II SA/Gd 659/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor sądowy WSA Wojciech Wycichowski (spr.) Protokolant Specjalista Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi Z w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 17 czerwca 2025 r. nr SKO Gd/2575/24 w przedmiocie kary za zniszczenie drzew oddala skargę. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z 21 listopada 2023 r. członek stowarzyszenia E. wystąpił do Burmistrza Miasta Kwidzyna (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji") o pilną interwencję w sprawie prac prowadzonych na drzewach w ciągu drogi wojewódzkiej nr [...] na odcinku wzdłuż ul. [...]. w K., gdyż sposób ich prowadzenia narusza art. 87a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023 r., poz. 1336 ze zm.) - dalej: "u.o.p.". Pismem z 23 lutego 2024 r. Burmistrz zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie siedmiu drzew gatunku lipa drobnolistna znajdujących się na terenie działki nr [...] obręb [...] (pas drogi wojewódzkiej nr [...]) należącej do Województwa P., które reprezentuje R. w imieniu Z. (dalej: "Z.", "Skarżący"). Organ pierwszej instancji zawiadomił również o zaplanowanych na 6 marca 2024 r. oględzinach ww. drzew. W dniu 6 marca 2024 r. pracownicy Zespołu ds. Gospodarki Miejskiej i Ochrony środowiska Urzędu Miejskiego w Kwidzynie, w obecności przedstawiciela Z. oraz członka stowarzyszenia E., przeprowadzili oględziny drzew zlokalizowanych na terenie działki nr [...], obręb [...]. W sporządzonym z czynności oględzin protokole odnotowano, że: 1) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 1) o obwodzie pnia 217 cm posiada zredukowane konary od dołu i małą koronę podniesioną do góry; jeden z przewodników został obcięty, w ranie widoczna jest dziupla; jemioła w koronie pozostała, 2) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 1A) o obwodzie pnia 244 cm posiada zredukowane konary od dołu, małą koronę podniesioną do góry; jeden z żywych przewodników został usunięty; widoczne pojedyncze wiązki jemioły; widoczne stare zabezpieczenie w postaci wiązania linowego, które obecnie wisi zaczepione o jeden przewodnik, ponieważ drugi został usunięty, 3) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 2A) o obwodzie pnia 244 cm posiada koronę podniesioną do góry, widocznych jest bardzo dużo świeżych ran i pojedyncze wiązki jemioły; widoczne stare zabezpieczenie w postaci wiązania linowego; nie jest możliwa ocena, czy wiązanie spełnia swoją funkcję, 4) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 2) o obwodzie pnia 209 cm posiada koronę podniesioną do góry, bardzo dużo świeżych ran, sporo skupisk jemioły; widoczne stare zabezpieczenie w postaci wiązania linowego; nie jest możliwa ocena, czy wiązanie spełnia swoją funkcję, 5) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 3) o obwodzie pnia 220 cm posiada koronę podniesioną do góry i bardzo dużo świeżych ran; widoczne stare zabezpieczenie w postaci wiązania linowego, które obecnie wisi zaczepione o jeden przewodnik, ponieważ drugi został usunięty; w śladzie po usuniętym przewodniku widoczna niewielka dziupla; w pniu istnieje ubytek kominowy, 6) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 5) o obwodzie pnia 280 cm posiada zredukowane konary od dołu, mała korona podniesiona do góry, dużo ran; jeden z żywych przewodników został obcięty; korona w miarę duża, pozostała niewielka ilość jemioły; u podstawy ubytek pnia, 7) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 6) o obwodzie pnia 330 cm posiada zredukowane konary od dołu, małą koronę podniesioną do góry, dużo ran; jeden z żywych przewodników został obcięty; korona bardzo mała, pozostała bardzo duża ilość jemioły; widoczne stare zabezpieczenie w postaci wiązania linowego; nie jest możliwa ocena, czy wiązanie spełnia swoją funkcję. W odpowiedzi na zawiadomienie o zakończeniu postępowania