II SA/Gd 630/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 4 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. L. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 7 lipca 2014 r., Nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzenia egzekucji w sprawie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania G. L. prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata. Skarżący w niniejszej sprawie G. L. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Wniosek skarżącego jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym w rozpoznawanej sprawie. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe ze swoim dziadkiem E. L. i babcią K. L. Nie ma żadnego majątku ani żadnych oszczędności. Posiada działkę rolną o powierzchni 1127 m2. Utrzymuje się z emerytur uzyskiwanych przez oboje dziadków w łącznej wysokości miesięcznej 3 000 zł. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy referendarz sądowy zwrócił się do wnioskodawcy z wezwaniem o przedłożenie dokumentów źródłowych, które przyczyniłyby się do zobrazowania rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Wobec tego, że skarżący nie zastosował się do wezwania o dokumenty źródłowe starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 22 lipca 2016 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie wnioskodawca wniósł do sądu sprzeciw, w którym wniósł o uchylenie powyższego postanowienia referendarza, albowiem wyznaczony termin na przedłożenie dodatkowych dokumentów źródłowych był zbyt krótki. Wniósł o wyznaczenie dodatkowego terminu na przedstawienie dokumentów. Zarządzeniem z dnia 17 sierpnia 2016 r. sędzia sprawozdawca zakreślił wnioskodawcy dodatkowy 7 - dniowy termin na przedłożenie dokumentacji wskazanej w zarządzeniu z dnia 13 czerwca 2016 r. Zarządzenie to zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 2 września 2016 r., a tym samym upływ terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych nastąpił bezskutecznie w dniu 9 września 2016 r. Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2016 r., po. 718), zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z której art. 2 do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza utraciło moc, a sąd ponownie poddał ocenie ujawnione przez wnioskodawcę okoliczności odnoszące się do jego stanu majątkowego, rodzinnego oraz możliwości płatniczych. Przy tym podkreślić należy, że pomimo tego, że wniosek skarżącego z dnia 6 czerwca 2016 r. był już trzecim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie podlegał on rozpoznaniu w trybie art. 165 p.p.s.a., albowiem obecnie skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata, a zatem w zakresie częściowym, który podlega rozpoznaniu w oparciu o inną podstawę prawną i inne przesłanki niż poprzednio rozpoznawane wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Inny jest bowiem zakres żądania strony i przepisy mające w tym wypadku zastosowanie. Powyższe stanowisko znalazło potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., I FZ 539/11, Legalis). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie zaś do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 245 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić należy, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnych od niej kosztów. Z tego powodu w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do sytuacji wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych określonej w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 - LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., I OZ 179/12, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie wskazuje się, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica). Przepisy art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim bowiem wnioskodawca pomimo udzielenia mu przez sąd dodatkowego terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych, które zobrazowałyby jego rzeczywistą sytuację majątkową i możliwości płatnicze, nie skorzystał z tej możliwości i nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów. Tym samym pozbawił sąd realnych możliwości oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Brak zaspokojenia żądania sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do niewykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. W związku powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata.