II SA/Gd 627/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 627/16 o odmowie przyznania M. D. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 27 grudnia 2016 r. M. D. zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem, wnioskodawczyni prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwójką dzieci. Małżonkowie utrzymują się z dochodów z umów o pracę – wedle oświadczenia – w wysokości 1950 zł miesięcznie netto (wnioskodawczyni) oraz 2650 zł miesięcznie netto (jej mąż). Jak napisała wnioskodawczyni, jest ona właścicielką domu o powierzchni około 150 m2 usytuowanego na działce o powierzchni 973 m2 oraz udziału 19/288 w zabudowanym gospodarstwie rolnym o powierzchni 6,38 ha (budynek mieszkalny, chlewnia, stodoła, garaż, budynek gospodarczy, drewutnia, szopa), co do którego toczy się postępowanie o dział spadku. Nie posiada żadnego innego majątku, ani oszczędności. Wnioskodawczyni wyliczyła, że miesięcznie na niezbędne koszty utrzymania siebie i rodziny wydaje około 1600 zł, w tym: ubezpieczenie – 150 zł, OC – 80 zł, energia elektryczna – 150 zł, gaz – 121,50, podatek od nieruchomości – 32 zł, woda – 33,50 zł, wywóz śmieci – 43 zł, ścieki – 100 zł, internet – 55 zł, bilety dojazdu na uczelnię – 150 zł, paliwo – 400 zł, przegląd pojazdów – 15 zł, ogrzewanie – 230 zł). Na wezwanie referendarza wnioskodawczyni nadesłała wyciągi z osobistego konta bankowego, na które wpływają obie pensje małżonków, a także oświadczenie, że posiada dwa samochody osobowe: Ford Escort z 1996 r. i Ford Fiesta z 1998 r., których wartość nie przekracza 1000 zł. Z wyciągów wynika, że wynagrodzenie miesięczne małżonków w kwotach netto wynosi około 3100 zł i 2100 zł (średnio). Postanowieniem z dnia 17 lutego 2017 r., wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016 r., poz. 718 ze zm.) referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania M. D. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść tych wydatków bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Na skutek wniesionego przez skarżącą sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. W piśmie z 1 maja 2017 r. M. D. wniosła ponownie o udzielenie jej prawa pomocy wskazując, że nowe okoliczności zmieniły jej sytuację. Na wezwanie referendarza strona nadesłała formularz PPF, w którego treści wskazała, że wnosi o zwolnienie jej z kosztów sądowych. Oświadczyła, że prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwójką dzieci. Małżonkowie utrzymują się z dochodów z umów o pracę – wedle oświadczenia – w wysokości 2200 zł miesięcznie netto (wnioskodawczyni) oraz 3200 zł miesięcznie netto (jej mąż). Jak napisała wnioskodawczyni, jest ona właścicielką domu o powierzchni około 150 m2 usytuowanego na działce o powierzchni 973 m2 oraz udziału 19/288 w zabudowanym gospodarstwie rolnym o powierzchni 6,38 ha (budynek mieszkalny, chlewnia, stodoła, garaż, budynek gospodarczy, drewutnia, szopa), co do którego toczy się postępowanie o dział spadku. Nie posiada żadnego innego majątku, ani oszczędności. Dzieci studiują i nie osiągają dochodów, nie posiadają też żadnego majątku. Wnioskodawczyni wyliczyła, że miesięcznie na niezbędne koszty utrzymania siebie i rodziny wydaje około 1600 zł, w tym: ubezpieczenie – 150 zł, OC – 80 zł, energia elektryczna – 150 zł, gaz – 121,50 zł, podatek od nieruchomości – 32 zł, woda – 33,50 zł, wywóz śmieci – 43 zł, ścieki – 100 zł, internet – 55 zł, bilety dojazdu na uczelnię – 150 zł, paliwo – 400 zł, przegląd pojazdów – 15 zł, ogrzewanie – 230 zł). Ponadto, na naprawy samochodów średnio wydaje 95,55 zł miesięcznie oraz na bieżące i konieczne modernizacje domu – fundusz remontowy – 280 zł. Z uwagi na ujawnioną usterkę w instalacji wodociągowej konieczny będzie wydatek na jej usunięcie – kilka tysięcy złotych. Konieczna jest też wymiana opierzeń dachowych, zabezpieczenia termoizolacji warstwą zaprawy z siatką, co również pochłonie "niemałe wydatki". Podkreśliła, że suma wpisów w związku z koniecznością obrony ustawowych praw stanowi koszt ponad możliwości finansowe jej rodziny. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2017 r., wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 p.p.s.a., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił M. D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że nie uległy istotnej zmianie okoliczności faktyczne, które były podstawą wydania postanowienia w dniu 17 lutego 2017 r. Od postanowienia referendarza sprzeciw wniosła skarżąca zarzucając, że przy rozpatrzeniu wniosku nie uwzględniono, iż liczba spraw, w której jest zmuszona zwrócić się do Sądu przekracza średnią dla przeciętnej rodziny. Zatem ustalenia czynione każdorazowo dla pojedynczego postępowania obarczone są podstawowym błędem przez nieuwzględnienie sumy opłat wpisowych, która stanowi obciążenie niemożliwe do uniesienia bez uszczerbku dla utrzymania rodziny. Wskazała