dowodowego oraz możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów Z. w piśmie z 28 marca 2024 r. przedstawił swoje stanowisko w sprawie wnosząc o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z czterech zdjęć sporządzonych przez Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych w Gdańsku w 2022 r. obrazujących nienależyty stan fitosanitarny przedmiotowych drzew już w tamtym okresie. W piśmie wskazano, że nawet w przypadku uznania, iż doszło do zniszczenia przedmiotowych drzew w wyniku przycięcia ich koron przez pracowników Z. (czemu zaprzeczono) to załączone do pisma zdjęcia obrazują ich nienależyty stan fitosanitarny już w 2022 r. Wyjaśniono, że w 2023 r. Z. przeprowadził oględziny drzew znajdujących się w pasie drogi wojewódzkiej nr [...], w następstwie których ustalono, że ich stan pogorszył się tak dalece, że stanowią one zagrożenie dla życia i zdrowia użytkowników drogi wojewódzkiej, w tym przylegającego do jezdni pobocza. Z. doszedł do przekonania, że zachodzą podstawy do dokonania wycinki przedmiotowych drzew, jednak z uwagi na niezbędność uzyskania stosownych decyzji, mając na celu konieczność szybkiego reagowania, podjęto decyzję o dokonaniu pielęgnacji koron, tj. usunięcia stanu zagrożenia. W piśmie wskazano również, że do podstawowych, kluczowych obowiązków Z., jako jednostki budżetowej wykonującej zadania zarządcy drogi, należy zapewnienie bezpieczeństwa użytkowników drogi - nie tylko jezdni, ale całego pasa drogowego. W przypadku, gdy w pasie drogi wojewódzkiej znajdują się drzewa obowiązkiem Z. jest utrzymywanie ich w należytym stanie fitosanitarnym, niezagrażającym użytkownikom drogi. Nie zawsze jest to jednak możliwe, bowiem zdarza się, że z przyczyn obiektywnych stan drzew pogarsza się w takim stopniu, że zaczynają one zagrażać użytkownikom drogi. Wyjaśniono, że w niniejszej sprawie postępująca, w wyniku ekstremalnych zjawisk pogodowych (upalne lato, bezśnieżna zima, niskie opady), ilość jemioły na drzewach doprowadziła do ich nadzwyczajnego osłabienia, wpływając jednocześnie na ich mechaniczną wytrzymałość. Wraz ze zwiększającą się ilością jemioły i w konsekwencji coraz większym osłabieniem drzew doszło do sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia i życia ludzkiego. Podniesiono, że w przypadku drzew osłabionych często dochodzi do złamań gałęzi, których upadek może nie tylko doprowadzić pieszego do utraty życia lub zdrowia, ale także - w przypadku upadnięcia na jezdnię - może doprowadzić do wypadku drogowego o daleko idących skutkach. Z. wskazał, że z jego doświadczenia wynika, iż bardzo często dochodzi do takich zdarzeń w wyniku niekorzystnych warunków pogodowych (deszcze, silne wiatry) połączonych z nadmiernym osłabieniem drzew. Podniesiono, że wielość interwencji dokonywanych przez Z. w okresie jego funkcjonowania pozwoliła ustalić, iż wysoce prawdopodobne jest, że zbliżające się zimowe warunki pogodowe oraz stan fitosanitarny drzew staną się realnym zagrożeniem dla zdrowia i życia ludzkiego. Tym samym, mając na względzie, że życie i zdrowie ludzkie jest najcenniejszym dobrem chronionym prawem, Z. przystąpił do pielęgnacji koron - usunięcia stanu zagrożenia - osłabionych, stanowiących zagrożenie drzew. W dalszej kolejności wskazano, że zgodnie z art. 89 ust. 7 u.o.p. w przypadku usunięcia albo zniszczenia drzewa lub krzewu, albo uszkodzenia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności, nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej. Zauważono, że na gruncie u.o.p. pojęcie stanu wyższej konieczności nie jest definiowane, w związku z tym, ustalając jego zakres znaczeniowy, trzeba się posłużyć wykładnią międzysystemową, pozwalającą na wykorzystanie znaczenia tego pojęcia wypracowanego w innych dziedzinach prawa. Podsumowując Z. podniósł, że z działaniem w stanie wyższej konieczności będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy będzie ono spowodowane działaniem czynników obiektywnych, a wartość chronionego dobra musi być wyższa od tego, które ma ulec zniszczeniu (w analizowanym przypadku drzewa). W ocenie Z. w niniejszej sprawie doszło do prowadzenia czynności pielęgnacji koron drzew - usunięcia stanu zagrożenia - w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności. Decyzją z 5 kwietnia 2024 r. Burmistrz, na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 i art. 89 ust. 1 u.o.p., wymierzył Z. administracyjną karę pieniężną w wysokości 104.660 zł, której wyliczenie zostało przedstawione w tabeli, za zniszczenie siedmiu drzew gatunku lipa drobnolistna zlokalizowanych na terenie działki nr [...] obręb [...] w K. (pkt 1), wskazał, że uiszczenie kary następuje w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja w sprawie wymierzenia kary stała się ostateczna (pkt 2), zaś termin płatności kary, o której mowa w pkt 2, odroczył na okres 5 lat, ponieważ stopień zniszczenia drzew nie wyklucza zachowania ich żywotności (pkt 3). W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Z. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 17 czerwca 2025 r. utrzymało ją w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów art. 87a ust. 5 oraz art. 88 ust. 1, 2 i 4 u.o.p. wskazując następnie, że organ pierwszej instancji właściwie zinterpretował normę definiującą znamię zniszczenia drzewa, dochodząc do podzielanego przez Kolegium przekonania o ziszczeniu się dyspozycji tego przepisu w niniejszej sprawie. Zwrócono uwagę, że Burmistrz szczegółowo opisał ustalony stan faktyczny, a Z. nie kwestionował go. Musiało to spowodować co do zasady wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej. Odnosząc się do stanowiska Z., że zniszczenie drzew nastąpiło w stanie wyższej konieczności, organ odwoławczy zgodził się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji dotyczącym braku występowania przesłanek uzasadniających zastosowanie art. 89 ust. 7 u.o.p. W tym zakresie Kolegium wskazało na wyjaśnienia Z. dołączone do akt, w których wskazywano, że postępująca, w wyniku ekstremalnych zjawisk pogodowych (upalne lato, bezśnieżna zima, niskie opady) ilość jemioły doprowadziła do ich nadzwyczajnego osłabienia wpływając na mechaniczną wytrzymałość drzewa. Ponadto wielkość interwencji dokonywanych przez Z. pozwoliła ustalić, że wysoce prawdopodobne jest, iż zbliżające się zimowe warunki pogodowe oraz stan fitosanitarny drzew staną się realnym zagrożeniem dla zdrowia i życia ludzkiego. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że rzekome oględziny dotyczące stanu drzew zostały wykonane przez Z. w 2022 r., a zgłoszenie dotyczące prac przy nich wpłynęło do organu pierwszej instancji w listopadzie 2023 r. Zdaniem Kolegium z powyższego można wysnuć wniosek, że stan drzew pogarszał się, jednak nie nastąpiło to od razu, ale było procesem dłuższym, rozciągniętym w czasie. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Z. wskazywał, iż ilość jemioły postępowała w wyniku zjawisk, które miały miejsce co najmniej przez trzy pory roku (około 9 miesięcy), jednak nie wskazał na realizację jakichkolwiek działań, które miałyby temu zapobiec albo co najmniej obniżyć tempo niszczenia. Już w 2022 r. przeprowadzono oględziny, po czym dopiero pod koniec 2023 r. przystąpiono do wykonania prac, które ostatecznie doprowadziły do zniszczenia drzew. Za zasadny Kolegium uznało tym samym wniosek, że istniała zgoda lub co najmniej przyzwolenie na postępujące pogarszanie się stanu fitosanitarnego drzew. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ odwoławczy podniósł, że zniszczenie drzew, które uzasadnia się stanem wyższej konieczności, powinno być rezultatem zdarzeń nagłych, nieprzewidywalnych, niespodziewanych. Powinien być to stan nagły i stwarzający na tyle poważne zagrożenie dla dóbr prawnych o wyższej wartości niż drzewa lub krzewy (np. życie lub zdrowie ludzkie), że nie można oczekiwać na przybycie uprawnionych służb lub na uzyskanie odpowiedniego zezwolenia właściwego organu. Podsumowując Kolegium oceniło, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia ze stanem wyższej konieczności. Z analizy akt wynika bowiem, że podmiot odpowiedzialny zdawał sobie sprawę z coraz gorszej kondycji drzew, a tym samym miał wystarczającą ilość czasu na odpowiednią reakcję. W skardze na decyzję Kolegium Z., reprezentowany przez pełnomocnik będącą radcą prawnym, zarzucił jej naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci zdjęć w sposób logiczny i spójny potwierdza, że w sprawie zaszła przesłanka stanu wyższej konieczności, o której mowa w art. 89 ust. 7 u.o.p; 2. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. przyjęcie go za podstawę rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy w sprawie zachodzi naruszenie przepisów postępowania oraz konieczność wyjaśnienia sprawy w zakresie mającym istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co powinno skutkować uchyleniem decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono również naruszenie art. 89 ust. 7 u.o.p. poprzez jego niezastosowanie i bezzasadne przyjęcie braku wystąpienia stanu wyższej konieczności uzasadniającego usunięcie drzew w okolicznościach uzasadnionych tym stanem, co w konsekwencji doprowadziło do wymierzenia - wbrew dyspozycji tego przepisu - administracyjnej kary pieniężnej. Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o uwzględnienie skargi i uchylenie wydanych w sprawie decyzji. W uzasadnieniu skargi podtrzymano argumentację zaprezentowaną w odwołaniu i w piśmie z 28 marca 2024 r. Dodatkowo zarzucono, że dokonując ustaleń Kolegium całkowicie pominęło fakt, że Burmistrz potwierdził w treści decyzji, iż załączone do pisma z 28 marca 2024 r. zdjęcia z 2022 r. obrazowały nienależyty stan fitosanitarny drzew. Co więcej, w toku postępowania organ pierwszej instancji analizując materiał zgromadzony w sprawie porównał obecny stan przedmiotowych drzew ze zdjęciami z serwisu "Mapy Google", które pochodzą z sierpnia 2019 r., dochodząc do wniosku, że stan zdrowotny drzew między rokiem 2019 a 2022 uległ pogorszeniu. Burmistrz jednocześnie wskazał, że faktem jest, iż drzewa wraz z wiekiem ulegają przemianom, są narażone na zmianę warunków atmosferycznych, różnego rodzaju urazy oraz działania pasożytów i ich kondycja może ulec osłabieniu, wobec czego niezmiernie ważne jest dokonywanie ich przeglądów oraz dostosowanie metod i zakresu prac pielęgnacyjnych do stanu, wieku i rodzaju drzewa. Zarzucono również, że Kolegium bezzasadnie zakwestionowało przeprowadzenie przez Skarżącego oględzin przedmiotowych drzew w 2023 r. Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 17 czerwca 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta Kwidzyna z 5 kwietnia 2024 r. wymierzającą Z. administracyjną karę pieniężną w wysokości 104.660 zł za zniszczenie siedmiu drzew gatunku lipa drobnolistna zlokalizowanych na terenie działki nr [..]. obręb [...] w K. oraz odraczającą termin płatności tej kary na okres 5 lat, ponieważ stopień zniszczenia drzew nie wyklucza zachowania ich żywotności. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2024 r., poz. 1478 ze zm.), z której wynika, że ochrona przyrody polega na zachowaniu, zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i składników przyrody, w tym zadrzewień (art. 2 ust. 1 pkt 9). Celem ochrony przyrody jest ochrona walorów krajobrazowych, zieleni w miastach i wsiach oraz zadrzewień (art. 2 ust. 2 pkt 5). Ustawodawca w u.o.p. zamieścił szereg przepisów, których celem jest ochrona zadrzewień (art. 83, art. 85, art. 88). Z przepisów tych wynika, że ochrona drzew przewidziana w tej ustawie jest ochroną zdecydowanie ukierunkowaną na zachowanie tego elementu przyrody. W świetle przywołanych regulacji nie ulega wątpliwości, że zezwolenie na wycięcie drzew (art. 83 u.o.p.) jest wyjątkiem od reguły zachowania drzew jako podlegającego ochronie prawnej elementu przyrody. Ustawodawca pozwala na odstąpienie od tej zasady jedynie w określonych przypadkach, a mianowicie wówczas, gdy interes publiczny, reprezentowany przez wartość przyrodniczą drzewa, będzie kolidował z realizacją innego interesu, którego aksjologiczny ładunek jest wyższy (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 9 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 292/18, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy również wskazać, że obowiązkiem organów administracji publicznej, osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych oraz osób fizycznych jest dbałość o przyrodę będącą dziedzictwem i bogactwem narodowym (art. 4 ust. 1 u.o.p.). Zadrzewienia stanowią ostoję różnorodności biologicznej, są schronieniem dla licznych gatunków ptaków, nietoperzy i owadów, zarówno w krajobrazie półnaturalnym, jak i antropogenicznym. Przyczyniają się do poprawy warunków życia ludzi, ponieważ kształtują warunki wodne i mikroklimatyczne, istotnie wpływają na poprawę stanu środowiska oraz podnoszą walory estetyczne otoczenia. Ponadto zadrzewienia pełnią ważną funkcję społeczną i kulturową. Dlatego tak ważne jest, aby dbać o ich kondycję, sadzić nowe nasadzenia, które zastąpią obumierające drzewa oraz wyjaśniać wartość zadrzewień rosnących wokół nas. Jak już wyżej wskazano, w rozdziale 4 u.o.p. zatytułowanym "Ochrona terenów zieleni i zadrzewień" ustawodawca zamieścił przepisy mające na celu ochronę drzew i krzewów, dotyczące m.in. zezwoleń na usunięcie drzewa lub krzewu, wykonywania nasadzeń zastępczych, czy przycinania gałęzi. Zgodne z art. 83 ust. 1 u.o.p. usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek: 1) posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości; 2) właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, 1172 i 1508), zwanej dalej "Kodeksem cywilnym" - jeżeli drzewo lub krzew zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń. Z art. 88 u.o.p. wynika natomiast, że wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za zniszczenie drzewa lub krzewu (ust. 1 pkt 3). Kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości (ust. 2). Termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 pkt 3 odracza się na okres 5 lat, jeżeli stopień zniszczenia drzewa lub krzewu nie wyklucza zachowania jego żywotności (ust. 4). W przypadku, o którym mowa w ust. 4, odroczenie terminu płatności kar wymierzonych za zniszczenie korony drzewa dotyczy 70% wysokości kary (ust. 5). Kara jest umarzana po upływie 5 lat od dnia, w którym decyzja o odroczeniu terminu płatności kary stała się ostateczna, i po stwierdzeniu zachowania żywotności drzewa lub krzewu, lub braku żywotności drzewa lub krzewu z przyczyn niezależnych od podmiotu ukaranego (ust. 6). W myśl art. 89 ust. 1 u.o.p. administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 6, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było. Analiza nadesłanych wraz ze skargą akt sprawy prowadzi do wniosku, że organy administracji publicznej wyczerpująco zebrały i wszechstronnie rozpatrzyły cały materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Nie ulega wątpliwości, że zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego (w niniejszej sprawie przepisy u.o.p.) przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p. zadaniem organów było ustalenie, czy doszło do zniszczenia drzew, na gruncie niniejszej sprawy siedmiu lip drobnolistnych zlokalizowanych na terenie działki nr [...] obręb [...] w K. Zgodnie z art. 87a u.o.p. prace ziemne oraz inne prace wykonywane ręcznie, z wykorzystaniem sprzętu mechanicznego lub urządzeń technicznych, wykonywane w obrębie korzeni, pnia lub korony drzewa lub w obrębie korzeni lub pędów krzewu, przeprowadza się w sposób najmniej szkodzący drzewom lub krzewom (ust. 1). Prace w obrębie korony drzewa nie mogą prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, chyba że mają na celu: 1) usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych; 2) utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa; 3) wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa (ust. 2). Usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi uszkodzenie drzewa (ust. 3). Usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi zniszczenie drzewa (ust. 4). Biorąc pod uwagę treść przytoczonej wyżej regulacji obowiązkiem organu było ustalenie, czy doszło do usunięcia gałęzi w poszczególnych drzewach i w jakim zakresie. Odnośnie do tego obowiązku należy stwierdzić, że Burmistrz w sposób adekwatny do potrzeb zebrał materiał dowodowy, co pozwoliło na prawidłowe ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. Z akt sprawy wynika, że 6 marca 2024 r. organ pierwszej instancji przeprowadził oględziny działki nr [...], w trakcie których stwierdzono, że: 1) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 1) o obwodzie pnia 217 cm posiada zredukowane konary od dołu i małą koronę podniesioną do góry; jeden z przewodników został obcięty, w ranie widoczna jest dziupla; jemioła w koronie pozostała, 2) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 1A) o obwodzie pnia 244 cm posiada zredukowane konary od dołu, małą koronę podniesioną do góry; jeden z żywych przewodników został usunięty; widoczne pojedyncze wiązki jemioły; widoczne stare zabezpieczenie w postaci wiązania linowego, które obecnie wisi zaczepione o jeden przewodnik, ponieważ drugi został usunięty, 3) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 2A) o obwodzie pnia 244 cm posiada koronę podniesioną do góry, widocznych jest bardzo dużo świeżych ran i pojedyncze wiązki jemioły; widoczne stare zabezpieczenie w postaci wiązania linowego; nie jest możliwa ocena, czy wiązanie spełnia swoją funkcję, 4) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 2) o obwodzie pnia 209 cm posiada koronę podniesioną do góry, bardzo dużo świeżych ran, sporo skupisk jemioły; widoczne stare zabezpieczenie w postaci wiązania linowego; nie jest możliwa ocena, czy wiązanie spełnia swoją funkcję, 5) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 3) o obwodzie pnia 220 cm posiada koronę podniesioną do góry i bardzo dużo świeżych ran; widoczne stare zabezpieczenie w postaci wiązania linowego, które obecnie wisi zaczepione o jeden przewodnik, ponieważ drugi został usunięty; w śladzie po usuniętym przewodniku widoczna niewielka dziupla; w pniu istnieje ubytek kominowy, 6) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 5) o obwodzie pnia 280 cm posiada zredukowane konary od dołu, mała korona podniesiona do góry, dużo ran; jeden z żywych przewodników został obcięty; korona w miarę duża, pozostała niewielka ilość jemioły; u podstawy ubytek pnia, 7) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 6) o obwodzie pnia 330 cm posiada zredukowane konary od dołu, małą koronę podniesioną do góry, dużo ran; jeden z żywych przewodników został obcięty; korona bardzo mała, pozostała bardzo duża ilość jemioły; widoczne stare zabezpieczenie w postaci wiązania linowego; nie jest możliwa ocena, czy wiązanie spełnia swoją funkcję. Do protokołu oględzin dołączono dokumentację fotograficzną, która potwierdza ustalenia Burmistrza. Organ pierwszej instancji porównał obecny stan przedmiotowych drzew ze zdjęciami z serwisu "Mapy Google", które pochodzą z sierpnia 2019 r. W wyniku porównania ustalono, że: 1) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 1) posiadała rozwidlony pień na dwa przewodniki; w górnej partii uciętego w tej chwili przewodnika widoczny był posusz; korona była rozwinięta i posiadała pojedyncze wiązki jemioły, 2) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 