II SA/Gd 678/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko postanawia odmówić przyznania F. B. prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. F. B. zwrócił się we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 8 marca 2011 r., o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania małżonków jest emerytura wnioskodawcy w kwocie 1 468,75 zł netto. Małżonkowie mieszkają razem z synem i córką w mieszkaniu, które darowali synowi, lecz – jak utrzymują – prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości gruntowej w G. o powierzchni 0,1229 ha. Oceniając ponoszone przez siebie co miesiąc wydatki, wnioskodawcy wyliczył, że utrzymują się one na poziomie 1 530 zł (w tym śniadania, obiady i kolacje dla dwóch osób, leki, energia, gaz, podróże do G., koszt zakupu prasy, koszt utrzymania dwóch kotów, podatek rolny, spłata pożyczki gotówkowej oraz koszty przesyłek pocztowych). Do wniosku załączono: kserokopię odcinka przekazu emerytury wnioskodawcy, z której wynika jej aktualna wysokość (1468,75 zł netto oraz zaświadczenie z ZUS wskazujące, że żona wnioskodawcy nie figuruje w ewidencji emerytalno-rentowej, a więc nie pobiera świadczeń z ZUS. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływaną dalej jako P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego i sytuacji zarobkowej skarżącego i członków jego rodziny razem z nim zamieszkujących, na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z dnia 10 marca 2011 r. (doręczonym stronie w dniu 29 marca 2011 r.), wezwano skarżącego do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów źródłowych: - oświadczenia w przedmiocie wysokości i źródeł dochodów wszystkich członków rodziny mieszkających z wnioskodawcą w mieszkaniu przy ul. W. w S., tj. również syna i córki, wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość otrzymywanych świadczeń, - wyciągów wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i członków jego rodziny osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu oraz rachunku bankowego dla prowadzonej działalności gospodarczej z okresu ostatnich trzech miesięcy, jeśli taka jest prowadzona przez kogokolwiek z członków rodziny wnioskodawcy, - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości, leki itp.) oraz oświadczenia, czy w mieszkaniu przy ulicy W. w S. zamontowane są oddzielne liczniki dla gospodarstwa domowego skarżącego i jego syna, - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych przez skarżącego lub członków jego rodziny pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej). Wezwanie powyższe wnioskodawca odebrał w dniu 29 marca 2011 r. W odpowiedzi na powyższe, wnioskodawca nadesłał do sądu pismo, w którym oświadczył, że wnosi o uchylenie zarządzenia referendarza. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożył oświadczenie o stanie majątkowym zgodnie z prawdą. Prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe od syna i córki, nie występują też przesłanki do alimentowania go przez dzieci, a zatem w jego ocenie brak jest podstaw do żądania informacji w sprawie sytuacji majątkowej dzieci. Wyjaśnić w tym miejscu należy skarżącemu, że stosownie do treści art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Referendarza, oświadczenie skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF nie było wystarczające dla dokonania pełnej oceny jego sytuacji z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy. Stąd też referendarz domagał się przedłożenia wyciągów z kont bankowych wnioskodawcy i członków jego rodziny, ale także złożenia wyjaśnień co do zarobków osiąganych przez syna i córkę wnioskodawcy, którzy mieszkają razem z nim w jednym mieszkaniu przy ul. W. w S. Oświadczenie o prowadzeniu oddzielnych gospodarstw domowych pozostaje bowiem gołosłowne i niewiarygodne w sytuacji, gdy skarżący odmawia złożenia oświadczenia co do posiadania oddzielnych liczników na media w mieszkaniu zajmowanym przez wnioskodawcę i pozostałych członków jego rodziny. Trudno przy tym zaakceptować, prezentowane przez stronę stanowisko, zgodnie z którym istnieją podstawy do przerzucenia kosztów postępowania z wnioskodawcy na Skarb Państwa w sytuacji, gdy osoby bliskie, mieszkające z nim w jednym gospodarstwie domowym, mogłyby (przynajmniej potencjalnie) uczestniczyć w ponoszeniu takich kosztów. Rolą