudowy jednorodzinnej przy ul. R. i w rejonie ul. S. i R. oraz zabudowy bliźniaczej na działce nr [[...]], i porównania gabarytów bezpośrednio sąsiadującej zabudowy bez odniesienia do dalszego otoczenia. W ocenie Wojewody opinia biegłej, jakoby "wymóg określony w decyzji o warunkach zabudowy ([...]) nakłada na inwestora obowiązek dostosowania skali i formy architektonicznej projektowanej zabudowy przede wszystkim do istniejącego zespołu mieszkaniowego położonego wzdłuż ul. R. na dz. nr ewid. [[...]]-[[...]]", pomija zapisy planu miejscowego, które takiego obowiązku nie wprowadzają. Organ nie podzielił opinii autorki analizy, że najbardziej miarodajnym kryterium dotyczącym zharmonizowania zabudowy są gabaryty budynków i intensywność zabudowy. Odrzucając sporządzoną z inicjatywy skarżącego analizę organ uznał, że w sposób nieuzasadniony została ona ograniczona jedynie do terenu bezpośrednio sąsiadującego z zabudową jednorodzinną, bez szerszej perspektywy. Wojewoda podzielił natomiast stwierdzenia i wnioski zawarte w opinii arch. I. M. Wskazał, iż zasadnym było wyjaśnienie w jej treści pojęć niedookreślonych zawartych zarówno w zapisach planu miejscowego G. jak i decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla działki nr [[...]] takich jak zakres pojęcia "otoczenia", "przyległej zabudowy" i zasady realizacji "harmonii", bowiem właśnie brak precyzji sformułowań zapisów aktów prawa miejscowego i decyzji powoduje konieczność fachowej, specjalistycznej interpretacji. Jak wynika z opinii, biegła również wskazała na trudności interpretacyjne w/w zapisów zakresie dotyczącym harmonii. Tym nie mniej –jak stwierdził organ- logiczna i czytelna argumentacja zawarta w opinii, odniesienie do materiałów źródłowych, naświetlenie przyjętych zasad ogólnych w tej dziedzinie, przekonuje o prawidłowości i logice rozumowania oraz interpretacji poczynionej przez biegłą w zakresie dookreślenia pojęć, które zostały wskazane do przeanalizowania i oceny przez Sąd. Wojewoda wskazał, iż w pełni podziela stanowisko zawarte w opinii, że pojęć "kompozycji przestrzennej" i "harmonii zabudowy" nie sposób oceniać wycinkowo, wyłącznie na podstawie zabudowy sąsiadujących działek (2 zespołów zabudowy). Brak wskazania szerszej perspektywy ocenianego obszaru dotyczącego "otoczenia" i "przyległej zabudowy" stanowiłoby wadę przeprowadzonej analizy, bowiem harmonia – zgodnie z tezą dowodową sformułowaną w orzeczeniu Sądu w niniejszej sprawie- ma dotyczyć nie tylko formy architektonicznej budynków, ale również układu funkcjonalno-przestrzennego. Dlatego – zdaniem biegłej- odpowiedź na pytanie "czy układ funkcjonalno-przestrzenny i forma architektoniczna planowanej zabudowy pozostaje w harmonii z otoczeniem i przyległą zabudową" zawiera się w ocenie kompozycji przestrzennej odnoszącej się do szerszego obszaru poddanego analizie niż bezpośrednio sąsiadujące ze sobą 2 zespoły zabudowy, by można było w sposób zobiektywizowany przedstawić stanowisko w przedmiotowej sprawie. Jak wyjaśnił dalej organ, objęty oceną biegłej obszar działki [[...]] sąsiaduje z trzema różnymi zespołami zabudowy-regularnym układem zabudowy wielorodzinnej od strony południowo-zachodniej, zabudowy składowej i biurowej od strony południowo-wschodniej (po przeciwnej stronie ulicy R.) i wreszcie zespołem zabudowy jednorodzinnej od strony północno-wschodniej. Zespół zabudowy jednorodzinnej składa się z różnych budynków, o odmiennych bryłach, kształtach dachu, usytuowaniu w stosunku do ulic, proporcjach i kolorystyce. Ich wysokość waha się od 7,50 do 9,80, a powierzchnia zabudowy od 100 m2 do 242 m2, dachy dwuspadowe, dwuspadowe naczółkowe oraz wielospadowe o nachyleniu połaci od 33 do 45 stopni. Różna pozostaje też wielkość działek od 431 m2 do 905 m2. Zatem budynki są tak różne, że nawet ich wewnętrzna harmonia pozostaje kwestią sporną. Omawiany teren sąsiaduje z zabudową mieszkaniową jednorodzinną, wielorodzinną i terenami usług, składu, biur i obiektami handlu hurtowego. Osobny problem stanowi też sformułowanie, że harmonia ma dotyczyć nie tylko formy architektonicznej budynków, ale również układu funkcjonalno-przestrzennego. Każdy z sąsiadujących zespołów ma inny układ i odmienną funkcję-przeznaczenie terenów i obiektów. Biegła objęła analizą obszar stanowiący kompozycyjną całość, wyznaczony na podstawie kryteriów: granic, czyli form przestrzennych tworzących elementy płaskie, jak np. ulice, układu geometrycznego, hierarchii ważności i tworzywa, czyli elementów, z których zbudowana jest całość przestrzenna – zespół kompozycyjny. Szeroko opisując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji te kryteria organ podzielił przyjęte przez biegłą założenia i wnioski i uznał, że wewnętrzna spójność projektowanego zespołu mieszkalnego na działce [[...]] jest zasadniczo utrzymana, a sam zespół mieszkalny pozostaje w harmonii z otoczeniem. W ocenie organu w taki sposób wyznaczony obszar poddany analizie jest zgodny z zaleceniami sądu wydanymi w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 466/08, zgodnie z którymi obszar podlegający oględzinom nie powinien ograniczać się jedynie do działek tych osób, które w toku postępowania kwestionowały harmonię planowanej zabudowy z otoczeniem i przyległą zabudową. Wojewoda wskazał również, że z dokonanej przez niego analizy porównawczej dokumentacji projektowej budynków przy ul. R. [[...]] – [[...]] w zabudowie wolnostojącej jednorodzinnej i projektu zagospodarowania przedmiotowej działki wynika, że projektowana zabudowa nie pozostaje w sprzeczności z przepisami prawa i spełnia wymagania decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. W odniesieniu do zarzutów zawartych w pismach skarżącego wskazał, że sposób wyboru biegłego jest zgodny z prawem, a biegły sporządza opinię samodzielnie, bez udziału stron. Stwierdził, że argumentacja zawarta w pismach skarżącego nie obala ustaleń opinii i jej mocy dowodowej, stąd nie było podstaw do dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego. Uznając jednak konieczność prawidłowego i wnikliwego wyjaśnienia wszelkich zgłoszonych zastrzeżeń zwrócił się do biegłej o ustosunkowanie się do podnoszonych zarzutów. Po uzyskaniu stanowiska biegłej w formie opinii uzupełniającej postanowieniem z 19 kwietnia 2011 r. dopuścił dowód z opinii bieglej I. M. zgodnie z tezą wskazaną w wyroku Sądu w sprawie II SA/Gd 466/08. Organ wyjaśnił też, że żądanie skarżącego dokonania pomiarów geodezyjnych istniejących budynków wykracza poza przedmiot rozpoznawanej sprawy. Pełnomocnik skarżącego w skardze na decyzję Wojewody z 13 maja 2011 roku, wnosząc o jej uchylenie, zarzucił organowi niewykonanie zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartych w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt II SA/Gd 466/08 poprzez przeprowadzenie dowodu z oględzin bez oznajmienia stronom ich porządku i czynności, które będą w ich trakcie przeprowadzane oraz bez zakreślenia tezy dowodowej, której te oględziny mają służyć i bez określenia metodyki ich przeprowadzenia, w