1A) posiadała rozwidlony pień na dwa przewodniki; na przewodniku, którego nie ma w chwili obecnej, nie było widocznego posuszu; w koronie od strony ogródków działkowych widoczne były dwa suche wierzchołki konarów, 3) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 2A) posiadała rozwiniętą symetryczną koronę, z widocznym częściowym posuszem i jemiołą; aktualnie konary zostały usunięte, pozostały dwa ogołocone przewodniki, 4) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 2) posiadała witalną, rozłożystą koronę, w której nie było widocznego posuszu; na wysokości pnia około 100 cm istniała dziupla; obecnie usunięto większość korony wraz z grubymi konarami, pozostawiając dwa ogołocone przewodniki, 5) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 3) posiadała witalną, rozłożystą koronę, w której nie było widocznego posuszu; drzewo posiadało dwa przewodniki, w chwili obecnej został jeden, 6) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 5) posiadała witalną, rozłożystą koronę, w której nie było widocznego posuszu; widoczne były trzy przewodniki i odchodzące od nich grubsze konary; jeden z przewodników został usunięty, 6) lipa drobnolistna (oznaczona w terenie jako nr 6) posiadała rozwiniętą koronę, z widocznym częściowym posuszem i jemiołą. Zdaniem Sądu zgromadzony przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy stanowi podstawę do przyjęcia, że usunięcie gałęzi każdego z drzew nastąpiło w wymiarze przekraczającym 50%, co wskazuje na ich "zniszczenie" wg przytoczonej wyżej definicji ustawowej (art. 87a ust. 4 u.o.p.). Również wysokość wymierzonej kary administracyjnej została prawidłowo wyliczona w oparciu o stawki zawarte w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. z 2017 r., poz. 1330). Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 89 ust. 7 u.o.p. poprzez jego bezzasadne niezastosowanie i przyjęcie braku wystąpienia w niniejszej sprawie stanu wyższej konieczności należy zauważyć, że na gruncie omawianej ustawy pojęcie to nie jest definiowane. W związku z tym, ustalając jego zakres znaczeniowy, można się posłużyć wykładnią międzysystemową, pozwalającą na wykorzystanie znaczenia tego pojęcia wypracowanego w innych dziedzinach prawa. Pojęciem siły wyższej ustawodawca posługuje się od dawna. Na kanwie art. 152 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. - Kodeks zobowiązań (Dz. U. Nr 82, poz. 598 ze zm.) w judykaturze przyjmowano, że pod pojęciem "siły wyższej" należy rozumieć zdarzenie pochodzące z zewnątrz przedsiębiorstwa i nie dające się przewidzieć (zob. orzeczenie Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 1952 r. sygn. akt C 962/51, LEX nr 117428). W aktualnym orzecznictwie zapadającym na tle art. 435 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r., poz. 1071 ze zm.) uznaje się m.in., że niska temperatura i opady śniegu w lutym są normalnymi zjawiskami atmosferycznymi i bynajmniej nie mieszczą się w zakresie pojęcia siły wyższej, która może powodować powstanie szkody w rozumieniu art. 435 § 1 k.c. (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 15 listopada 2012 r. sygn. akt III APa 9/12, LEX nr 1240185). Dlatego też w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że co do zasady siła wyższa powinna mieć charakter zewnętrzny i najczęściej będzie się przejawiała w nadzwyczajnych zjawiskach przyrodniczych, takich jak trzęsienia ziemi, powodzie, huragany. Za siłę wyższą mogą być także uznane zdarzenia wywołane przez człowieka, jak działania wojenne czy gwałtowne rozruchy oraz akty władzy publicznej, którym należy się podporządkować (tak: M. Owczarek, Siła wyższa jako przesłanka zwalniająca z odpowiedzialności deliktowej prowadzącego przedsiębiorstwo wprowadzane w ruch przy pomocy sił przyrody, Przegląd Sądowy 2003/1, s. 51 i n.). Natomiast w orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że stan wyższej konieczności, uzasadniający