skarżącego, starającego się o przyznanie prawa pomocy, jest wykazanie, że również ze strony bliskich na pomoc finansową nie może liczyć. Dopiero wówczas, w ramach zagwarantowania prawa strony do sądu, można zasadnie ubiegać się o wsparcie w postaci prawa pomocy finansowanego z budżetu Państwa. Na marginesie też wskazać należy, że równie trudny do zaakceptowania jest pogląd, zgodnie z którym – w sytuacji deklarowanego ubóstwa – wnioskodawca nie widzi przesłanek do alimentowania go przez własne dzieci, natomiast dostrzega je wobec Skarbu Państwa w odniesieniu do zobowiązań związanych z ponoszeniem kosztów prowadzonego przez siebie postępowania. Zważyć zatem należy, że wnioskodawca jedynie wybiórczo, wykonał zobowiązanie referendarza, uchylając się od przedłożenia wyciągów z kont bankowych, zaświadczeń o wysokości zarobków swoich dzieci, oświadczenia o posiadanych pojazdach mechanicznych, a także dokumentów obrazujących ponoszone niezbędne wydatki. W ocenie referendarza, wnioskodawca ewidentnie uchylił się od wykonania zobowiązania w wyżej wskazanym zakresie, a tym samym uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji zarobkowej, rodzinnej i majątkowej z punktu widzenia spełniania przesłanek prawa pomocy. Takie postępowanie wskazuje na chęć ujawnienia jedynie takich okoliczności, które – w ocenie wnioskodawcy – uzasadniają jego wniosek o przyznanie prawa pomocy, przemilczenia natomiast kwestii niewygodnych dla wnioskodawcy. Tymczasem, postępowanie o przyznanie prawa pomocy zmierza do ujawnienia pełnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zarobkowej wnioskodawcy i wszystkich okoliczności, które składają się na obraz tej sytuacji, a nie tylko takich okoliczności, które są korzystne dla wnioskodawcy. Wobec tego, brak jest jakichkolwiek podstaw, by uchylać zarządzenie Referendarza w przedmiocie dostarczenia dokumentów źródłowych w tej części, w której wnioskodawca nie zamierza jego wykonać, bowiem takie żądanie jest całkowicie bezzasadne. W tym stanie rzeczy, odmowa przedłożenia żądanych dokumentów musi podlegać ocenie w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając zatem na uwadze okoliczność, że wnioskodawca nie wykonał zobowiązania Referendarza, w szczególności uchylił się od przedstawienia – istotnych w niniejszym stanie faktycznym - danych dotyczących ewentualnych środków pieniężnych zgromadzonych na kontach bankowych oraz oszczędności oraz ujawnienia źródeł utrzymania członków swoich rodziny wspólnie zamieszkujących w jednym mieszkaniu, a także od złożenia oświadczenia w przedmiocie posiadanych pojazdów mechanicznych, należało uznać, że nie wykazał on, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z oświadczenia zawartego na formularzu PPF wynika, że wnioskodawca otrzymuje emeryturę w kwocie około 1 500 zł miesięcznie, ponadto jest on właścicielem nieruchomości gruntowej. Nie ujawniono dochodów pozostałych członków rodziny (poza żoną). Brak jest w tej sytuacji podstaw, by uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania (w szczególności - kosztu wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł). Przypomnieć w tym miejscu należy, że to rzeczą wnioskodawcy, starającego się o uzyskanie prawa pomocy jest wykazanie, że spełnia ustawowe przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest przyznanie prawa pomocy. Jak bowiem wskazano powyżej, jest to instytucja wyjątkowa, przewidziana dla osób, które są ubogie, w szczególności – na skutek wydarzeń losowych – pozbawione majątku i dochodów. Przedłożone dokumenty wskazują zaś, że wnioskodawca nie należy do takiej grupy osób. Na marginesie też należy wskazać, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Wnioskodawca jest zaś właścicielem nieruchomości gruntowej, a zważyć należy, że sposób korzystania z majątku przez stronę w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystywany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu na pokrycie kosztów związanych z udziałem w sprawie sądowej (por. postanowienie NSA z 19 sierpnia 2010 r. w sprawie II OZ 767/10, niepublikowane). Tym samym, skarżący mógłby chociażby wydzierżawić posiadaną przez siebie nieruchomość gruntową, aby polepszyć swoja sytuację finansową. Niezależnie jednak od tego, wobec braku współdziałania strony w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.