tym bez przedstawienia koncepcji doboru i sposobu opisu obiektów budowlanych i ich cech, niezbędnego do przeprowadzenia analizy harmonizacji projektowanej inwestycji z otoczeniem oraz brak w opinii biegłej Mironowicz obiektywnych kryteriów służących porównaniu, takich jak parametry budynków, co skutkowało bezzasadnym rozszerzeniem obszaru analizowanego. Wskazano, że przesłanka harmonizacji odnosić się powinna do przyległej zabudowy. Zarzucono ponadto organowi nieuzasadnione odrzucenie wniosków opinii sporządzonej z inicjatywy skarżącego, a także niewykonanie wskazań Sądu w zakresie rozpoznania wniosku o wyłączenie pracowników organu oraz bezpodstawne przyjęcie, że zmiana osoby Dyrektora Wydziału Urzędu Wojewódzkiego usuwa zarzuty dotyczące braku bezstronności. Wskazano również na fakt wydania zaskarżonej decyzji przed upływem zakreślonego skarżącemu terminu na wypowiedzenie się co do przeprowadzonych dowodów. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie oraz, w odniesieniu do zarzutów skargi, wskazano, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie regulują zasad i trybu przeprowadzenia dowodu z oględzin, a oględziny nieruchomości są czynnością, jaką może przeprowadzić rzeczoznawca, lecz nie są to oględziny w rozumieniu art. 79 par. 1 kpa, zatem nie można ich oceniać w kategorii dowodu z oględzin i nakładać na organ obowiązku zawiadamiania o ich przeprowadzeniu. Organ wskazał również, odnosząc się do zarzutów skargi, zgodnie z którymi organ nie wziął pod uwagę sugestii skarżącego dotyczących sposobu sporządzenia analizy i wniosków zawartych w opinii, że biegły przygotowuje opinię samodzielnie, bez udziału stron i organu. W odniesieniu do zarzutu dotyczącego nieprawidłowości w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie pracowników organu wskazano, że kwestię tę rozstrzygnięto postanowieniami wydanymi w toku postępowania. Organ wskazał również, że w toku postępowania strony miały możliwość zapoznawania się z aktami sprawy, a wskutek kwestionowania opinii biegłej organ zwrócił się do niej o dodatkowe wyjaśnienia i przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające. Organ uznał natomiast za zasadny zarzut skargi dotyczący przedwczesnego wydania decyzji, uznał jednak, że uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy wyjaśnić, że w opisie stanu sprawy Sąd ograniczył się do wskazania istotnych okoliczności umożliwiających mu rozpoznanie skargi. Pisma stron wnoszone w trybie skarg i wniosków, notatki służbowe, pisma wyjaśniające przykładowo kwestie dotyczące powołania biegłej w kontekście ustawy Prawo o zamówieniach publicznych itp. znajdujące się w wielotomowych aktach sprawy administracyjnej Sąd pominął jako nie istotne i nie mającego znaczenia. Należy jednak zaznaczyć, że niektóre z pism zatytułowane jako "notatki służbowe" w istocie nie mają nic wspólnego z tą formą adnotacji urzędowej; są to pisma sporządzone i złożone do sprawy przez skarżącego ( przykładowo "notatka służbowa" z 14.04.2008 r. w części IV akt adm.). Stosownie do art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd ma obowiązek w uzasadnieniu zwięźle przedstawić stan sprawy. W opisie tym należało zatem ograniczyć się do przedstawienia wcześniejszych orzeczeń sądowych, a także czynności organu podjętych w postępowaniu bezpośrednio poprzedzającym wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz treści decyzji. Z analizy wcześniejszych rozstrzygnięć sądowych wydanych w sprawie wynika, że jedynym problematycznym zagadnieniem materialnoprawnym wymagającym wyjaśnienia przez organ odwoławczy w ponownie prowadzonym postępowaniu była kwestia zgodności projektu budowlanego z warunkiem zapisanym w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu aby "układ funkcjonalno-przestrzenny i architektura planowanej inwestycji pozostawała w harmonii z otoczeniem i przyległą zabudową". Spełnienie pozostałych warunków wydania pozwolenia na budowę (zgodność poprawionego przez inwestora projektu budowlanego z przepisami techniczno-budowlanymi oraz innymi wymogami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i wydanej na jego podstawie decyzji o warunkach z 31 grudnia 1999 r.) jest w chwili obecnej bezsporne. Kwestie dotyczące warunków zacienienia, usytuowania obiektów od granicy działek sąsiednich, od granicy lasu i zadrzewień, podziału działki [[...]], usytuowania jej poza granicami otuliny parku krajobrazowego, prawidłowości map sytuacyjno-wysokościowych i inne zarzuty zgłoszone w toku postępowania zostały wyjaśnione i rozstrzygnięte (przesądzone) wydanymi wcześniej orzeczeniami tut. Sądu, zwłaszcza w sprawach o sygnaturach II SA/Gd 156/07 i II SA/Gd 466/08. W ostatnim wyroku z 5 marca 2009 r. Sąd dokonał niejako podsumowania i oceny stanu sprawy w zakresie materialnoprawnych przesłanek jej załatwienia. Sąd wyraźnie zaznaczył, iż przedmiotem dalszego badania ma być wyłącznie problem dotyczący "harmonii planowanej inwestycji z otoczeniem". Pozostałe zalecenia sądu i wytyczne dotyczyły rozpoznania wniosków o wyłączenie K. N. i pozostałych pracowników Wydziału od rozpoznawania sprawy, przy czym Sąd ocenił, iż z uwagi na cytowaną wzmiankę w notatce służbowej K. N. powinien być wyłączony na podstawie art. 24 § 3 kpa. Sąd wskazał również, iż badanie przesłanki zgodności (harmonii) planowanej zabudowy z otoczeniem powinno nastąpić w oparciu o oględziny, przy czym oględziny te nie powinny ograniczać się jedynie do wybudowanych na podstawie kwestionowanego pozwolenia na budowę obiektów budowlanych, ale powinny uwzględniać tzw. otoczenie działki [[...]] (formę i cechy zabudowy istniejącej w sąsiedztwie). Dalej Sąd zalecił, iż w przypadku uznania, że dla rozstrzygnięcia omawianego zagadnienia powinno się uzyskać tzw. wiadomości specjalne organ winien skorzystać z możliwości powołania biegłego. Rozpoznając skargę na decyzję z 13 maja 2011 r. Sąd nie tylko że podziela w pełni wywody zawarte w wyroku z 5 marca 2009 r., co jest nimi również bezwzględnie związany z mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przechodząc zatem do oceny zaskarżonej decyzji należy wskazać, że wbrew twierdzeniom skarżącego, organ w pełni wykonał wytyczne zawarte w wyroku w sprawie II SA/Gd 466/08. Jak wynika z przebiegu postępowania organ odwoławczy rozpoznał wnioski o wyłączenie pracowników organu, przeprowadził oględziny, skorzystał z możliwości powołania biegłego, a w efekcie tych czynności właściwie wyjaśnił sprawę stosownie do wymogów zawartych w art. 7 i 77 § 1 kpa. Prawidłowo organ nie uwzględnił zgłoszonych przez skarżącego i Prokuratora wniosków o wyłączenie pracowników Wydziału Infrastruktury Urzędu Wojewódzkiego w którym prowadzona była sprawa. W sytuacji gdy K. N. przestał pełnić funkcję Dyrektora Wydziału i w nim nie pracuje organ zasadnie uznał, iż rozpatrywanie wniosku w odniesieniu do jego osoby jest bezprzedmiotowe. Co do żądania wyłączenia podległych mu wówczas pracowników Wydziału należy wyjaśnić że to K. N., a nie żaden podległy mu pracownik sformułował notatkę w taki sposób, że skutkowała wywołaniem pewnych wątpliwości co do obiektywnego rozpoznania sprawy. We wniosku z żądaniem wyłączenia pracowników powołano się jedynie na ich podległość służbową w stosunkach z K. N. Zdaniem Sądu okoliczność ta sama w sobie nie uzasadniała wyłączenia pracowników. Również powołany w skardze fakt wadliwości wcześniejszych decyzji uchylanych wyrokami Sądu nie uzasadniał wątpliwości co do bezstronności jakichkolwiek pracowników podejmujących w sprawie czynności. Analiza uchylonych decyzji i rozstrzygnięć sądowych nie daje ku temu żadnych podstaw. Zastrzeżenia skarżącego co do prawidłowości podejmowanych czynności w sprawie wyrażane w jego licznych skargach i pismach znajdujących się w aktach sprawy nie uprawdopodabniają zarzutów i posądzeń o stronniczość w sprawie (przykładowo: jedna ze skarg dotyczących "zaniechania wykonywania obowiązków służbowych k. 3 części V akt). Jeżeli chodzi o wniosek Prokuratora w odniesieniu do Dyrektora Wydziału A. K. to w aktach sprawy znajduje się pismo wyjaśniające omyłkę w podaniu daty złożenia do akt sprawy "Analizy porównawczej..." autorstwa J. H. (pisma Prokuratora i Dyrektora A. K. k. 19 i 22 części V akt adm.). Zdaniem Sądu wskazana przez Prokuratora okoliczność we wniosku podtrzymującym żądanie wyłączenia nie uzasadniała istnienia wątpliwości co do bezstronności A. K. Okoliczność, iż w ramach wykonywanej funkcji przygotowywał on odpowiedź na skargę w sprawie II SA/Gd 466/08 również nie dawała podstaw do wyłączenia od udziału w postępowaniu. Niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7 i 77 § 1 kpa, art. 80, 107 § 3 kpa. Sąd nie podziela zarzutów odnoszących się do wadliwego przeprowadzenia oględzin i sporządzenia protokołu. Przedmiot i cel oględzin wynikał jednoznacznie z wyroku Sądu w sprawie II SA/Gd 466/08. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji same oględziny pozwoliły wyłącznie stwierdzić rodzaj zabudowy występujący w otoczeniu działki [[...]] (por. str. 5 uzasadnienia decyzji: Jak wynika z protokołu oględzin z dnia 28.04.2010 r. stwierdzono, iż na obszarze tym występuje zabudowa niejednorodna o funkcji zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej w zabudowie szeregowej i wolnostojącej oraz wielorodzinnej. Natomiast wysokość zabudowy rozciąga się od 2 poprzez 3 do 4 kondygnacji w zabudowie wielorodzinnej. Poddana analizie zabudowa mieszkaniowa sąsiaduje z ulicą miejską zbiorczą o nazwie "R." przy której po przeciwnej stronie ulicy znajduje się zabudowa o funkcji magazynowo-przemysłowej). W istocie podstawą ustalenia organu, że "układ funkcjonalno-przestrzenny i architektura planowanej zabudowy pozostaje w harmonii z otoczeniem i przyległą zabudową" jest dowód z opinii biegłego. Różne podejście stron (skarżącego, inwestora i organu) do rozumienia pojęcia "otoczenia" i brak kompromisu w sprawie jego wyznaczenia (wielkości obszaru i zasięgu wokół działki [[...]]), utrwalone w protokole oględzin zostało zweryfikowane opinią biegłej, która na stronie 9 opinii wskazała na trudności w określeniu tego pojęcia. Treść opinii wskazuje, że biegła samodzielnie według własnej wiedzy wyznaczyła "otoczenie" umożliwiające jej analizę zagadnienia ( por. str. 12 i nast. opinii). Niezasadne są zatem zarzuty skargi polegające na "niewykonaniu wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zawartych w wyroku z dnia 05 marca 2009 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Gd 466/08, wyrażające się w przeprowadzeniu zaleconego dowodu z oględzin w oderwaniu od tych wskazań, bez zakreślenia tezy dowodowej, której oględziny te mają służyć i bez określenia metodyki jej przeprowadzania, w tym szczególnie bez przedstawienia koncepcji doboru i sposobu opisu obiektów budowlanych i ich cech; w konsekwencji- przeprowadzenie oględzin w sposób chaotyczny, według wadliwej metodyki, bez oznajmienia stronom porządku tych oględzin i czynności, które będą w tym czasie przeprowadzane, nieodzwierciedlenie w protokole danych niezbędnych dla dalszych analiz w przedmiocie oceny przesłanki harmonizacji inwestycji z otoczeniem i przyległą zabudową; jednocześnie – wadliwe uczynienie protokołu z wadliwie przeprowadzonych oględzin wyłącznym źródłem dowodowym dla opinii biegłego, którego wnioski, odnoszące się do niepełnie i wadliwie ustalonego stanu faktycznego, zostały błędnie i bezzasadnie uznane za wiarygodną i zasadniczo – jedyną merytoryczną podstawę wydanego orzeczenia" Zdaniem Sądu nieuprawnione jest twierdzenie, że protokół oględzin stanowił "wyłączne źródło dowodowe dla opinii biegłego", ani zawarta w cytowanym zarzucie sugestia jakoby biegła przyjęła obszar "otoczenia" wedle protokołu oględzin. Lektura opinii dowodzi i wskazuje, że treść protokołu oględzin w sprawie nie miała wpływu na stanowisko biegłej i wyprowadzone przez nią wnioski. Właśnie przebieg oględzin (trudności i rozbieżność w ocenie "otoczenia" i innych elementów umożliwiających ocenę przesłanki "harmonizacji") wskazuje, że w sprawie niewątpliwie należało zasięgnąć wiadomości specjalnych. Spór stron właścicieli sąsiednich nieruchomości w tym skarżącego z inwestorem zaistniały na tle spełnienia warunku harmonii projektowanej zabudowy z otoczeniem nie mógł zostać przez organ załatwiony we własnym zakresie z uwagi na konieczność posiadania wiadomości specjalnych (art. 84 § 1 kpa). Słusznie zatem, kierując się zresztą wytycznymi Sądu w sprawie II SA/Gd 466/08, organ dopuścił dowód z opinii biegłej. Jedyne w tym przedmiocie uchybienie organu sprowadza się do wydania postanowienia w trybie art. 123 kpa w zw. z art. 84 dopiero po złożeniu przez biegłą opinii, przeprowadzeniu z jej udziałem rozprawy i złożeniu opinii uzupełniającej w następstwie uwag stron. Zdaniem Sądu sekwencja czynności powinna być inna. Postanowienie wraz z tezą dowodową powinno zostać wydane przed przeprowadzeniem dowodu, tak aby umożliwić stronom zgłoszenie ewentualnych wątpliwości co do osoby biegłego, bądź zakresu opinii. Ma to znaczenie z punktu widzenia ekonomiki postępowania tj. czasu jego trwania i kosztów. Ujawnienie bowiem okoliczności z art. 24 kpa skutkujące wyłączeniem biegłej dopiero po sporządzeniu opinii powodowałoby niezasadne przedłużenie postępowanie i znaczny wzrost jego kosztów. W rozpatrywanej sprawie zmiana czynności tj. wydanie postanowienia dowodowego po złożeniu przez biegłą opinii nie miała jednak wpływu na wynik sprawy. Podstawowym zagadnieniem w sprawie było ustalenie czy układ funkcjonalno-przestrzenny i architektura przyszłej zabudowy pozostaje w harmonii z otoczeniem i przyległą zabudową. Wbrew zarzutom skargi właśnie to zagadnienie stanowiło przedmiot badania i opinii biegłej. Teza dowodowa wynikała jednoznacznie z wyroku Sądu z dnia 5 marca 2009 r. Z treści zgłoszonych do opinii zastrzeżeń, a także z protokołu rozprawy z dnia 24 sierpnia 2010 r. wynika, iż zdaniem skarżącego teza dowodowa winna wskazywać biegłej i wielkość obszaru "otoczenia" i parametry zabudowy ( rodzaj, wysokość, ilość kondygnacji, wskaźnik powierzchni zabudowy działki ) w oparciu o