natychmiastowe usunięcie albo zniszczenie drzewa lub krzewu, czy też uszkodzenie drzewa i zwalniający z obowiązku poniesienia administracyjnej kary pieniężnej, musi być stanem nagłym i stwarzającym na tyle poważne zagrożenie dla dóbr prawnych o wyższej wartości niż drzewa lub krzewy (np. dla życia lub zdrowia ludzi), że nie można oczekiwać na działanie uprawnionych służb lub na uzyskanie odpowiedniego zezwolenia właściwego organu (zob. wyroki NSA: z 9 września 2025 r. sygn. akt III OSK 132/24, z 20 lipca 2023 r. sygn. akt III OSK 2673/21 i z 8 października 2018 r. sygn. akt II OSK 2752/17). Podkreśla się również, że działania z powołaniem się na siłę wyższą muszą być prowadzone z niezwykłą ostrożnością i tylko w sytuacjach, w których nie ma wątpliwości, że taki stan występuje. W przeciwnym razie działania takie będą musiały być zakwalifikowane jako przeprowadzone z naruszeniem prawa. To zaś będzie skutkowało koniecznością wymierzenia kary pieniężnej na podstawie art. 88 ust. 1 u.o.p. (zob. wyrok NSA z 28 maja 2019 r. sygn. akt II OSK 1749/17). Z przytoczonych powyżej wypowiedzi doktryny i orzecznictwa można wyprowadzić generalny wniosek, że z działaniem siły wyższej, a co za tym idzie - wystąpieniem stanu wyższej konieczności, będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy będzie ona spowodowana działaniem czynników obiektywnych, których w normalnym stanie nie da się przewidzieć, a wartość chronionego dobra musi być wyższa od tego, które ma ulec zniszczeniu (w analizowanym przypadku drzew). O stanie wyższej konieczności w żadnym razie nie można natomiast mówić w przypadku działania czynników zależnych od posiadacza nieruchomości (np. awarii będących efektem zaniedbań) albo wówczas, gdy zagrożenia są efektem oddziaływania czynników naturalnych charakterystycznych dla danej strefy klimatycznej, których skala nie ma charakteru, którego w normalnych warunkach nie dało się przewidzieć. Zdaniem Sądu z tego rodzaju stanem nagłym i stwarzającym poważne zagrożenie dla dóbr prawnych o wyższej wartości niż drzewa nie mieliśmy do czynienia w tej sprawie. Jak już wyżej wskazano, stan wyższej konieczności to zaistnienie nagłej, niespodziewanej, niedającej się przewidzieć sytuacji, w której zniszczenie drzew jest jedyną możliwością usunięcia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego zdrowiu i życiu, czy też mieniu. W powyższym zakresie należy zwrócić uwagę na wyjaśnienia Skarżącego zawarte w piśmie z 28 marca 2024 r., w którym wskazano m.in., że postępująca, w wyniku ekstremalnych zjawisk pogodowych (upalne lato, bezśnieżna zima, niskie opady), ilość jemioły doprowadziła do nadzwyczajnego osłabienia drzew wpływając na ich mechaniczną wytrzymałość. W piśmie wyjaśniono również, że wielkość interwencji dokonywanych przez Skarżącego pozwoliła ustalić, iż wysoce prawdopodobne jest, że zbliżające się zimowe warunki pogodowe oraz stan fitosanitarny drzew staną się realnym zagrożeniem dla zdrowia i życia ludzkiego. Należy zwrócić uwagę, że sam Skarżący przyznał, iż ilość jemioły postępowała w wyniku zjawisk, które miały miejsce co najmniej przez trzy pory roku (około 9 miesięcy), jednak nie wskazał na realizację jakichkolwiek działań, które miałyby temu zapobiec albo co najmniej obniżyć tempo niszczenia. Skoro w wyniku oględzin przeprowadzonych w 2022 r. ujawniono słaby stan fitosanitarny drzew, a do prac pielęgnacyjnych (wykonanych nota bene nieprawidłowo, prowadząc do zniszczenia drzew) przystąpiono dopiero późną jesienią 2023 r., to trudno w tej sytuacji mówić o zdarzeniu nagłym, który mógłby stanowić podstawę do odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Wręcz przeciwnie, świadomość Skarżącego odnośnie do pogarszającego się stanu fitosanitarnego drzew wyklucza zaistnienie w sprawie stanu wyższej konieczności. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za niezasadną.[pic]