także, że z osiąganych dochodów utrzymują się cztery osoby dorosłe, więc dochód na osobę niewiele przekracza minimum socjalne. Rozpoznając wniesiony sprzeciw, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zawyżył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza w sprawie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Orzeka przy tym jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Jak wynika z akt sprawy aktualny wniosek skarżącej był kolejnym wnioskiem w tej sprawie o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym podlegał ocenie w trybie art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Przesłanką modyfikacji orzeczenia na podstawie powyższego przepisu jest zatem zmiana okoliczności sprawy, przez które przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów wnioskującego o takie wsparcie. Te okoliczności są bowiem decydujące w kontekście przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego stwierdzić należy, że referendarz sądowy prawidłowo dokonał porównania sytuacji majątkowej i możliwości zarobkowych wnioskodawczyni, istniejących w dacie złożenia pierwszego wniosku, z sytuacją przedstawioną w obecnie rozpoznawanym wniosku stwierdzając, że nie uległy istotnej zmianie okoliczności faktyczne, które były podstawą wydania postanowienia w dniu 17 lutego 2017 r. Zarówno wówczas jak i obecnie dochody gospodarstwa domowego wnioskodawczyni są na tym samym poziomie. Taki sam jest majątek skarżącej, a i obciążenia finansowe w zasadzie nie zwiększyły się. Wprawdzie wnioskodawczyni, jako nową okoliczność, podaje ujawnioną usterkę w instalacji, która wymusza wydatek na jej usunięcie rzędu kilku tysięcy złotych, jednakże po pierwsze fakt poniesienia tego wydatku nie został w żaden sposób udokumentowany, po drugie zaś – na obecnym etapie jest to wydatek wyłącznie hipotetyczny. Podobnie referendarz ocenił deklarowane wydatki na remont dachu wskazując, że plany wnioskodawców w zakresie wydatkowania ich dochodów, czy hipotetyczne okoliczności, które mogą spowodować zmiany w strukturze ich finansów - nie mogą stanowić podstawy do objęcia wnioskodawczyni prawem pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem nie są w żaden sposób weryfikowalne. Dodatkowo referendarz w celu ustalenia, czy zaszły jakiekolwiek okoliczności w okresie po 17 lutego 2017 r., które mogłyby skutkować odmienną oceną sytuacji wnioskodawczyni w kontekście jej wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz zwrócił się do niej – w piśmie z 12 maja 2017 r. – o wskazanie tych nowych okoliczności – w terminie 7 dni. W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawczyni przedłożyła wniosek na formularzu z 1 czerwca 2017 r. W ocenie Sądu dokonana przez referendarza ocena jest prawidłowa, gdyż sytuacja majątkowa i osobista strony nie uległa tak istotnej zmianie, która uzasadniałaby przyznanie żądanego zwolnienia. Co więcej, wskazać należy, że z treści formularza z dnia 27 grudnia 2016 r. wynika, iż łączny dochód rodziny wynosi 4600 zł netto, zaś we wniosku z dnia 1 czerwca 2017 r. wnioskodawczyni dochód ten określiła na kwotę 5400 zł. Oznacza to, że dochody małżonków wzrosły, a jednocześnie w budżecie rodziny nie pojawiły się dodatkowe obciążenia. W szczególności obciążeń wpływających istotnie na zmianę sytuacji finansowej wnioskodawczyni nie mogą stanowić wydatki związane z naprawą usterki instalacji wodociągowej, czy planowaną naprawą dachu. Z oświadczenia strony nie wynika bowiem czy koszty w tym zakresie zostały już poniesione i w jakiej wysokości, natomiast ocena spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy może być dokonana tylko na podstawie aktualnej sytuacji materialnej i osobistej wnioskodawcy, nie zaś zdarzeń hipotetycznych. Podniesione w sprzeciwie okoliczności nie mogą uzasadniać przyznania skarżącej prawa pomocy. W szczególności zaś udział skarżącej w innych sprawach sądowych i konieczność ponoszenia opłat z nimi związanych nie świadczy, że skarżąca znajduje się w sytuacji nie pozwalającej na poniesienie kosztów w niniejszej sprawie. Wskazać bowiem należy, że prowadzenie licznych postępowań przez wnioskodawcę nie jest przesłanką przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2011 r., sygn. alt II OZ 546/11, LEX nr 844614). Poza tym kwestia ta była już przedmiotem oceny w poprzednim postanowieniu Sądu z dnia 5 kwietnia 2017 r. Biorąc pod uwagę wszystkie wyżej wskazane okoliczności, brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej, bowiem nie zaoferowała ona nowych istotnych i rzeczywistych okoliczności, które mogłyby skutkować odmienną oceną jej sytuacji materialnej i rodzinnej w kontekście istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 p.p.s.a. nie została w niniejszej sprawie spełniona, a zatem kwestionowane postanowienie, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., należało utrzymać w mocy.