które biegła powinna dokonać badania "harmonii". Zdaniem Sądu tak zakreślona teza wkraczałaby w uprawnienia biegłej z tego względu, że właśnie określenie pojęć "otoczenia", "układu funkcjonalno-przestrzennego", "harmonii" budziło wątpliwości i wymagało wiedzy specjalnej. Wyodrębnienie przez biegłą innych kryteriów badania "harmonii z otoczeniem" w oderwaniu od kryteriów wskazywanych przez skarżącego nie może być uznane za wadę opinii. Wybór elementów w oparciu o które biegła dokonała badania harmonii projektowanej zabudowy z otoczeniem ( granice, układ geometryczny, hierarchia ważności, tworzywo) pozostawał w zakresie tzw. wiadomości specjalnych. Biegła I. M. szczegółowo, w sposób logiczny i przekonywujący objaśniła w treści opinii, a następnie na rozprawie administracyjnej przyjętą przez siebie metodologię badania i wyprowadzone wnioski. W zaskarżonej decyzji organ również dokładnie wskazał przyczyny dla których za miarodajną dla rozstrzygnięcia sprawy uznał opinię biegłej I. M. Uzasadnił też przekonywująco z jakich względów nie mógł oprzeć rozstrzygnięcia na treści opinii J. H. Zdaniem Sądu wywody w tym przedmiocie zawarte na stronach 6-10 uzasadnienia decyzji są prawidłowe. Organ oceniając opinię nie naruszył zasad logicznego rozumowania i wiedzy, a tym samym nie przekroczył granic tzw. swobodnej oceny materiału dowodowego (art. 80 kpa). Zarzuty skargi nie podważają oceny i stanowiska organu. Jeżeli chodzi o zarzut skargi dotyczący przedwczesnego wydania decyzji tj. wydania jej przed upływem terminu zakreślonego stronie na wypowiedzenie się co do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie to należy wskazać, że jest on zasadny; nie mniej jednak nie może skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Uchybienie to nie miało bowiem wpływu na wynik sprawy. Pismo z 16 maja 2011 r. zawierające zastrzeżenia strony co do prowadzonego postępowania nie mogło wpłynąć na treść rozstrzygnięcia. Wątpliwości skarżącego zawarte w tym piśmie zasadniczo zostały powtórzone w skardze i w ocenie Sądu są one niezasadne. Na zakończenie należy wyjaśnić, iż uwadze Sądu nie umknął fakt zrealizowania inwestycji objętej zaskarżoną decyzją. Podkreślić trzeba, że w toku postępowania każdorazowo organ odwoławczy utrzymywał w mocy decyzję z dnia 5 grudnia 2002 r. zatwierdzającą projekt budowlany i udzielająca inwestorowi pozwolenia na budowę, a zatem z wyjątkiem okresów istniejących pomiędzy wyrokami uchylającymi decyzje ostateczne, a ich ponownym wydaniem, inwestor dysponował ostateczną decyzją o pozwoleniu na budową pozwalającą mu kontynuować roboty budowlane objęte projektem (por. art. 37 ust. 2 Prawa budowlanego). Przede wszystkim jednak należy zauważyć, że fakt zrealizowania robót objętych zaskarżoną decyzją odnotowany został w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 marca 2009 r. (II SA/Gd 466/08) w którym Sąd pomimo tej okoliczności jednoznacznie nakazał organowi architektoniczno-budowlanemu dalsze prowadzenie postępowania w sprawie w kierunku zbadania przesłanki zgodności projektu budowlanego z warunkiem wskazanym w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Z powyższych względów, mając na uwadze treść art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd w rozpatrywanej sprawie nie mógł przychylić się do tego poglądu orzecznictwa, który podważa możliwość merytorycznego rozstrzygania wniosku inwestora o udzielenie pozwolenia na budowę po rozpoczęciu robót budowlanych. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.