II SA/Gd 685/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 685/14 o odmowie przyznania prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem z dnia 5 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił B. C. w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego (zob. postanowienie k. 28-32 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego oddalające zażalenie, z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 22/15 k. 42-44) Postanowieniem z dnia 19 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę B. C. na opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Odpis postanowienia doręczono skarżącej w dniu 25 lutego 2015 r. (zob. potwierdzenie odbioru k. 61). Ponownym wnioskiem złożonym w dniu 2 marca 2015 r. (data stempla pocztowego) B. C. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W jego treści wskazała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, bez dochodu i pozostaje na utrzymaniu rodziny. Nie posiada oszczędności, wedle oświadczenia, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, z mężem pozostaje w nieformalnej separacji. Jest współwłaścicielką mieszkania o pow. 62 m2 oraz współwłaścicielką nieruchomości gruntowych: działek w K. w ½ i 1/3 części oraz czterech działem w połowie. Nie posiada innych wartościowych przedmiotów, czy zasobów pieniężnych. Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych wnioskodawców, referendarz sądowy wezwał wnioskującą do przedłożenia szeregu dodatkowych dokumentów źródłowych zmierzających do potwierdzenia jej statusu zawodowego i majątkowego, wykazania dochodów małżonka wnioskodawczyni oraz obrazujących wysokość ponoszonych w skali miesiąca kosztów utrzymania. W wykonaniu powyższego zobowiązania, wnioskodawczyni wskazała, że wszelkie koszty związane z zamieszkiwaniem ponosi mąż, ona sama nie posiada pojazdu mechanicznego, kont bankowych. Ponadto przedłożyła oświadczenie małżonka wskazujące, że skarga dotyczy odrębnej własności B. C, a małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku, postanowieniem z dnia 27 marca 2015 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. B. C. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Wskazała w uzasadnieniu, że skarga do sądu administracyjnego dotyczy nieruchomości, do której mąż nie ma prawa współwłasności. Nie mają tu tym samym znaczenia dochody męża, który spełnia wobec niej jedynie obowiązek alimentacyjny, żądanie informacji o jego dochodach stanowi naruszenie ochrony jego danych osobowych. Powołuje się na separację faktyczną, której skutkiem jest to, że każdy z małżonków ponosi odpowiedzialność wyłącznie w swoim zakresie, bez obciążania współmałżonka. Zgodnie art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlegała ponownemu rozpatrzeniu przez sąd. Rozpoznając ponowny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Ponowny wniosek tej samej treści należało rozpoznać pod kątem przesłanek wskazanych w art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż dotyczy postanowienia rozstrzygającego kwestię wpadkową, jaką jest przyznanie prawa pomocy. Postanowienie w tym przedmiocie nie kończy postępowania w sprawie wywołanej skargą, zatem jako niekończące postępowania w sprawie może zostać zmienione na podstawie wskazanego przepisu w przypadku wystąpienia przewidzianych w nim przesłanek tj. zmiany okoliczności sprawy. Zgodnie bowiem z art. 165 postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wobec powyższego, rozpoznając ponowny wniosek skarżącej oparty na tych samych przesłankach wywodzonych z faktycznej separacji małżonków i braku własnych dochodów sąd stwierdził, że nadal nie występują okoliczności uzasadniające przyznanie B. C. prawa pomocy w zakresie całkowitym. Aktualne pozostają w tej kwestii rozważania sądu poczynione w prawomocnym postanowieniu z dnia 15 grudnia 2014 r., poparte aprobującą oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną w postanowieniu z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 22/15. Niewątpliwie nadal skarżąca z tych samych przyczyn co dotychczas odmawia przedstawienia dokumentów obrazujących w pełni sytuację finansową małżonków. Pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym wywołuje skutki, o których mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Brak jest jakichkolwiek dowodów co do istnienia prawnej separacji małżonków, a wszelkie twierdzenia w tym przedmiocie opierające się na "separacji faktycznej" są gołosłowne i niewiarygodne. Wszystkie obecne argumenty skarżącej zawarte w sprzeciwie były już wskazywane uprzednio, również w zażaleniu z dnia 29 grudnia 2014 r. (zob. zażalenie k. 37) i analizowane przez sądy obu instancji w opisanych postanowieniach. Zatem również obecnie przywołując te same argumenty oraz niedokumentując w pełni (wskutek odmowy, zob. pismo k. 70) uzyskiwanych dochodów, w sposób oznaczony w zarządzeniu referendarza z dnia 9 marca 2015 r. (zob. k. 67), ponownie skarżąca nie wykazała spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 243 § 1 tej ustawy sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem do obowiązków strony należy przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Oznacza to, że wnioskujący winien przekonać sąd o tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Uwzględniając powyższe rozważania wskazać należy, że wnioskodawczyni pomimo skierowania do niej zobowiązania w trybie art. 255 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie przedstawiła sądowi dostatecznych danych, niezbędnych dla oceny jej sytuacji majątkowej, możliwości płatniczych oraz ponoszonych wydatków. Podkreślenia wymaga, że wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznawany jest niezależnie od głównego postępowania, zakres badanych w ramach jego rozpoznawania okoliczności jest wyznaczony przez ustawodawcę i pozostaje bez związku z głównym przedmiotem postępowania. Niezasadne są tym samym twierdzenia wnioskodawczyni, jakoby fakt nieprzysługiwania jej mężowi prawa własności do nieruchomości objętej skargą do sądu administracyjnego, skutkował brakiem wymogu przedstawienia przez nią w ramach tego incydentalnego postępowania, stanu majątkowego wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Według sądu okoliczności przedstawione przez wnioskodawczynię, a wskazujące z jednej strony na pozostawanie małżonków w separacji faktycznej, a z drugiej na utrzymywanie ją przez męża, budzą daleko idące wątpliwości w zakresie rzeczywistej sytuacji panującej w rodzinie. Sama separacja faktyczna nie wywołuje skutków prawnych, a w szczególności nie powoduje powstania rozdzielności majątkowej między małżonkami. Do tego celu niezbędne jest sądowe orzeczenie separacji. Pozostawanie we wspólności majątkowej stanowi podstawę do żądania przez sąd wykazania odpowiednimi dokumentami sytuacji majątkowej wszystkich członków rodziny. W świetle okoliczności przedstawionych przez wnioskodawczynię, to właśnie sytuacja majątkowa męża mogłaby mieć istotne znaczenie dla rozpoznania jej wniosku o prawo pomocy. Sąd podkreśla, że jego rolą nie jest prowadzenie dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd wyjaśnia też, odnosząc się do zarzutu, że dane, których przedstawienia żądano w zarządzeniu podlegają ochronie w trybie ustawy o ochronie danych osobowych, że osoba, która decyduje się na złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy winna liczyć się z tym, że będzie musiała przedstawić swoją sytuację rodzinną i majątkową oraz że te dane zostaną poddane szczegółowej analizie. Konsekwentna odmowa wnioskodawczyni w zakresie obowiązku przedłożenia informacji o dochodach jej męża, oparta na tych samych przesłankach, jak również zaniechanie przedstawienia ponoszonych wydatków, skutkuje stwierdzeniem, że nadal nie wykazała ona zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a więc okoliczności sprawy wniosku nie uległy zmianie, tak by możliwa była zmiana postanowienia tut. sądu z dnia 15 grudnia 2014 r. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.